Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 47 : de diboelladenn (2301) à dibouezin (2350) :- diboelladenn
- diboelladurdiboelladur
[diboell .1 + -adur]
M. –ioù Inconstance, manque d’application.
●(1904) DBFV 48a. dibouilladur, m. pl. eu, tr. «inconstance, manque d'application, de retenue, libertinage.»
- diboellamantdiboellamant
[mbr diboellement < diboell .1 + -amant]
M. Fureur.
●(1499) Ca 60b. [diboell] g. fureur. b. diboellement.
- diboellañ / diboelliñdiboellañ / diboelliñ
[mbr diboelaff, diboellaff, brpm diboelli, mgall dibwyllaw < diboell .1 + -añ / -iñ]
V. intr.
(1) Devenir fou, perdre la raison.
●(1464) Cms (d’après GMB 162). Diboelaff, forsenner. ●(1499) Ca 60b. Diboellaff. forsenner.
●(1876) TDE.BF 116b. Diboella, v. n. (anc.), tr. «Devenir fou ou furieux à lier.»
(2) Diboellañ ouzh udb. : devenir enragé, fou furieux contre qqc.
●(1659) SCger 142a. diboelli, tr. «enrager.»
●(1869) SAG 158. ec'h evessaot azamblez gane-me ar gounnar en deuz bet atao [an diaoul] a enep tal ar gristenien. Diboella neat a ra oud han.
(3) Diboellañ gant ar gounnar : être fou de rage, fou furieux.
●(1866) SEV 52. Ar pec'her a skrigno he zent hag a ziboello gant he gounnar.
- diboellat
- diboellegezhdiboellegezh
[diboell .1 + -egezh]
F. Aberration.
●(1931) VALL 2b. Aberration ; état habituel, tr. «diboellegez.»
- diboellerezhdiboellerezh
[diboell .1 + -erezh .3]
M. –ioù Inconstance, manque d’application.
●(1904) DBFV 48a. dibouillereh, m. pl. eu, tr. «inconstance, manque d'application, de retenue, libertinage.»
- diboelletdiboellet
[mbr diboellet, brpm diboellet, dibouellet < diboell .1 + -et .1]
Adj.
(1) Insensé, aliéné, forcené.
●(1499) Ca 60b. g. forsennez. b. diboellet. ●(1530) Pm 176. Nep art dyaoul foll dyboellet, tr. «Aucun artifice de diable fou (et) furieux.»
●(1659) SCger 55a. extravagant, tr. «diboellet.» ●(c.1680) NG 1768. er (c)on dibouellet.
●(1824) BAM 26. an dut diboellet. ●(1849) SBI II 188. tud diboellet, tr. «gens insensés.» ●(1857) HTB 12. Afrenez diboellet ha bahomet a venas dilavar.
●(1904) DBFV 48a. dibouillet, adj., tr. «inappliqué, effréné.» ●(1912) FHAB Meurzh 71. Red eo, ha n'eo ket 'ta, beza diboëllet evit lavaret kement all. ●(1912) FHAB Eost 239. An Ebestel n'oant ket ken nebeut tud diboëllet, kollet ganto o spered.
►[empl. comme subst.]
●(18--) PEN 93/161. penos couitat ar butun Simon an diboellet.
(2) Bezañ diboellet gant : être fou (de rage, etc.).
●(c.1802-1825) APS 98. Ma n'en don dibouellet guet er holer.
(3) (Vie) de débauche.
●(1732) GReg 247a. Mener une vie debordée, tr. «Cundui ur vuhez diboellet.»
●(1838) CGK 31. va bue diboëllet.
(4) (Femme) débauchée.
●(1862) BSH 96. merc'hed diboellet.
- diboelliñdiboelliñ
voir diboellañ
- diboellusdiboellus
[mbr diboellus < diboell .1 + -us .1]
Adj.
(1) Furieux.
●(c.1500) Cb 61b. [diboell] furieux. b. diboellus. ●(1521) Cc. [diboell] g. furieux. b. diboellus.
(2) Sujet à se mettre en fureur.
●(1931) VALL 324a. sujet à se mettre en fureur, tr. «diboellus.»
(3) Propre à mettre en fureur.
●(1931) VALL 324a. propre à mettre en fureur, tr. «diboellus.»
- diboentet
- diboket
- dibokiñdibokiñ
v. tr. d. Écosser.
●(1903) EGBV 70. dibokein, tr. «écosser.» ●(1907) VBFV.bf 14a. dibokein, b[as] van[netais] dibollein, disklorein, v. a., tr. «écosser.» ●(1914) DIHU 110/126. Er guellan had melchon e zo, é ma en hani e hra er peizant é unan, en hani é pokeu. Er gran aveit bout diboket, e zeli bout krazet ér forn. ●(1934) BRUS 60. Ecosser, tr. «dibokein.»
