Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 44 : de akustumet (2151) à alarc_h (2200) :
  • akustumet
    akustumet

    adj.

    (1) Habitué.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. La ueüe d'un Combat Imprime de L'horreur a ceus qui n'y sont pas accoustumés, tr. «er güel es ur c'hombat a oura horreur, d'erre n'en dint quet accoustumet.» ●(1732) GReg 483b. Habitué, tr. «accustumet.» ●(1790) MG 317. un ivraign péhani-zou acustumét de gorvadein.

    (2) Coutumier, habituel.

    ●(1621) Mc 62. Ober an pedennou acustumet.

    ●(1861) BSJ 139. guet é franquis ha guet é hardéhtæt accustumet.

  • akustumiñ / akustum
    akustumiñ / akustum

    v.

    I. V. intr. Akustumiñ diouzh : s'habituer à.

    ●(17--) EN 3018. evid acustumin dius poan a tourmand, tr. «pour vous accoutumer à la peine et au tourment.»

    ●(1903) LZBg Meurzh 88. akustum e hran doh kement sé.

    II. V. tr. d. Habituer.

    ►absol.

    ●(1732) GReg 17b. Affriander, tr. «Accustumi diouc'h al lichézrez.»

    III. V. pron. réfl.

    (1) En em akustumiñ da : s'habituer à.

    ●(1612) Cnf 21. em accoustumiff da iun. ●(1621) Mc 94. seul muy ma en em acustumes da consanty dan drouc volontez pe tentation. ●95. En em acustum peur liessaff da pidiff Doue.

    ●(1834) SIM 146-147. En em accustumi a rê ivez, dre didalvoudeguez, da voal-drêti an anevaled.

    (2) En em akustumiñ e : s'adonner à.

    ●(1824) BAM 251. d'en em bligout er pec'het ha d'en em acustumi enna.

  • akutumañs
    akutumañs

    f. Accoutumance.

    ●(c.1500) Cb 17b. g. assiduete perseuerance acoustumance. b. accutumancc.

  • akuz .1
    akuz .1

    [brpm accus, voir akuzañ / akuziñ / akuz]

    m. –où Accusation.

    ●(1732) GReg 10a. Accusation, tr. « Accus. p. Accusou. » ●266b. Denonciation, accusation, tr. «accus dirac barneur. p. accusou.»

  • akuz .2
    akuz .2

    voir akuzañ

  • akuzañ / akuziñ / akuz
    akuzañ / akuziñ / akuz

    [mbr accusaff, (en em) accus, brpm accusi, accus, (hum) acusein < vfr acuser < lat acusare (FLMB 68)]

    V.

    (1) V. tr. d. Accuser.

    ●(1499) Ca 4b. Accusaff. g. accuser. ●(c.1500) Cb 10b. [accusaff] g. accuser faulsement. b. accus gant gou. ●(1575) M 816. An Seizuet á credaff, ha'n dyuezaff affet, / Az accuso pechezr, goude é holl guezret, tr. «Le septième, je crois, et le tout dernier / Qui accusera le pécheur, après toute sa gaillardise.»

    ●(1732) GReg 10a. Accuser, tr. « Accusi. Accus. ppr. accuset. ac’hus. pr. ac’huset » ●929a. On l’accuse à tort, tr. «E gaou e c’hacusér anezâ.»

    ●(1818) HJC 347. inn accuseign goèh d'er oèh.

    (2) V. pron. réfl. En em akuzañ : s'accuser.

    ●(1621) Mc 36. Pep vnan goude se à dle en em examinaff hac en em accus ves an pechedou pere à aparchant ouz é stat.

    ●(1790) MG 306. ne fehèn quet hum acusein gùel eit ne mès groeit.

  • akuzativ
    akuzativ

    [mbr accusatiff < vfr acusatif < lat acusativus (casus)]

    M. Accusatif.

    ●(1499) Ca 4b. Accusatiff. g. idem.

