Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 43 : de akoub-akoubik (2101) à akustumans (2150) :
  • akoub / akoubik
    akoub / akoubik

    [mbr a coup, brpm a coup, acoup, acoubic, a cobic, acoubic < vfr a cop, acoup (GMB 7, FLMB 69)]

    Adv.

    (1) Bientôt.

    ●(1575) M 232. A coup en ho bombanç, ho deueze dançou, tr. «Bientôt dans leurs fêtes i avaient des danses.»

    (2) Tout à l'heure (au futur).

    ●(c.1718) CHal.ms i. aller ça et la, tr. «monet du man ha duhont, a coup ahont, a coup aman.» ●(c.1718) CHal.ms iv. tantot auec le futur, tr. «a cobic.» ●tantost I'irai la, tr. «ni yei a hont a cobic.» ●(1744) L'Arm 376a. Tantot, d'un temps venant, tr. «Acoub : Acoubic.» ●(1792) HS 296. unan bèermenn, enn aral acoup.

    ●(c.1802-1825) APS 131. Berman hui e ra demb er magadur bourabl a hou conzeu santel, acoubicq hui e ra demb tanhouat en douster a hou cræce.

    ●(1904) DBFV 5a. akoub, adv., tr. «tôt, bientôt, (dans l'avenir) ; tantôt…, tantôt.» ●akoubik, tr. «adv. bientôt.» ●(1921) GRSA 320. hag, akoubik, é ma bet haval genoh éh oè er bili ou divraùè.

    (3) Akoubik goude : peu après.

    ●(1921) GRSA 324. Akoubik goudé é saù ur barrad aùél.

    (4) Bet akoubik : à bientôt.

    ●(1919) DBFVsup 5a. ba (vers Locminé), abréviation de bet : ba akoubik, tr. «à bientôt.»

  • akoubik
    akoubik

    voir akoub

  • akoultrenn
    akoultrenn

    f. –où (arboriculture) Pétreau, sauvageon qui pousse du pied d'un arbre.

    ●(1659) SCger 108b. Sauuageons, tr. «accoultrennou guès.» ●(1732) GReg 718. Petreau, sauvageon qui repousse du pié de quelque arbre que ce soit, tr. «Accoultrenn. p. accoultrennou, accoultrenned.» ●897a. Surgeon, petreau, tr. «Accoultrenn. p. accoultrennou.»

  • akourajiñ
    akourajiñ

    v. tr. d. Encourager.

    ●(1821) SST 11. accouragein ur hrechein d'ober liès en acteu-zé. ●247. hou accouragein mui ha mui de chongeal én Doué. ●(1831) RDU 86. accouragein er ré-ral de viret ou règl. ●(1861) BSJ 216. Tré en hent, ne ancoéhas nitra eid acouragein é Zisciplèd.

  • akours .1
    akours .1

    m. Habitude.

    ●(1861) BELeu 95. ne pas rein dehou [d'er horv] ra a æsemant hag en acours d'er barès.

    ●(1922) EOVD 303. mar poéniant de gemér en akours.

  • akours .2
    akours .2

    voir akoursiñ

  • akoursañs
    akoursañs

    f. Habitude.

    ●(1891) CLM 36. revé é accoursanç.

    ●(1904) LZBg Gwengolo 225. Penaus é ma er giz, pnnaus (lire : penaus) é ma en akoursans én hou pro hui ? ●(1908) AVES 11. el ma oé en akoursans, en dé ag er gouil.

  • akourset
    akourset

    adj.

    I.

    (1) Habitué.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. La ueüe d'un Combat Imprime de L'horreur a ceus qui n'y sont pas accoustumés, tr. «er güel es ur c'hombat a oura horreur, d'erre n'en dint quet accourset.»

    ●(1904) DBFV 5a. akourset, part., tr. «habitué.» ●(1913) AVIE 53. èl ma oé akourset. ●(1931) GUBI 25. Jean Huisant, akourset de seùel mitin mat.

    (2) Achalandé.

    ●(c.1718) CHal.ms i. une boutiq' achalandée, tr. «ur uouticl' accourset.»

    ●(1904) DBFV 5a. akourset, tr. «(boutique) achalandée.»

    II.

