Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 48 : de dibouf (2351) à dibred-1 (2400) :- dibouf
- diboufañdiboufañ
v.
I. V. intr.
(1) Débucher, débusquer.
●(1732) GReg 248a. Debucher, ou debusquer, sortir du bois, d'un lieu qu'on occupe, tr. «dibouffa. pr. dibouffet.» ●266a. Denicher, sortir d'un lieu, tr. «dibouffa. pr. et.»
(2) S'esquiver.
●(1927) GERI.Ern 101. diboufa v. n., tr. «s'enfuir subtilement.»
II. V. tr. d.
(1) Débusquer, déloger, faire sortir (qqn) de son refuge.
●(1732) GReg 266a. Denicher, faire sortir par la force d'un lieu, tr. «Dibouffa. pr. et.»
●(1877) EKG I 249. o velet n'oa ket evit diboufa unan epken euz a veleien Plouescat.
●(1904) SKRS I 99. Pa zeuent a benn da ziboufa unan benak euz ar veleien kuzet e tu pe du. ●(1927) GERI.Ern 101. diboufa v. a, tr. «Débusquer, chasser d'un poste.» ●(1931) VALL 195b. Déloger (l'ennemi) d'une position, tr. «diboufa eus a eul lec'h.»
(2) Dénicher (des oiseaux).
●(1732) GReg 266a. Denicher, tirer les oiseaux du nid, tr. «dibouffa labouçzed.»
(3) fam. Diboufañ e neiz da ub. : finir par découvrir la demeur de qqn.
●(1876) TDE.BF 116b. diboufa he neiz da eunn den, tr. «finir par découvrir la demeure d'une personne.»
- diboufer
- diboug
- dibouilhdibouilh
m. –où Butin (pris sur l'ennemi).
●(1732) GReg 126b. Butin, ce qu'on prend sur l'Ennemi, tr. «dibouilh. p. dibouilhou.» ●269b. Dépouille, butin sur l'ennemi, tr. «dibouilh. p. dibouilhou.»
- dibouilhañdibouilhañ
v. tr. d. Dépouiller.
●(1732) GReg 269b. Dépoüiller, priver, tr. «diboüilha. pr. dibouilhet.»
- dibouk .1
- dibouk .2dibouk .2
voir diboukañ
- diboukañ / diboukiñ / diboukdiboukañ / diboukiñ / dibouk
v. intr.
(1) Surgir, arriver.
●(1904) DBFV 48a. diboukein, v. n., tr. «apparaître brusquement (Voir digoup).» ●(1905) DIHU 5/88. Bréhein e hré en amzér neoah ha diù pé tér stiren e oé déjà dibouket ér gevred-ihuél. ●(1906) HIVL 79. En hiaul e zibouké nezé ar lein er mañnéieu guen kann hag e laké er erh de ligernein. ●(1927) GERI.Ern 101. dibouk, diboukein V[annetais] v. n., tr. «Apparaître brusquement.» ●(1914) MABR 19. é tiboukein dré en nor déheu. ●(1925) SFKH 32. P'er guellet é tiboukein én toull-men, torret arnehon ar hou nerh. ●(1931) DIHU 245/263. Dibouk e hrant, keti-ketan, en dishost ber arnehé. ●(1937) DIHU 310/255. 10 eur ½ é a pe ziboukamb é Proyart.
(2) (en plt d'une route, d'un chemin) Donner (sur), déboucher (dans).
●(1906) HIVL 72. ar gement minotenn e zibouké é kér é vezé guélet tud é tonet.
(3) (botanique) Éclore.
●(1918) LILH 3 a Veurzh. Merhat é ma kaer eb amzér bremen é Breih, er bokedeu e zeli dibouk…
- diboukiñdiboukiñ
voir diboukañ
- diboullañdiboullañ
v. tr. d.
(1) Transporter (foin, goémon, etc.) d'un endroit peu accessible à un endroit plus facile d'accès.