  • akuzed
    akuzed

    [brpm accuset < akuz .2 + -ed]

    M. (justice) Accusé.

    ●(1732) GReg 10a. Accusé, l’accusé en justice, tr. « An accuset. p. ar re accuset. »

  • akuzer / akuzour
    akuzer / akuzour

    [mbr accuser, brmp accuser, accusour < akuz .2 + -er, -our (gour .2)]

    M. –ion Accusateur.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 15). Accuser, accusateur. ●(1499) Ca 4b. Accuseur. vide in accusaff.

    ●(1732) GReg 266b. Denonciateur, qui defere un accusé, tr. «accuser. p. accuséryen. accusour. p. yen.»

  • akuzerez
    akuzerez

    [mbr accuseres < akuz .2 + -erez]

    F. –ed Accusatrice.

    ●(1499) Ca 4b. Accuseres. vide in accusaff. ●(c.1500) Cb 10b. [accusaff] Jtem accusatrix / cis. g. accuseresse. b. accuseres.

  • akuzet
    akuzet

    [mbr accuset, brpm accuset < akuz .2 + -et .1]

    Adj. Accusé.

    ●(c.1500) Cb 10b. [accusaff] Jtem delatus : ta tum. g. accuse. Jtem cest porte dun lieu a lautre b. accuset pe douget : a lech de guyle. ●(1521) Cc [accusaff]. Et delatus ta tum. g. accuse / ou porte dun lieu a lautre. bri. accuset / pe douguet alech de guyle.

    ●(1732) GReg 10a. Accusé, l’accusé en justice, tr. « An accuset. p. ar re accuset. »

  • akuzidi
    akuzidi

    [mbr acusidy < akuz .2 + -idi]

    Plur. Accusateurs.

    ●(1580) G 1145. Acusydy meurbet a yoae duet dam mettou, tr. «Beaucoup d'accusateurs étaient venus vers moi.»

  • akuziñ
    akuziñ

    voir akuzañ

  • akuzour
    akuzour

    voir akuzer

  • al
    al

    art. déf. voir an

  • âl
    âl

    s. Fumet d'un animal.

    ●(1919) KZVr 350 - 15/11/19. âl, tr. «odeur d'une bête.» ●al loened en em heuilh dre an âl, Loeiz ar Floc'h.»

  • alabastr
    alabastr

    m. (minéralogie) Albâtre.

    ●(1633) Nom 122b-123a. Marmoreus : blanche comme albastre : guen eguis alabastr. ●253a. Alabastrites : alabastre : alabastr.

    ●(1732) GReg 25b. Albatre, sorte de marbre tendre, & communément blanc, & luisant, tr. «Alabastr.» ●Une statuë d'albâtre, tr. «Ul limaich alabastr.» ●(1744) L'Arm 10b. Albâtre, tr. «Alabasstre. m.»

    ●(1818) HJC 308. guet ur voèstad albâtre carguet à ur parfum. ●(1876) TDE.BF 8a. Alabastr, s. m., tr. «Albâtre.»

    ●(1913) AVIE 96. ul lestr albastr lan a frond huek. ●242. ur vouist albastr, e oé abarh ul livr olèu e frond huek.

  • alabistr
    alabistr

    adv. Cahin-caha.

    ●(1744) L'Arm 42a. Il travaille cahin-caha, si négligemment que le cœur lui en manque, tr. «Ean e labour alabistre.»

  • alabistriñ
    alabistriñ

    v. intr. Travailler négligemment, sans envie.

    ●(1744) L'Arm 42a. Il travaille cahin-caha, si négligemment que le cœur lui en manque, tr. «Alabistrein a-ra énn é labour.»

  • alafin
    alafin

    adv. À la fin.

    ●(1767) ISpour 7. A la fin é ùélet ne varhuè quet (...). ●(1787) BI 142-143. A-la-fin unan ë-zass de lareèt dehou é houai Isidor é Madrid diberhenn-cair.

    ●(1857) GUG 73. Douge a la fin me holér. ●(1872) DJL 33. Jakez, (…) respontaz alfin. ●(1889) CDB 136. Hag ar ialc'h a deu da blada souden alafin, tr. «et sa bourse vient à s'aplatir soudain à la fin.»

  • alakord
    alakord

    m. (pêche)

    (1) Prolongement de ralingue de filet pour le régler.