    (1) Akourset da (+ v.) : habitué à.

    ●(1792) HS 278. châss bocereah, acourset de üélet er gouaid é ridec.

    ●(1921) BUFA 41. akourset de huélet Franséz. ●(1939) RIBA 67. akourset de gaféiat.

    (2) Akourset da (+ subst.) : habitué à.

    ●(c.1718) CHal.ms i. chalan d'une boutique, tr. «accourset d'ur bouticl'.» ●(c.1718) CHal.ms iii. Routier, tr. «accourset d'er routeu d'en hendeu.»

    ●(1904) DBFV 5a. akourset, s., tr. «chaland, pratique (de, de).»

    (3) Gourdon d'un dra : coutumier du fait.

    ●(1744) L'Arm 82b. Coutumier du fait, tr. «Acourcétt ou gourdon, d'unn dra. »

    (4) Akourset e : versé dans.

    ●(c.1718) CHal.ms vi. un homme bien uersé dans l'ecriture sainte, tr. «un deen habil', accourset er scrittur' sacr'.»

  • akoursiñ / akours
    akoursiñ / akours

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Akoursiñ ub. da (+ v.) : habituer, accoutumer qqn à (+ v.).

    ●(1790) MG 136. acourcét em boa int de zonnèt de voquein deign bam-noz.

    ●(1849) LLB 1331. Akourset ean ehue de hanawet hou poeh.

    ●(1904) DBFV 5a. akours, akoursein, v. a., tr. «accoutumer, habituer (de, à).» ●(1922) EOVD 275. eit en akours de zénein. ●(1934) DIHU 278/113. penaos é vè akourset er vugalé de uentat ou farland.

    (2) Akoursiñ ub. ouzh (+ subst.) : accoutumer, habituer à (+ subst.).

    ●(1790) MG 140. acourcét e hoès int doh en tauleu.

    ●(1904) DBFV 5a. akours, akoursein, v. a., tr. «accoutumer, habituer (doh, à).» ●(1922) EOVD 275. ou akours doh ur vagadur sonnoh.

    II. V. intr. S'habituer.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. s'habituer, tr. «him accoustumein, accoursein.»

    III. V. pron. réfl. En em akoursiñ : s'habituer.

    ●(1790) MG 84. mar groa hou mæstr é brofit doh hou contraignein de hum acource de labourad dalh-mat. ●146. mameu (...) e zeli hum acource de vout gueuyad eit hum sauv a-zan en tauleu.

    ●(1838) OVD 100. péhani e oé hum accourcet de vihuein guet ur sorte magadur. ●(1861) BELeu 97. hag hum acours de larèt : (…).

    ●(1907) BSPD I 9. Hum akoursamb a vremen d'el laret get devosion.

  • akoutal
    akoutal

    v. intr. Être aux écoutes.

    ●(1904) DBFV 5a. akoutal, v. n., tr. «être aux écoutes.»

  • akoutramant
    akoutramant

    [mbr acoustrement, accoutramant < mfr accoustrement < vfr accoutrer du lat pop ac-cons(u)turāre (TLFi s. accoutrer) + -amant]

    M. ­–où Accoutrement, vêtement.

    ●(1576) Cath 15. hep bezaff losquet bleuen en bet deze nac yuez acoustrement a quement a yoa gante, tr. «sans que leur fût brûlé aucun cheveu, et aussi aucun de tous les vêtements qui étaient sur eux.» ●(1633) Nom 113a. Sagum : sayon d'armes, accoustrement ou hocqueton de guerre : vn sæ euit fæt an bresel, accoutramant evit micher vn soudart.

    ●(1792) BD 1833. da abigo caer da accoutramancho, tr. «tes beaux habits, tes costumes.»

    ●(1844) SBI I 278. Me rink caout eun acoutramant, tr. «Il faut que j'aie un accoutrement.» ●(1848) SBI I 160. da choas accoutramant, tr. «choisir une toilette.»

  • akoutret
    akoutret

    [mbr accoutret < akoutr- base v akoutriñ + -et .1]

    Adj.