●(1917) KZVr 225 - 24/06/17. Diboulla, foenn, kolo, mouded, hag all, tr. «transporter à bras ou à dos d'un endroit difficile dans un endroit plus facile où une voiture peut pénétrer.» ●Diboulla foenn, tr. «transporter du foin à dos jusqu'à un endroit où une voiture peut le prendre sans s'embourber, Loeiz ar Floc'h.»
►[empl. comme subst.]
●(1990) TTRK 91. An diboullañ a oa aes da ober gant ar c'harr evit ar bezhin a veze uheloc'h eget al lec'hid.
(2) Débarder (du bois).
●(1963) BAHE 34/71. Ar ger divorañ (tennañ koad pe draoù all eus ul lec'h diaes). Hennezh eo ger Bro-Landreger tra ma seblant ar ger diboullañ (ster heñvel) bezañ hini Bro-Blistin). ●(1971) BAHE 68/23. Diboullañ : tennañ koad eus un toull diaes d'o degas d'ur plas aesoc'h da gargañ. Lavaret e vez c'hoazh divorañ. ●(1981) ANTR 147. War gont merourien ar maner ema diboulla ar c'heuneud ha charread anezañ beteg ar maner.
(3) Faire s'écouler (une marchandise).
●(1922) FHAB C'hwevrer 52. marc'had Brest hag hini Landerne, a zeu re zister evit diboulla sivi Plougastel.
- diboulouddibouloud
adj. Sans grumeaux.
●(1933) KANNkerzevod 79/11. Eur yod dibouloud. ●(1982) TKRH 36. poazh mat ha dibolod [ar yod].
- dibouloudañ / dibouloudiñdibouloudañ / dibouloudiñ
v.
I. V. intr. (cuisine) (en plt du sac de fars) Ne plus être formé en grumeaux.
●(1979) PLVB 66. moustret ha divoustret [ar fars en e sac'h] war an daol abalamour da zibouloudañ.
II. V. tr. d.
(1) (cuisine) Ôter les grumeaux.
►absol.
●(1926) FHAB Mezheven 211. Poania a ran neuze da ziboulouda. ●(1962) EGRH I 54. dibouloudiñ v., tr. « enlever les grumeaux (de la bouillie). »
(2) (agriculture) Ameublir, émotter.
●(17--) CBet 1827. flourin an douar ; hac he dibolodin, tr. «l'ameublir, enlever les mottes.»
●(1869) FHB 248/307b. ann douar ras (...) Ne de nag æz na dies d'a ziboulouda.
●(1924) ZAMA 171. Diboulouda an douar. ●(1962) EGRH I 54. dibouloudiñ v., tr. « écraser les mottes de terre. »
►absol.
●(18--) RGE 34. Fochit ha plantit en tu mar qerot, / Me a zibouloudo dre ma labourot.
(3) (argot de La Roche-Derrien) Battre, frapper.
●(1885) ARN 34-35. Battre, se battre. – Br. Skei, en em ganna (de kann, bataille). Arg[ot] : 1. Dibolota, écraser les grosseurs ; se dit surtout pour la bouillie : dibolota ar iot. 2. Dibuni, démêler. – Me am euz dibunet gant hennez, j'ai démêlé (distribué des coups) avec celui-là. 3. Rei kerc'h, - koat, - segal : donner de l'avoine, du bois (du bâton), du seigle. Ces différents termes et ces locutions sont sortis du breton courant. – Kotisa, fluma, larda, puloc'h, et bien d'autres mots, des expressions ou des métaphores ejusdem farinæ.
- dibouloudennañ
- diboulouder
- dibouloudiñdibouloudiñ
voir dibouloudañ
- diboulounezañdiboulounezañ
v. tr. d. Déplisser.
●(1876) TDE.BF 117a. Diboulouneza, v. a., tr. «Déplisser ou ôter les plis d'une robe, d'une jupe, etc. pour l'allonger.»
- diboultrañdiboultrañ
v.