    ●(1979) VSDZ 41. (Douarnenez) An alakord eo ar penn deus ar roued, tr. (p. 208) «L'alakord, c'est le filin qui prolonge la corde des lièges.»

    ●(2010) MOPES 229. (Ar Gelveneg) Alakord (du français haler la corde) : Prolongement de la ralingue ou corde des lièges d'un filet droit que le pêcheur tient à la main lorsqu'il appâte la sardine. On tire sur l'alakord pour régler le filet, le tenir plus droit dans le lit du vent.

    (2) Faos alakord : rallonge du prolongement de ralingue de filet.

    ●(1979) VSDZ 41. (Douarnenez) hag ar faos-alakord, pa'maout gant ar beskerezh sardin, a lakaez ar faos-alakord da amariñ war an alakord deus ar roued… Ar faos-alakord zo en da zorn ganit… An hini zo e voueta, 'mañ gantañ ar faos-alakord en e zorn… Hennezh zou r penn da vont d'ar roued a zo faos, tr. (p. 208) «A la pêche à la sardine, on amarre un faux-alakord au filin ; c'est le faux-alakord que tu tiens à la main. Celui qui boëtte tient le faux-alakord à la main. Le faux-alakord permet d'avoir un filin plus long pour tenir le filet.»

  • Alamagn
    Alamagn

    n. de pays Allemagne.

    ●(1732) GReg 27a. Allemagne, tr. «Alamaign.»

    ●(1921) DAVR. da Vro C’hall, da Vro Saoz, d’an Itali, d’an Almagn, d’ar Rusi. ●(1935) BREI 399/4a. kelou spouronnus diwarbenn an Alamagn oc’h arma.

  • alamali
    alamali

    m. Tapage fait par les oiseaux.

    ●(c.1795-1818) MM (éd. F. Guilmer p. 25 & GMB 344). un alamali, Ur music hac ûr cholori, (les oiseaux faisaient dans l'église) un tintamarre, une musique et un tapage.

    ●(1899) MSLp xi 17 [108]. chalamaï, m. pl. ou «tintamarre, bruit confus et éclatant, sédition», Milin ms. Cette dernière forme, qui doit venir de *chalamari, rend vraisemblablement la parenté du mot alamali «tapage (fait par les oiseaux)», cité Gloss., 344.

    ●(1931) VALL 727a. Tapage, tr. «alamali V[annetais] m.»

  • Alaman
    Alaman

    m. -ed Allemand.

    ●(1957) AMAH 247. Ar brezel diabarzh e Bro-Spagn a voe ur rak-c’hoari evit an Alamaned, tuet dija da stourm diouzh ret ouzh ar bed a-bezh. ●(1969) BAHE 60/24. e-pad an amzer drubuilhus ma oa hor Bro dindan alouberezh an Alamaned.

  • alaman
    alaman

    adj. allemand.

    ●(1942) DRAN 143. etrezek ar c’hornig eus an talbenn alaman. ●(1957) AMAH 53. Meneg a oa bet graet eus listri-splujerien alaman diflipet eus porzhioù aostriat, Pola, Triesta, pe me oar.

    ●(1968) LOLE 40. an armeou alaman a zo aet war ’raog hag a-daol-tag.

  • alamand
    alamand

    coll. (botanique) Amandes.

    ●(c.1500) Cb 11b. [alamandes] galli. alamandier. bri. guezenn alamand.

  • alamandenn .1
    alamandenn .1

    f. (botanique) Amande.

    ●(1838) OVD 185. un alamanden (…) m'hé chairrér arré clos én hé ascourne.

  • alamandenn .2
    alamandenn .2

    f. (botanique) Amandier.

    ●(1856) VNA 20. un Amandier, tr. «un Alamanden.»

  • alamandez
    alamandez

    coll. (botanique)

    (1) Amandes.

    ●(1499) Ca 6a. alamandes. g. alamandez. ●(c.1500) Cb 11b. Alamandes. gal. alamande.

    ●(c.1718) CHal.ms i. amande, tr. «alamantés, a Sarz[eau] amand'.» ●(1774) AC 41. eol alamandes, tr. «huiles d'amandes-douces.»