- dibolc'hiñdibolc'hiñ
v. tr. d. Écosser.
●(1907) VBFV.bf 14a. dibokein, b[as] van[netais] dibollein, disklorein, v. a., tr. «écosser.»
- dibolis
- dibolotañdibolotañ
voir dibouloudañ
- diboltron
- dibombelldibombell
adj. Insensé, idiot…
●(1877) FHB (3e série) 26/210b. radical a zinifi eur machin diboumbel, ne ket hebken da baka stered en noz, mez da zisc'hrizienna ar feiz demeuz calonou an dud fidel. ●(1893) IAI 91. ne voe nemet eun dournad sperejou diboumbel saouzanet ganto. ●440. e giz marvaillou diboumbel ar Bayaned.
- dibont
- dibordadenn
- dibordaldibordal
v. intr. =
●(1867) FHB 112/62b. pini o peus guelet aliez dre ar pardoniou o tireiza, o tibordel ag o c'houren dirag an oll gant Jacquezik ar sclevard pe gant Follik kementra, map bian da Varquis an tavernou.
- dibordet
- dibordiñdibordiñ
v. tr. d. (marine) Déborder (du quai).
●(1972) SKVT I 151. bec'h warno, o tibordiñ ar vatimant bonner diouzh ar c'hae gant bidevioù hir.
- diboreet
- diborzhañdiborzhañ
voir diborzhiañ
- diborzhiañ / diborzhañdiborzhiañ / diborzhañ
v.
I. V. intr. Quitter le port.
●(1912) DIHU 90/190. er lestr-sé en doé diborhet en dé-men-dé. ●(1939) KOLM 80. ur vag e ziborhè a Derry. ●(1944) DGBD 10. war-dro an hevelep eur, e tiborzhie al lestr «Brazza». ●(1955) SKOL 3/18. diborzhañ, tr. «sortir du port.»
II. V. tr. d.
(1) Exporter.
●(1955) SKOL 3/18. diborzhañ, tr. «exporter.»
(2) (au jeu de quilles) Dévier (la boule).
●(1985) AMRZ 261. atao e veze eur hrouanenn hroz bennag da ziborzia ar voul. ●338. diborzia : (au jeu de quilles) : dévier la boule de la bonne direction.
- dibosedañ / dibosediñdibosedañ / dibosediñ
v. tr. d.
(1) Déposséder.
●(1557) B I 25. hon disheritaff / Hac hon diposidaff, tr. «de nous déshériter et de nous déposséder.»
●(c.1718) CHal.ms i. Euiction, quand on depossede quelquun d'un heritage qu'il auoit acquis, tr. «dibossession, dibossedein unan bennac.»
●(1904) DBFV 48a. dibosedein, v. a., tr. «déposséder, évincer (Ch. ms.).»
(2) Exorciser.
●(1908) FHAB Meurzh 85. gwelet dibosedi, kalz a dud posedet. ●(1914) DFBP 134a. exorciser, tr. «Dibosedi.»
- dibosederdiboseder
m. –ion Exorciste.
●(1914) DFBP 134a. exorciseur, tr. «Diboseder.» ●exorciste, tr. «Diboseder.»
- dibosediñdibosediñ
voir dibosedañ
- dibosesion
- dibosipl
- dibositerezh
- dibostek
- dibosupl
- dibotailh
- dibotailhañdibotailhañ
v. tr. d.
(1) Crocheter.
●(1659) SCger 35a. crocheter, tr. «dibotailla.» ●40a. debarrer, tr. «dibotailla.» ●(1732) GReg 236a. Crochetter, ouvrir avec un crochet une porte, un coffre, &c. à mauvaise intention, tr. «dibotailha. pr. dibotailhet gand ur c'hloched.»
●(1876) TDE.BF 116b. Dibotailla, v. a., tr. «Enlever la serrure d'une porte.»
(2) Désentraver.
●(1876) TDE.BF 116b. Dibotailla, v. a., tr. «ôter les entraves à un cheval, les fers à un criminel.»
- dibotailherdibotailher
m. –ion Crocheteur.
●(1732) GReg 236a. Crocheteur, qui crochette les serrures, tr. «Dibotailher. p. dibotailhéryen.»
- diboubañdiboubañ
v. tr. d.
(1) Défiler le lin.
●(1962) EGRH I 54. diboubañ v., tr. « défiler le lin (Vallée). »
(2) Diboubañ gloan : défaire de la laine pour la filer de nouveau.