(1) V. tr. d. Dépoussiérer, épousseter.
●(17--) FG II 94. diboultrit e roqueden.
●(1850) JAC 69. ret ê e ziboultra. ●(1876) TDE.BF 117a. Diboultra, v. a., tr. «Epousseter, ôter la poussière.»
●(1910) EGBT 66. diboultran, tr. «épousseter.» ●(1933) MMPA 155. diboultra, gwalc'hi ha kempenn hon eneou.
►absol.
●(1917) LZBt Gouere 7. ma ne dremenjen ket ma amzer o tiboultan.
(2) V. impers. Ken a ziboultre : tant que faire se peut.
●(1766) MM 1282. dar c'haloup quin a ziboultré.
- diboultrenn
- diboultrennañ / diboultrenniñdiboultrennañ / diboultrenniñ
v. tr. d.
(1) Dépoussiérer, épousseter.
●(1872) ROU 93b. Oter la poussière, tr. «diboultrenna.» ●(1889) SFA 261. eun dervez m'oa louz he zae, he lammaz digant-han evit he diboultrenna.
●(1904) CDFi août-septembre. Diboultrenna a ra ar mogeriou. (d'après KBSA 97). ●(1909) KTLR 29. c'hoant da ziboultrenna da baltok. ●(1914) DFBP 125a. epousseter, tr. «Diboultrenni.»
►absol.
●(1934) FHAB C'hwevrer 57. ober a ra an neuz da ziboultrenna.
►[empl. comme subst.] Dépoussiérage.
●(1906) KANngalon Gwengolo 216. ober (...) eun tam diboultrenna. ●(1924) ZAMA 91. eun taolig diboultrenna d'an arrebeuri.
(2) sens fig. Donner une raclée à.
●(1871) FHB 310/386a. en em lakejont da ziboultrenna ar botred vad-ze.
- diboultrenner
- diboultrenniñdiboultrenniñ
voir diboultrennañ
- diboultrer
- diboulzañdiboulzañ
v. intr. Pousser (de terre).
●(1868) FHB 162/44b. Ra ziboulzo euz an douar geot, plant ha gwez a bep sort.
- diboupenniñdiboupenniñ
voir dibouponañ
- dibouponañ / diboupenniñ
- dibourbellañ
- dibourc'h .1
- dibourc'h .2
- dibourc'hañdibourc'hañ
v. tr. d. Dépouiller.
●(1732) GReg 269b. Depouiller, ôter les habits à quelqu'un, tr. «dibourc'ho ur re. pr. dibourc'het.»
●(1866) FHB 96/347b. peb greg a c'houlenno digant he amezeghez ha digant he hostizez listri arc'hant ha re aour, ha dillad deread evit al lid ; ho lakaat a reot var ghein ha (lire : ho) paotred hag ho merc'hed, hag e tibourc'hot ann Ejipsianed. ●(1876) TDE.BF 117a. Dibourc'ha, v. a., tr. «Dépouiller quelqu'un de ses vêtements pour le voler.» ●(1890) MOA 86. Dibourc'ha, tr. «dépouiller quelqu'un de ses vêtements, pour le voler.»
●(1927) GERI.Ern 101. dibourc'ha v. a., tr. «dépouiller, dévêtir.»
- dibourc'herdibourc'her
m. –ion Spoliateur.
●(1847) FVR 234. Doue a fallaz d'ezhan en em venji war ann dibourc'herien-ze.
- dibourchañ
- dibourkañ
- dibourrdibourr
voir divourr
- dibourrodiñdibourrodiñ
v. intr. Dérailler.
●(1867) FHB 133/232a. Eun trein (...) a so bet dihenchet pe diborrodet.
- dibourvezdibourvez
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Qui est dépourvu, démuni (de).
●(1464) Cms (d’après GMB 174). Dipouruoe, v. i. dibourue. ●(1499) Ca 60b. Dibouruae. g. non pourueux. ●63b. Dipouruae. g. despourueu.