    ●(1889) SFA 277. eur gouign (...) great gand alamandez, mel, pepr, holenn ha traou all c'hoaz.

    ●(1905) HFBI 168. craon, ac alamandres, à dré ma zéant hé taolent dournadou à scrab dar vugale. ●(1927) GERI.Ern 13. alamañdezenn, f. pl. alamañdez, tr. «Amande.»

    (2) Kraoñenn-alamandez : amande.

    ●(1633) Nom 69b-70a. Nux Græca, nux Thasia, amygdala : amande : craoüen alamandes, alamandesen.

  • alamandezenn .1
    alamandezenn .1

    f. –ed (botanique) Amandier.

    ●(1931) VALL 21b. Amandier, tr. «alamañdezenn f. pl. ed.» ●(1949) SIZH.llmm 39. en alamandezenned ha gwez-kraoñ al liorzh.

  • alamandezenn .2
    alamandezenn .2

    f. –où, alamandez (botanique) Amande.

    ●(1633) Nom 69b-70a. Nux Græca, nux Thasia, amygdala : amande : craoüen alamandes, alamandesen.

    ●(1927) GERI.Ern 13. alamañdezenn, f. pl. alamañdez, tr. «Amande.»

  • alamaneg
    alamaneg

    m. Allemand (langue).

    ●(1910) MBJL 66. diski almaneg.

  • alamanek
    alamanek

    adj. De langue allemande.

    ●(1960) BAHE 23/25. ar c'hazetennoù dezho titloù alamanek. (…) daou anv : unan gallek hag egile alamanek.

  • alamant
    alamant

    m.

    (1) Hep alamant : sans connaissance.

    ●(1792) CAg 54. A pè collein me ræson, / Hemb allemant er bet. ●(1857) GUG 97. A pe gollein me ræson, / Hemb allemand erbet.

    ●(1922) DIHU 136/149. hemb alemant, hantér marù. ●151. 5 miz klan, 5 dé hemb alemant ha mut.

    ►N'ober mui alamant erbet : ne plus donner signe de vie.

    ●(1787) BI 232. ne rai quet mui alemant er bet, é h'ouai paré, ne hanaüai mui deine, é h'ouai forh tost d'é ær deüehan.

    ●(1904) DBFV 5b. ne hra mui alemant erbet, tr. «(ce malade) n'a plus sa connaissance (M. Buléon).»

    (2) Hep alamant : tranquillement.

    ●(1744) L'Arm 387b. Tranquillement, tr. «Hemb alemantt.»

    (3) Hep Alamant : sans faire cas.

    ●(1938) DIHU 321/41. Ha ne vennent, a du erbet, / Kemér hañni de vout pried / Ma n'en dezè, hep alemant, Kuiteit é dud. ●golo. alemant (hep) : sans faire cas.

    (4) N'ober alamant erbet =

    ●(1861) BSJ 25. Èl er peur, ne hellant gobér alemant erbet a nehai ou hunan.

    (5) Mention.

    ●(1744) L'Arm 236b. Mention, tr. «Chonge : Alemantt. m.»

    ●(1904) DBFV 5b. alemant, m., tr. «mention.»

    (6) Tenue.

    ●(1904) DBFV 5b. n'en des ket alemant erbet, nen des ket alemant erbet dehou, tr. «il n'a pas de tenue. (M. Buléon).»

    (7) Hep alamant a =

    ●(1792) CAg 53. A pè zeï d'em bèec bout mud, / D'em discoharn bout bouar, / Hemb allemant ag en dud, / Hemb sourci ag en doar.

  • alambig
    alambig

    m. –où Alambic. cf. lambig

    ●(1744) L'Arm 10a. Alambic, tr. «Alambig.. gueu. m.» ●113a. Distiller ou distiler, tr. «Teennein chugoneu dré enn Alambig.»

  • Alan
    Alan

    n. pr.

    (1) Alain.

    ●(1499) Ca 6a. Alan. g. alain. l. hic alanus / ni. cest propre nom dhome.