    I. (en plt de qqc.)

    (1) (en plt d'un véhicule, d'un lit) Souple, bien suspendu. cf. koutret

    ●(1864) SMM 132. Marteze ez eus arrebeuri caer, eur guele acoutret mad. ●(18--) GBI II 130. ur c'haronz akoutret mad, tr. «un carrosse bien accoutré.»

    (2) (en plt d'un lieu) Équipé, meublé.

    ●(1867) FHB 117/104a. En eur gambr acoutret caer.

    II. Accoutré, équipé.

    ●(1633) Nom 179a. Quadrigæ : quatre cheuaux attelez : peuar march harniset, accoutret.

    ●(18--) SBI I 202. Tri marc'heger accoutret mad, tr. «Trois cavaliers bien accoutrés.» ●(18--) SBI I 256. C'hui a zo ar varc'h, accoutret mad.

  • akoutriñ
    akoutriñ

    [mbr (em) accoutriff < vfr accoutrer du lat pop ac-cons(u)turāre (TLFi s. accoutrer)]

    V.

    I V. tr. d.

    (1) (en plt de meubles) =

    ●(1863) SBI I 6. accoutri pevar gwele caër, tr. «accoutrer quatre beaux lits.»

    (2) (en plt de qqn) Habiller.

    ●(1863) GBI I 450. 'M euz peadra d'ho akoutri, tr. «J'ai de quoi vous habiller.»

    II. V. pron. réfl. En em akoutriñ : se vêtir, s'accoutrer.

    ●(1612) Cnf 42a. Em accoutriff brauoch hac em fardiff. ●52b. Em accoutriff pompusamant.

  • akozant
    akozant

    adj. Kulator akozant : subrogé-tuteur.

    ●(1890) MOA 507b. Subrogé-tuteur, tr. «kulator-akozan.»

  • akr
    akr

    m. –où Acre.

    ●(1933) BRND 27. 160 akr. ●36. tri c'hant akr a zo el lodenn-ze.

  • akrad
    akrad

    m. –où Contenu de la surface d'un acre.

    ●(1933) BRND 14. stuziet da vihana pemp akrad. ●36. An akrad a dalv 0 hektarad 404.671.

  • akre
    akre

    interj.

    (1) Juron : sacré.

    ●(1936) CDFi 6 Mars. akre ! panezenn ma 'z oc'h ! ●(1949) KROB 11/11. Akre ! Sac'h gevier ! eme ar vamm. ●(1950) KROB 30/13. Akre ! torter zo ac'hanout !

    (2) Sacré.

    ●(1974) YABA 09.03. Akre lapous !

  • akrilek
    akrilek

    adj. Acrylique.

    ●(1968) BAHE 57/23. danvez «akrilek».

  • aksant
    aksant

    [mbr accent < vfr accent < lat accentus]

    M. Accent.

    ●(1499) Ca 4a. a ccent. g. idem.

  • aksantañ
    aksantañ

    [mbr accentaff < mfr accenter cf. lat accentuare]

    V. tr. d. Accentuer.

    ●(1499) Ca 4a. Accentaff. g. accenter.

  • akseptabl
    akseptabl

    [mbr acceptabl < vfr acetable, acceptable < lat acceptabilis (TLFi s. acceptable)]

    Adj. Acceptable.

    ●(1530) J 30a. Din infinit ha meritoer / Acceptabl real da saler / Vn mecher so diliberet, tr « mais pleine de mérites, d’un prix infini, et vraiment de nature à être acceptée comme rançon dans un cas pressant »

  • akseptiñ
    akseptiñ

    [mbr acceptiff < vfr accepter < lat acceptare]

    V. tr. d. Accepter.

    ●(1612) Cnf.epist 14. an hardizdet da acceptiff an heuelep dignité-sé.

    ●(18--) AID 86. acceptin ar chevalier evit map caer, tr. «accepter le chevalier comme beau-fils.»

    ►absol.

    ●(1834) SIM 166. grêt mad am eus bepret accepti.

  • akses
    akses

    m. Accès, crise.

    ●(1633) Nom 266b. Marasmus, marcor vel febris hectica : eticque parfaite : acces terzyen, pa cresq an acces.

  • aksiantet
    aksiantet

    adj. =

    ●(1879) ERNsup 146. Aksiañtet, bien posé, bien apparenté, Douarnenez.

    ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Aksiantet, bien posé, bien apparenté, Douarnenez.

  • aksidant
    aksidant

    [mbr accident, brpm accident, accidant < vfr accident < lat accidens (TLFi s. accident)]

    S. –où

    I. Accident.

    ●(1499) Ca 4a. Accident. g. idem. ●(c.1500) Cb 10a. [accident] Jtem accidentaliter ad. b. dre accident.

    ●(1659) SCger 19b. cas, ou aduanture, tr. «accident.» ●(1790) MG 244. un accidant-benac chiffus. ●(17--) TE 43. laquad Jacob én abri doh er goal-accidanteu.

    II. (pathologie)

    (1) Épilepsie.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. haut mal, tr. «drouc sant, accidant.»

    (2) Kouezhañ en aksidant : avoir une crise d'épilepsie.

    ●(1909) BROU 201. (Eusa) Coueza en accidant, tr. «tomber du haut mal.»

  • aksidantal
    aksidantal

    [mbr accidental < vfr accidentel, accidental < lat accidentalis]

    Adj. Accidental.

    ●(c.1500) Cb 10a. g. accidental. b. idem.

  • aksion
    aksion

    [mbr action, brpm action < mfr action < lat actio de actus (inf. agere)]

    F./m. –où

    (1) Action.

    ●(1499) Ca 4a. Action. g. idem. ●(c.1500) Cb 10a. g. petite action. b. actionic.

    ●(c.1785) VO 96. Me laqua me ol studi de gopiein hé min hac hé actioneu.

    ●(1834) SIM 147. ober un action fall benac. ●(1838) OVD 132. en disprisance e elle donnet d'eign a gaus d'em action. ●(1840-1841) LAUrenspab.ms p. 109. (m.) hennes so un naction a veso puniset.

    (2) (religion) Action, prière.

    ●(1621) Mc 80-81. action à graccou.

    ●(1727) HB 621. un action a c'hraç evit trugarecat Doue.

  • aksioner
    aksioner

    [aksion (titre délivré par une société de capitaux) < fr action + -er .6]

    M. –ion Actionnaire.

    ●(1906) BOBL 29 septembre 106/1a. interest da roï d'an aksionerien.

  • aksionig
    aksionig

    voir aksion

  • akt
    akt

    [mbr actou (pl.), brpm act < vfr acte < lat acta]

    M. –où

    (1) (religion) Acte.

    ●(1790) PEdenneu 73. Act a drugairé.

    ●(1860) BAL 16. un act a feiz. ●20. grit actou a garantez, a gontrision.

    ●(1907) KANngalon Eost 462. ober eun akt a garantez parfet. ●(1910) MBJL 96. akto a fe grenv. ●(1918) LZBt Gouere 31. Goude an akto hag ar pedenno. ●(1921) PGAZ 63. an aktou a feiz, a esperans, a garantez hag a gontrision.

    (2) (théâtre) Acte.

    ●(17--) SP II 7. entre an acto. ●108. dawet act.

    (3) Acte, action.

    ●(1633) Nom 12b. Virago : femme vertueuse, & qui fait acte d'homme : gruec vertuzus, ha á gra actou á vn den gruec anterin.

    ●(1710) IN I 131. an act vertuzus. ●(1732) GReg 867a. Ils ont signé l'acte, tr. «Sygnet oz deus an acq.»

    ●(1834) SIM 196. un act a furnez.

  • akta
    akta

    [mbr acta, brpm acta < lat acta]

    M. –ioù (droit) Acte.

    ●(1612) Cnf 48b. pa eo an acta reprouuet. ●49a. pa cuzont an actayou.

    ●(1659) SC 119. are, a laqua en acta an interest eguis ar principal. ●(1732) GReg 11b. Acte en terme de palais, tr. «acta. p. Actayou.» ●Faux acte, tr. «Acta faus. Fals acta. pp. Actayou faus, fals actayou.» ●38a. Annuler un acte, tr. «Terri un acta.» ●867a. Synet eo an acta gandhé.»

    ●(1824) BAM 132. miret actayou paet. ●307. an acteyou great en tavargniou.

  • aktiv
    aktiv

    [mbr actif (rime en -iv) < vfr actif < lat activus]

    Adj. Actif.