●(1659) SCger 142a. dibouruaë, tr. «deporueu.» ●(1752) BS 669. ne gonsist quet o veza dibourvez eus a vadou ar bed. ●(1787) BI 4. dibourvé a bep-tra ar en-doar. ●(17--) BSbi 456. Car èr barraes e zou dibourvae à berson. ●(17--) TE 81. dibourvai a beb sort armage.
●(1864) SMM 154. ep labour, dibourvez a bep tra.
●(1904) DBFV 48a. dibourvé, adj., tr. «dépourvu (a, de).» ●(1904) SKRS I 185. ato emeuz bevet paour ha dibourve. ●(1907) PERS 16-17. dibourve a bep tra.
(2) Démuni, sans confort.
●(1907) AVKA 125. Ar lec'h-ma a zo dibourve, hag an noz a goueo hep dale.
(3) Au dépourvu.
●(1904) DBFV 48a. dibourvé, adj., tr. «au dépourvu.»
II. Adv. Dépourvuement, au dépourvu.
●(1904) DBFV 48a. dibourvé, adv., tr. «dépourvu.»
- dibourvezañsdibourvezañs
f. Dénument.
●(1839) BESquil 346. Erech, deit goudé de vout Roué e Bretagne arlerh marhue Audren, é dad, ne vennas quet lezel er houvand-cé én un dibourvæance quer bras, hac e gueméras er résolution d'en argouvrein.
- dibourvezet
- dibourveziñ
- dibrdibr
m. –où
(1) Selle (de monture).
●(1499) Ca 60b. Dibr. g. selle a cheual. ●63b. Dipr. g. selle. ●(1633) Nom 32a. Equus desultorius : cheual non sellé, ou dessellé : march didibret, nen deffe quet á dibr. ●181b-182b. Ephippium, sella equi : selle : dibr.
●(1659) SCger 109a. selle, tr. «dibr.» ●142a. dibr, tr. «selle.» ●(1732) GReg 331b. Selle embourrée, tr. «Dibr bourellet.» ●738a. Pommeau, de selle, tr. «Poumell an dibr.»
●(1857) CBF 103. Dibr, m., tr. «Selle.»
●(1902) PIGO I 6. tri dibrer, war al leur-ger, o labourat war ar memez dibr. ●(1934) BRUS 281. La selle, tr. «en dibr.»
(2) Marc'h-dibr : cheval de selle.
●(1827/29) VSA 1511. dond den herhad gand eur march dib.
- dibrad .1dibrad .1
adj.
I. Attr./Épit.
(1) Soulevé.
●(1872) ROU 103b. Il est soulevé, tr. «Dibrad eo.» ●(1876) TDE.BF 117a. Dibrad, adj., tr. «Détaché de terre, soulevé de terre.»
●(1927) GERI.Ern 101. dibrad adj., tr. «Détaché, soulevé de terre.» ●(1962) EGRH I 54. dibrad a., tr. « en position soulevée de terre. »
(2) Dibrad diouzh an douar : qui ne touche pas terre.
●(1866) FHB 73/167a. evit ma chomo ar foen dibrad dioc'h an douar. ●(1894) BUZmornik 212. he dreid dibrad kaer dioc'h ann douar.
●(1905) HFBI 276. kaout à réa dézi édo dibrad dious an douar. ●(1911) BUAZperrot 414. Teir heur ha tregont oa bet an ostansouer, dibrad diouz an douar, heb netra 'n holl dindannan. ●(1915) MMED 231. Mari, pa gomzas ouz ar vugale, a ioa dibrad euz an douar. ●(1925) FHAB Meurzh 85. tri droatad e oa dibrad diouz an douar. ●(1931) FHAB Meurzh 112. evit ma vijent dibrad diouz an douar.
(3) En suspension.
●(1911) BUAZperrot 643. An eal-ze a nijas beteg ennan hag a jomas dirazan, dibrad en ear. ●(1923) ADML 114. en evelep doare ma kreded em a dibrad etre ar mor hag an nenv.