    ●(1732) GReg 29b. Alain, nom d’homme, tr. « Alan. alon »

    ●(1911) BZIZ 29. Alan Durand a oa iontr-kompez da Erwan Durand. ●(1919) DBFVsup 1a. Alan, n. pr., tr. «Alain.»

    (2) Surnom du renard.

    ●(1890) CHB 187 note 2. [Alanic] diminutif d’Alan : c’est le surnom habituel du renard. ●(1895-1896) GMB 21. Alan (…) c’est aussi le nom qu’on donne au renard, Gr.

    ●(1919) DBFVsup 1a. Alan, n. pr., tr. «nom du renard dans les contes.»

  • alan .1
    alan .1

    s. (botanique)

    (1) Pétasite.

    ●(1732) GReg 716b. Petasie, tr. « Alan »

    ●(1879) BLE 83. Pétasite. (Petasites. T.) Alan.

    (2) Tussilage.

    ●(1732) GReg 945b. Tussilage, plante, tr. « Alan »

  • alan- .2
    alan- .2

    voir anal-

  • Alanad
    Alanad

    m. –ed, Alaniz ethnonyme Alain.

    ●(1910) MBJL 15. An Alaned, eur bobl barbar. ●(1933) FHAB Genver 24. poblou gouez hanter-noz ar Beljik, an Alaniz hag ar Zaozon.

  • Alanig
    Alanig

    n. pr.

    (1) Diminitif du n. pr. Alan.

    ●(13--) Cq ms 9891 f° 38. Alanic.

    ●(1732) GReg 29b. Petit Alain, tr. « Alanic »

    (2) Alanig al Louarn : surnom du renard.

    ●(1732) GReg 21b. Le Renard mit le feu à l’arbre, & les aiglons tombèrent tous rôtis, tr. « Alanic al loüarn a leqeas an tan èr vezen, hac e coüezas da’n-doüar an éredigou, hac y Rostet-suilh » ●29b. c’est aussi le nom qu’on donne au Renard : Alanic al loüarn. ●802a. Renard (…) Burlesquement on l’appelle, Alanicq al loüarn. alanicq.

    (3) (Terme d’injure) Alaniged.

    ●(1732) GReg 342a. Des docteurs enfarinez, des gens de mauvaise doctrine, qui affectent la bonne, la saine, des gens couverts de farine blanche que le vent emporte, tr. « Doctored bleudeucq. bleudéyen fall. bezyou güennet. bleizy dôn. leern douçz. alanigued. tirguizyer al leaz livris. etivy caloun an douar »

  • Alanig-jave-ruz
    Alanig-jave-ruz

    m. (ornithologie) Rouge-gorge.

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. lavaret e vez peurliesa Alanik kof-ru pe Alanik jave-ru. Alaniged eo lïesder (pluriel) ar ger-ze.

  • Alanig-kof-ruz
    Alanig-kof-ruz

    m. (ornithologie) Rouge-gorge.

    ●(1896) GMB 575. rouge-gorge (...), tr. «tréc[orois] Alan kov-ru, Alaniq kov-ru.»

    ●(1904) KZVr 348 - 10/07/04. Alanik (Troude). Lakaat ouspen : Al lez-hano-ze a vez graet ivez, e Treger, eus an evnik hanvet «boc'hruz» pe «rujot» ; lavaret e vez peurliesa Alanik kof-ru pe Alanik jave-ru. Alaniged eo lïesder (pluriel) ar ger-ze. ●(1930) DOBR 57. Alanig-kof-ru / A ziskuiz didrous. ●(1954) VAZA 89. an Alanigoù kof-ruz e liorzh Soaz Sapeur.

  • alañson
    alañson

    s. =

    ●(1909) BROU 201. (Eusa) Alañson, tr. «Terme de meunerie : dents qui font saillie sur la grande roue et s'engrènent dans le «pignon» pour faire tourner la meule.»

  • alaouradur
    alaouradur

    [brpm alaouradur, aléüradur < ar- + aour + -adur]

    m. Dorure.

    ●(1732) GReg 302b. Dorure, tr. «Alaouradur. (Van[netois] aléüradur.).»

    ●(1904) DBFV 5b. aleuradur, m. tr. «dorure.»