    ●(1530) J 43b. Ret ez ve actif achiuet / An holl scripturyou, hep gou quet, tr. « Il faut que par moi toutes les Écritures soient accomplies, je vous le dit en vérité »

  • aktour
    aktour

    [mbr actor, brpm actor < sans doute lat actor, la forme mod en -our est différente, avec le suffixe breton -our (gour .2)]

    M. –ed , –ion Acteur.

    ●(1499) Ca 4b. Actor. g. acteur.

    ●(1732) GReg 11b. Acteur, Comedien, tr. «Actor. p. actored.» ●(1792) BD 1704. peuar a actorien. ●(17--) ST 4. Ha c'houi, aktored, it d'ann telt d'en em wiska.

    ●(1913) PRPR 30. eur strollad aktourien hag aktourezed.

  • aktourez
    aktourez

    [forme avec le suff br fém en -ourez (gourez) de aktour]

    F. –ed Actrice

    ●(1913) PRPR 30. eur strollad aktourien hag aktourezed.

  • aktuel
    aktuel

    [mbr actuel < mfr actuel < lat actualis]

    Adj. Actuel.

    ●(1650) Nlou § 115. Nen doa drouc ten enny, na pechet na gret sy, / Na vicc originel, / En guerches mam Iesu, na vicc actuel, tr. « Il n’y avait mal cruel en elle, ni péché, n’en doutez pas, / ni péché originel / dans la mère de Jésus, ni péché actuel »

  • akuiletenn / akuilhetenn
    akuiletenn / akuilhetenn

    f. akuiletoù

    (1) Passe-lacet, aiguillette.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 20). Aguilleten, aiguillette. ●(1499) Ca 5b. Aguilletenn. g. aguillete. ●(c.1500) Cb 11b. g. lier / ou lignes / ou aguilletes. b. erenn gant aguilletou. ●(1633) Nom 118b. Ligula adstrictoria, adstrigmentum, ligula : lacets, esguillettes : laçcou, accuilletou.

    ●(1659) SCger 128b. Aiguilleten, tr. «aiguillette.» ●(1732) GReg 475a. Une grosse d'éguilletes, tr. «Ur groçz acuilhetou.»

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. Lavaret e vez, e Goelo, akwileten, akwiltén ; ar ger-ze n'eo ket implijet ken (e Goleo) nemet evit pennou-houarn al lasou-botou.

    (2) Koulmañ an akuiletenn : nouer l'aiguillette.

    ●(1612) Cnf 23a. Nep piou penac à coulm an aguilleten, eguit laquat drouc ha malicc entre an priedou, ouzpenn maz pech maruel, ne gall quet bezaff absoluet, ma ne discoulm da quentaff. Hoguen pa è discoulm eo ret monet bedé an Escop, pé è Vicaer bras, pé an Pœnitancer bras, eguit ma guelint an manier pe-heny à vser eguit hé discoulmaff, pé eff so licit, pé n'a deo quet.

    ●(1659) SC 105-106. Petra liuirit-u (...) eus are (...) a goulm an aguilleten... ●(c.1718) CHal.ms i. noüer l'éguillette, tr. «clomein en angoüilleten.»

    (3) Diskoulmañ an akuiletenn : dénouer l'aiguillette.

    ●(1732) GReg 266b. Denoüer l'éguillette, tr. «Discoulma an acuïlhetenn.»

    (4) Troc'hañ an akuiletenn : se battre en duel.

    ●(1732) GReg 138a. Cartel de defy, pour se battre en duel, tr. «Dify dre scrid, evit èn em gafout da drouc'ha an acqüilhetenn.» ●310a. Se battre en duel (...) trouc'ha an acuilhetenn (cette expression, qui est aussi en Van[netais] veut dire metaphoriquement, se mettre la peau et le corps en éguillettes, se couper le filet.)

    (5) Sevel akuiletenn diwar ub. : fouetter qqn jusqu'au sang.

    ●(1732) GReg 428b. Foüetter jusqu'au sang, tr. «sevel accuilhetenn divar ur re.»