(4) = (?).
●(1930) KANNgwital 335/466. Ar c'heur a zo bras kenan, dibrad eo ive ha rannet e diou lodenn.
(5) Élancé.
●(1872) ROU 60. Dibrad, tr. «élancé.»
●(1913) BOBL 27 septembre 458/2e. Braz, dibrad ha skanv, fleb d'al labour, ar c'hezek-se, kroazet gant hon re, ken doujus ha ken krenv, o deus kollet gouenn ar bidochened. ●Ar pur-sang, pe skanv-tre, a zo kezek mistr, dister da welet. (…) Moan ha dister euz a bep lec'h, o fenn atao uhel, o zailler striz, dibrad gant divesker sec'h ha moan, ez int ter, prim ha leun a wad.
II. Loc. adv.
A. War zibrad : sans toucher terre.
●(1869) FHB 225/124b. o tont etrezeg enhon, var zibrad en ear, ar Verc'hez Vari.
B. A-zibrad.
(2) Sans toucher terre.
●(1869) HTC 64. ha daou c'hoaz hen douge a zibrad, eur penn euz ar giffien var scoaz peb hini anezho.
(3) En suspension.
●(1874) FHB 487/129a. da lavaret eo eun treust a lakeant a istribil pe a zibrad, en hevelep doare ma c'hellet he vransellat.
- dibrad .2dibrad .2
m. Action de soulever de terre, de tenir en l'air.
●(1927) GERI.Ern 101. dibrad m., tr. «Action de soulever de terre, tenir en l'air.»
- dibradadadenn
- dibradadur –ioù
- dibradañdibradañ
v.
I. V. tr. d.
A. Soulever.
●(1867) MGK 50. Diou galoun zo unan a zibradfe ar bed. ●(1872) ROU 103b. Soulever, tr. «Dibrada.» ●(1876) TDE.BF 117a. Dibrada, v. a., tr. «Soulever de terre, soulever du sol sur lequel on se tourve, qu'il soit planche, pierre ou terre ; il s'applique aux pesonnes et aux choses.» ●(1877) BSA 149. dibrada ac'hano eur c'harrad traou ken pounner.
●(1907) PERS 168. santout a ra ez oar o tibrada anezhan. ●(1911) BUAZperrot 65. Ar gristenien a zibradas ar merzer kalonek divar an hent. ●(1927) GERI.Ern 101. dibrada., tr. «soulever de terre, tenir en l'air.» ●(1942) FHAB Du/Kerzu 223a. Sevel an ahel-karr, perchenna, dibrada ar c'hravaz. ●224a. dibrada ar berchenn.
B. sens fig.
(1) Voler (qqc.) dans un endroit.
●(1909) HBAL 33. Ha ma ve dibradet eun dra benag ac'han, epad ma vezimp oc'h ober hon tro ? ●(1910) BUJA 64. Laeret eo, ha leac'h zo da gredi eo bet dibradet gant unan euz tud Kanaan.
(2) Obtenir, gagner, enlever, décrocher (un prix).
●(1948) KROB 5/8. Annaig-Vari Mingamt, eus Lokornan-Kerne, a zibradas ar priz kenta. ●(1949) KROB 13/6. Unan pe unan anezo a c'hello er bloaz a zeu dibrada ar maout. ●(1951) BLBR 39-40/22. dibradet kaer ar priz kenta.
(3) Transporter de plaisir.
●(1958) BLBR 111/16. Dibradet gand ar han ha mouez an ograou.
(4) Dibradañ ur banne : (?) porter un toast (?).
●(1909) FHAB C'hwevrer 58. Arabet 'vezo ankounac'hat dibrada peb a vanne en henor d'an hini a baë al lein. ●(1909) FHAB Mezheven 181. Ni zibrado banneou, / Gant arc'hant ar boutegou.
(5) Faire, exécuter (une tâche).