●(1931) GWAL 136-137/425. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Dibouba : dispenn (dibouba gloan : dispenn gloan evit e adneza. – Ne vez implijet ar ger-mañ nemet er ster-se).
(3) Trier.
●(1983) TDBP IV 36. Diboubañ : Bremañ-souden e vo diboubet ar saladenn-mañ, tr. «Tout à l'heure on nettoiera cette salade. (dépiauter, trier).»
- dibouber
- dibouberez
- dibouberezh
- diboubou
- dibouchañdibouchañ
v.
I. V. intr.
(1) Sortir (de).
●(1867) MGK 52-53. n'ema ket ar mare / Da ziboucha er meaz.
●(1910) BUJA 37. A veac'h ma tibouch euz e balez. ●38. seiz bioc'h lard o tiboucha euz a gichen ar ster.
(2) Dibouchañ war : déboucher sur.
●(1867) MGK 97. Eur porc'hel koz (…) a zibouch war ann hent.
(3) fam. Se lever du lit.
●(1942) HERV 13. me gred oa poent d'in diboucha.
II. V. tr. d. Débusquer.
●(1911) BUAZperrot 609. ar chas a zibouchas ar c'havrez.
- diboudriñdiboudriñ
v. tr. d. Époudrer, dépoussiérer.
●(1904) DBFV 47b. dibeudrein, v. a., tr. «époudrer, ôter la poussière.»
- dibouesata
- dibouez .1dibouez .1
adj.
(1) (en plt de qqn) Délassé.
●(c.1718) CHal.ms i. delassé, tr. «diboes, discüih.»
●(1904) DBFV 49. diboés adj. tr. «délassé, oisif.» ●(1984) HBPD 120. bourabl e oé chom diboés.
(2) (en plt de chevaux) = (?) Léger (?).
●(1921) FHAB Ebrel 88-89. eleiz a gezeg kaer ha talvoudek dre ar Vro, mes ivez, lod-all re zibouez gwall alïes.
(3) (en plt du temps qui passe) Libre.
●(1942) DHKN 61. euriadou diboés.
- dibouez .2
- dibouez .3dibouez .3
m. & adv.
(1) M. = (?) Moyen (?).
(2) Adv. A-zibouez : (attaché, suspendu, traîné) par, au moyen de.
●(1905) AGTG 106. leonet stag a zibouez eur gorden ! ●(1926) FHAB Meurzh 95. Goude e vezont staget a zibouez eul las, er siminal, da vogedi. ●(1929) FHAB Du 424. stlejet gant gant Yann Varc'heg a-zibouez e vleo. ●(1931) CDFi 22 août. a-zibouez eur rollig arc'hant. ●(1935) CDFi 23 mars. en em ispilla a zibouez eun dorn ouz ar funiou.
- dibouezañ / diboueziñdibouezañ / diboueziñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Peser.
●(1877) FHB (3e série) 30/234a. eun devez benag goude ma'z e bet dibouezet he ene e balanz justiz Doue.
(2) Soulever.
●(1874) FHB 494/189a. Daou zen a zibouezaz anezi.
●(1902) LZBt Du 6. diboueza eur banered glaou. ●(1906) GWEN 22. en eur ziboueza anezhi. ●(1955) STBJ 37. Gouest e oa da zibouesa diwar an douar (...) eur c'harr gollo eus ar re bounnera. ●(1983) PABE 27. (Berrien) dibouezañ, tr. «soulever.»
(3) par ext. Soupeser.
●(1872) ROU 104a. Soupeser, tr. «diboeza.» ●(1877) BSA 140. Dec lur am boa em godel ; eur vech an amzer, me ho difoeze en eur lavaret : (...).
●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) diboueziñ, tr. «soupeser.» ●(1983) PABE 27. (Berrien) dibouezañ, tr. «soupeser.»
(4) Retirer du poids.
●(1732) GReg 249a. Decharger, diminuer la charge, ôter la charge, le fardeau, retrancher ce qui incommode, tr. «Van[netois] diboëseiñ.»
(5) sens fig. Pouezañ ha dibouezañ : balancer, comparer.
●(1924) ZAMA 22. p'am bo bet amzer da boueza ha da ziboueza hoc'h aliou.
II. V. intr. Se délasser, se reposer.
●(c.1718) CHal.ms i. delasser, tr. «diboesein, discuihein.»
●(1904) DBFV 48a. diboésein, tr. «délasser (Ch.).» ●(1908) NIKO 6. Chuéh on !... Forhés me lakehé / Me horv ar er bratel de ziboéz un tammig. ●(1984) HBPD 125. é-léh chom er gér de ziboésein.
- diboueziñdiboueziñ
voir dibouezañ