  • akuilhetenn
    akuilhetenn

    voir akuiletenn

  • akuit .1
    akuit .1

    [akuit base du v. akuitañ]

    Adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Rapide, vif, expéditif.

    ●(1935) BREI 429/4b. ker mibin, ken akuit ha kel likan. ●(1962) TDBP II 105. Hennez a zo akuit, hennez ne vez ket pell o tibuna hent, tr. «celui-là est rapide, il n'est pas long à faire du chemin.» ●157. Gand ma dorn mad ez on akuit a-walh, tr. «de la main droite, je travaille assez vite.» ●(1962) TDBP III 12. Ma zintin Mari a oa akuit : honnez a rae kant krampouezenn an eur, tr. «ma tante Marie était vive : elle faisait cent crêpes à l'heure !»

    (2) Bezañ akuit da : être rapide, vif à.

    ●(1962) TDBP III 303. An hini a zo akuit da zebriñ a zo akuit da labourad, tr. «celui qui mange rapidement travaille rapidement.»

    (3) Bezañ akuit da : capable de, habile à.

    ●(1838) CGK 29. Na ve quet cavet, me bari, er rouanteles antier, / Un den aquittoc'h eguet-han d'ober sparlo dar zaout laër. ●Santout e ran non quet acquit da hersel deus ar vicher.

    ●(1902) PIGO I 56. Sethu me breman skanv hag akwit da vale. ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Akwit da (ober), tr. «capable (de faire) Proux.»

    (4) (Enfant) qui marche tout seul.

    ●(1895) GMB 16. On dit en trécorois (…) akwit (enfant) qui marche bien, qu'on peut laisser seul.

    ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Akwit, tr. «(enfant) qui marche seul.» ●(1927) GERI.Ern 10. akwit adj. (Enfant) qui marche seul.

    (5) Bezañ akuit gant =

    ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Akwit mat gant e labour, tr. «qui connait bien son affaire.» ●Akwit gant ar brezoneg, tr. «qui peut se tirer en breton.» ●(1962) TDBP II 57. Gand ar muzik eo akuit a-walh ; gant an traou all, 'vat, eo bouh a-walh, tr. «il apprend la musique assez vite, mais il ne mord pas aux autres matières.»

    (6) Bezañ akuit war : être compétent en.

    ●(1962) TDBP IV 11. Hi, 'vat, 'zo akuitoc'h war ar galleg evit war ar brezhoneg, tr. «Elle est certe plus forte en breton qu'en français.»

    (7) =

    ●(1904) DBFV 5a. akuit, tr. «(œuvres sans) profit, mérite.»

    II. Adv. =

    ●(1907) AVKA 141. ar re gam o kerzet akuit. ●(1967) BAHE 51/10. Komz ha kerzhet a rae akuit mat dija d'hec'h unnek miz.

  • akuit .2
    akuit .2

    [mbr acuyt, brpm acqüit, aqùitte, aqùitt < akuit base du v. akuitañ (FLMB 69)]

    M. –où

    (1) Exemption.

    ●(1575) M 321-322. Traou delicius, pe á re a uzaez / Diouz preuet douen acuyt, nerahint dit try dez, tr. «Les choses délicieuses dont tu fais usage / Ne te préserverons pas des vers pendant trois jours.»

    (2) Remboursement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. amortissement, tr. «amortissemant, acqüit.» ●(1744) L'Arm 311b. Remboursement, tr. «Aqùitte.»

    (3) Ober e akuit =

    ●(1767) ISpour 5. Ni e zou ur Bobl prenet, rac Jesus-Chrouist enn dèss reitt bed enn deüéhan tapènn ag é Oait eit payein hunn delé, eit gobér hunn aqùitt.

    (4) Acquit, décharge.

    ●(1744) L'Arm 6b. Acquit, décharge, tr. «Aquitte.. eu. m.»

    ●(1904) DBFV 5a. akuit, tr. «acquit, décharge.»

    (5) Ce qui convient, qui fait l'affaire.

    ●(1919) DBFVsup 1b. akuit, m., tr. «ce qui convient, l'affaire de.»

    (6) Hep akuit ebet : sans en tirer parti.

    ●(1904) DBFV 5a. hemb akuit erbet, tr. «sans en tirer parti.»