●(1925) FHAB Ebrel 138. sonjal a rae ne vije ket pell evit dibrada al labour gourc'hemennet d'ezan gand e hanter-diegez.
(6) Élever (un enfant).
●(1995) BRYV III 182. (Milizag) Roit amzer da zibrada unan a-raog en em gavo egile ! [ur bugel nevez].
(7) (en plt de chasse) Faire s'envoler, lever des oiseaux posés à terre.
●(1991) MARV v 17. Eur chaseour, pa hell dibrada eun torrad klujiri.
(8) Expédier.
●(1950) KROB 26-27/7. daoust ive m'eo dibradet an darn vrasa eus ar Gureed d'ar brezel, e vez kendalc'het d'ober labour vat.
II. V. intr.
A.
(1) Se soulever (de terre, etc.).
●(1860) BAL 38. mennout dibrada diouz an douar d'e heul. ●(1869) FHB 224/118b. eb dibrada avoalc'h diouz an douar-ma.
●(1905) IVLD 259. Hag e vennont, ar geiz, dibrada divar ho golc'hed. ●(1907) PERS 168. A nebeudou, emezhan, e tibraden ouz va guele.
(2) S'élever.
●(1866) BOM 22. Ar moged, n'eur droidellad, / O tibrada uz ti ma zad.
●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. ha setu ar berchenn o tispega diouz an douar, o tibrada hag o sevel er vann.
B. sens fig.
(1) Se mettre en route, partir.
●(1903) KZVr Du-Kerzu. «Ma'z an d'ar chapel,» a lavar Job, «eo poent d'in dibrada ac'halen.» (d'après KBSA 24). ●(1927) GERI.Ern 101. dibrada., tr. «se mettre en mouvement, démarrer.»
(2) S'élever.
●(1883) MIL 172. Klevet a reas eur vouez kaer meurbet o tibrada dreist ar girsier.
III. V. pron. réfl. En em zibradañ : se soulever.
●(1878) EKG II 138. En em zibrada a riz a nerz va divreac'h.
- dibraderdibrader
m. –ion = (?) Fanfaron (?).
●(1936) FHAB Eost 312. ha goulskoude, Perig a zo eun tamm dibrader ; n'am befe ket ezomm anezan evid e voued.
- dibradetdibradet
adj. Soulevé, décollé.
●(1942) DRAN 78. Dibradet krenn, e plav Erwan war e benn d’an douar, eur stok begek o pistiga e c’houzoug.
- dibrañ / dibriñdibrañ / dibriñ
v. tr. d.
I. Seller.
●(1659) SCger 109a. seller, tr. «dibra.» ●142a. dibra, tr. «seller.» ●(1732) GReg 162a. Seller un cheval, tr. «Dibra ur marc'h.»
●(1842) GBI II 442. Dibr d'in-me ma marc'h, dibr-han êset, tr. «Selle-moi mon cheval, selle-le bien.» ●(1856) VNA 215. Bridez mon cheval, sellez-le aussi, tr. «Bridet me marh ; dibret-ean ehué.» ●(1888) SBI I 162. Dibret-hu d'in ma incane, tr. «Sellez-moi ma haquenée.»
●(1904) DBFV 48b. dibrein, v. a., tr. «seller (un cheval).» ●(1905) HFBI 44. da ziba dézan é inkané.
II. Dibrañ e varc'h da vont : voir marc'h.
- dibratik
- dibred .1dibred .1
adj.
(1) Intempestif.
●(1904) DBFV 48a. dibred, adj., tr. «hors de propos ; intempestif.»
(2) D'ur c'houlz dibred : à une heure indu.
●(c.1718) CHal.ms ii. vous uenés a heure indue, tr. «digours Etet, hui a za d'ur c'hours dibret.»
●(1904) DBFV 48a. d'ur hours dibred, tr. «une heure indue.» ●(1934) BRUS 98. A une heure indue, tr. «d'ur hours dibret.»