  • alaouraj
    alaouraj

    [brpm alaouraich, aléüraich < ar- + aour + -aj]

    m. Dorure.

    ●(1732) GReg 302b. Dorure, tr. «Alaouraich. (Van[netois] aléüraich.).»

    ●(1868) FHB 195/310a. eur maread taolennou, eleiz a batromiou Sent hag Elez, ha calz alaourach.

    ●(1904) DBFV 5b. aleuraj, m. tr. «dorure.» ●(1944) EURW I 118. o lugerni gant an alaouraj.

  • alaourer
    alaourer

    [mbr alaoürer, brpm alaourer, aléürer < ar- + aour + -er .6]

    m. –ion Doreur.

    ●(1633) Nom 307b. Aurarius, inaurator : doradeur, endoreur : alaoürer.

    ●(1732) GReg 302a. Doreur, tr. «Alaourer. p. alaouréryen. (Van[netois] aléürer. p. yon.»

    ●(1904) DBFV 5b. aleurour, m. pl. –rerion, tr. «doreur.»

  • alaouret
    alaouret

    [mbr alouret, brpm alaouret < ar- + aour + -et .1 (GMB 34)]

    adj. Doré.

    ●(1499) Ca 6b. Alouret. g. dore.

    ●(1659) SCger 128a. A laouret, tr. «doré.» ●(1732) GReg 302a. Quadre doré, tr. «Stærn alaouret.»

    ●(1849) LLB 2019. En oreu aleuret. ●(1860) BAL 8. evel alaoured gant an eol. ●(1867) MGK 139. frezillonou, / Darn arc'hantet, darn alaouret. ●(1868) FHB 195/311a. eur goabren alaouret tro var dro d'an imach santel. ●(1877) BSA 45. e kiche an or Alaouret. ●(1882) BAR 221. eur vantel allaouret.

    ●(1927) KANNkerzevod 14/12. balan alaouret. ●(1929) MKRN 80. Botou alaouret en o zreid. ●(1963) LLMM 99/261. erbediñ ar goantenn a zouge eveltañ, stag ouzh he c’horfenn, arouez alaouret ar Skol-Veur.

  • alaouriñ
    alaouriñ

    [brpm alaouri, aleurein < ar- + aour -iñ]

    v. tr. d.

    I.

    (1) Dorer.

    ●(1659) SCger 45a. dorer, tr. «alaouri.» ●(c.1718) CHal.ms i. Dorer, tr. «eurein aleurein.» ●(1732) GReg 302a. Dorer, tr. «Alaouri. pr. alaouret. (Van[netois] aleüreiñ. pr. et.» ●Dorer un quadre, un chassis, tr. «Alaouri stærn un daulenn.»

    ●(1904) DBFV 5b. aleurein, v. a., tr. «dorer.» ●(1904) SKRS I 124. D'hen alaouri 'vel ma kare [ar siboer]. ●(1906) KANngalon Mezheven 133. me rai he alaouri [ar groaz]. ●(1930) FHAB Meurzh 103. liva hag alaouri an teir skeudenn.

    ►sens fig.

    ●(1909) NOAR 162-163. pa deuas ar c'henta sklerder da alaouri kribennou an tarsiou mor. ●(1924) FHAB Gouere 258. Ne veze ket krog mat an heol da alaouri beg ar gwez.

    (2) (cuisine) Rissoler, dorer.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. rissoler, tr. «aleurein er c'hic.»

    II.

    (1) Alaouriñ an neudenn : voir neudenn.

    (2) Ober kroazig alaouret da ub. : voir kroaz.

  • alar
    alar

    voir arar

  • alarc'h
    alarc'h

    m. elerc'h (ornithologie) Cygne Cygnus sp.

    ●(1850) GON.BF.HV 116b. Alarc'h, s. m., tr. «Cygne, oiseau. Pl. elerc'h.» ●(1871) FHB 310/386b. ez oa eun alarc'h (cygne) guennoc'h eget an erc'h.

    ●(1923) SKET I 70. eun alarc'h gwenn. ●(1927) GERI.Ern 13. alarc'h m. pl. elerc'h, tr. «Cygne.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...