    (7) Tennañ akuit a : tirer parti de.

    ●(1939) KOLM 86. Euèhat e hrè Kolmkel doh en ol treu e uélè, e gleuè, hag e hellè tennein akuit anehè aveit er beurerion hag en nésan.

    (8) Ober an akuit eus an ti : suffire pour le service de la maison.

    ●(1919) DBFVsup 1b. gobér en akuit ag en ti, tr. «suffire pour le service de la maison.» ●(1984) LIMO 09 novembre. Gober en akuit ag en ti (Gober peb tra e renkér eid derhel en ti).

    (9) Ober an akuit gant pep tra : tirer le meilleur parti de tout.

    ●(1985) LIMO 05 avril. Anaùet em es en amzér ma vezè amerhet blank ha blank, hag e vezè groeit en akuit gwellan ged peb tra.

  • akuitañ / akuitiñ
    akuitañ / akuitiñ

    [mbr acuytet (adj. v.), brpm aqùittein, acquittein < vfr aquiter du lat jur quietus prononcé quitus (TLFi s. quitte)]

    V.

    I. V. intr.

    (1) Akuitañ gant : se satisfaire, se contenter de.

    ●(1926) BIVE 18. Gant se ec'h akuiti ! ●(1928) SAKO 21. Akuitan 'ran gant frouez ar c'hoajou da derri ma naon. ●(1931) VALL 676a. être satisfait, tr. «akwita fam.» ●(1935) BREI 423/2c. Sonjal e rankfent, neuze, akuita gant diou wech ar pae arôk ar brezel !... Hag i o touch, breman, eiz, dek gwech ar pae-ze !

    (2) Akuitañ hep : se passer de.

    ●(1919) LZBt Du 16. an dud (...) hag o dije akwitet hep tapout ar «grippe». ●(1929) ENLA 4. brao mat ec'h akuitfer / Hep meur a vicherour, nann heb al labourer. ●(1933) ALBR 36. an evned bihan a rent d'al labourer eur servij dispar, ha na deufe a-benn d'akuita hepde na gant aour hag arc'hant, na gant benviou.

    (3) [devant un v.] Akuitañ da : parvenir à.

    ●(1942) VALLsup 129b. Parvenir (à payer, etc.), tr. «akwita (da baea).»

    II. V. tr. d.

    (1) S'acquitter de.

    ●(1790) MG 357. hemb conz a galz a bratiqueu-aral a zevotion, e zou rét neoah aqùittein.

    ●(1857) HTB 50. hen he unan ho sikouro d'ober oll kement ho po d'akuita.

    (2) Acquitter.

    ●(c.1718) CHal.ms i. amortir vne rente, tr. «acquittein ur rant'.» ●(1744) L'Arm 6b. Acquiter, tr. «aquittein.» ●(1790) MG 22. aqùittein er péh e zelièmb dehou.

    ●(1904) DBFV 5a. akuitein, v. a., tr. «acquitter.»

    (3) Libérer, sauver.

    ●(1650) Nlou 71. Techet cre en Egypt, / Da vezaff acuytet, tr. «Fuyez vite en Égypte / pour être libérés.» ●277. He map na goapeyt, voe à acuytat, tr. «ce fut son fils, ne vous moquez pas, qu'on sauva.»

    III. V. pron. réfl.

    (1) S'acquitter.

    ●(1857) GUG 87. Penaus hi gobér / Eid hum acqùittein.

    (2) En em akuitañ diouzh : se délivrer de.

    ●(1860) BAL 121. evit en em akuita diouz poaniou a n'o devezo fin ebed ! tr. GMB 17 «se délivrer de peines.»

    (3) En em akuitañ a : s'acquitter de.

    ●(1744) L'Arm 6b. S'acquiter, tr. «Um aquittein.» ●(1790) MG 115. hum aqùittein ag é zeværieu. ●396. hi e vènn ma hum aqùittou peb-unan ag é zeværieu revè é stad. ●(1792) HS 124. enn abiltèt requiss eit hum aquittein ag é gargue.

    ●(1904) DBFV 5a. hum akuitein, tr.s'acquitter (a, de).» ●(1913) AVIE x. tad S. Iehann er Badéour doh um akuit dirak Doé a é garg a veleg.

    (4) En em akuitañ e : s’acquitter de.

    ●(1840-1841) LAUrenspab.ms p. 106. Rac se songet erfat quent enem angagin / ha chui a allo nem acquittan en ny.

  • akuitapl
    akuitapl

    [akuit + -apl]

    Adj. Avantageux.

    ●(1897) EST 61. lién bugadet e zou (…) / hilleih akuitaploh, tr. «le linge qui a été lessivé est (…) d'un usage plus avantageux.»

    ●(1904) DBFV 5a. akuitabl, tr. «avantageux, qui profite.» ●(1934) BRUS 175. Utile, tr. «akuitapl.»

  • akuitiñ
    akuitiñ

    voir akuitañ

  • akuitus
    akuitus

    [brpm acqùittus < akuit + -us .1]

    Adj. (religion) qui justifie, qui expie.

    ●(1792) CAg 124. Ha meritt acqùittus er Sænt ha Santezet.

    ●(1835) CAg 13. mérit acquittus, tr. « lé mérite qui justifie, qui expie »

    ●(1904) DBFV 5a. akuitus, tr. «(mérite) qui justifie, qui expie.»

  • akuizitañ
    akuizitañ

    [mbr aquisitaff, brpm acquysita < rétro-f sur akizision]

    V. tr. d. Acquérir.

    ●(1576) Gk II 82. Pe à heny communion, ez aquisit an mat. ●(1612) Cnf.epist 27. dré na galler quet Aquisitaff, na caffout, an chasteté, sobrieté (…). ●(1621) Mc 49-50. ez dleomp esperiff (…) ez aquisitom gloar an Barados.

    ●(1732) GReg 11a. Acquerir, tr. « Acquysita. pr. Acquysitet » ●Acquerir une terre, tr. « Acquysita ur plaçz » ●Acquerir une pièce de terre, tr. « Acquysita ur pez-doüar »

    ●(1834) SIM 186. acquisita gloar. ●(1852) MML 132. acqisitan arc'hant.

  • akul .1
    akul .1

    m. –ed Homme très fort, hercule.

    ●(1978) VWMZ 15. (Ar Yeuc'h) da c'houren gant an akul.

  • akul .2
    akul .2

    s. Pièce du moulin à vent.

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. Akul, eur pez eus ar vilin-avel (Goelo).

  • akustum .1
    akustum .1

    adj.

    (1) Habitué.

    ●(1732) GReg 483b. Habitué, tr. «accustum.»

    (2) Bezañ akustum da : être habitué à (faire qqc.).

    ●(1612) Cnf.epist 3. An scriuaigneryen so accustum da dediaff ho eufryou, d'an Autronez temporal. ●20. Sant Ciprian Ayoa accoustum da lauaret an propos man.

    (3) Bezañ akustum diouzh : être habitué à (qqc.).

    ●(1732) GReg 13a. Etre adonné à, &c., tr. «Beza accustum diouc'h.»

  • akustum .2
    akustum .2

    m. Habitude.

    ●(1904) BOBL 19 novembre 9/1a. An dra-ze n'ê nemed eun akustum da gemer.

  • akustum .3
    akustum .3

    voir akustumiñ

  • akustumañs
    akustumañs

    f. –où Habitude.

    ●(1621) Mc 95. en vn heuelep acustumancc (…) a palomour na ressister quet dan acustumancc.

    ●(1659) SC 99. Ar boas pe an accustumançç. ●(1732) GReg 228a. Bonne coûtume, bonne habitude, tr. «Accustumançz vad. p. accustumanchou vad.» ●(1790) MG 35. er fal acustumance-ze. ●317. un acustumance e mès quemérét-è. ●384. dré acustumance pé dré ziavistæd. ●391. hum zizobér ag er sod acustumance-ze e hoès monèt dehuehad de gousquèt.

    ●(1838) OVD 22. horreur doh é fal accoustumanceu. ●(1861) BSJ 306. Larèt e hrant ne hellant quet hum zisobér a zoh ou accustumanceu méhus.

    ●(1911) DIHU 69/221. Ur fal akustumans é honneh. ●(1913) AVIE 4. él ma oé en akustumans et er véléan.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...