Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 49 : de dibred-2 (2401) à dibunan-dibunin-dibun (2450) :
  • dibred .2
    dibred .2

    m. & adv.

    (1) M. Contre-temps.

    (1732) GReg 206b. Contre-temps, temps mal pris, tr. «Dibred

    (1876) TDE.BF 117b. Dibred, s. m., tr. «Contre-temps.»

    (1927) GERI.Ern 98. dibred m., tr. «contretemps, moment inoportun.» ●(1931) VALL 151a. Contre-saison, tr. «dibred m.»

    (2) Loc. adv. En dibred : à contre-temps.

    (1732) GReg 206b. A contre-temps, tr. «é dibred

    (1876) TDE.BF 117b. E dibred, tr. «à contre-temps, en temps inoportun.»

  • dibreder .1
    dibreder .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Sans souci.

    (1499) Ca 101b. Gruec dipreder. g. femme qui mett hors delle tout ennuy. ●(1647) Am 512. Rust a dibreder hen touez lycerou, tr. «Rude et sans souci parmi des draps.»

    (1659) SCger 38b. deloisir, tr. «dibreder.» ●(c.1718) CHal.ms iv. sans souci, tr. «dibreder, diuelconi, dissourci.»

    (1867) MGK 35. neuze vemp dibreder. ●56. Ar verc'h, war he meno, laouen ha dibreder. ●(1869) SAG 88. ne vankin ket da grezki danvez va zad ha va mam, o deuz bet bevet re zibreder. ●(1888) SAQ I 35. ne jom ket (…) ar speret disoursi, diaket, dibreder.

    (1904) DBFV 47b. diberdér, diberdé, dibredér, adj., tr. «insouciant, négligent, fainéant ; sans inquiétude, sans souci, sans ordre.» ●(1908) PIGO II 18. mouezig eur skrilh o kanan dibreder e-unanik penn en korn ar fornigell. ●(1911) BUAZperrot 132. a veve didrouz ha dibreder. ●(1930) KANNgwital 334/454. merc'hed dibreder ha diempenn. ●(1939) MGGD 25. kerz dibreder etrezek Roazon.

    (2) Inoccupé, qui a du loisir.

    (1860) BAL 23. Amzer ! o ! neket amzer a vanco deoc'h. Daoust a ne vezit ket meur a veach dibreder avoualc'h evit mont a gostez da ober ur pennadic lenn. ●(1872) ROU 90b. Puisque j'ai du loisir, tr. «Pa oun dibreder, (b[as] et h[aut] L[éon].» ●(1877) EKG I 67. e viche dioc’h-tu bodet enn dro d’eomp kement den vak ha dibreder a viche e kear.

    (3) Oisif, fainéant.

    (1659) SCger 55b. faineant, tr. «dibreder.» ●(c.1718) CHal.ms ii. faineant, tr. «didalué dibreder, feneant, Lurus.»

    (1856) VNA 175. d'apprendre aux enfants à être brutaux, querelleurs, oisifs, tr. «de zisquein bugalé de vout brutal, tabuterion, diberdér.» ●(1872) ROU 71a. Tud iaouanc a vezo dibreder en em dôlo da voalober, tr. «les jeunes gens qui sont oisifs s'abandonnent au mal.»

    B. (en plt de qqc.) (Argent) oisif, improductif.

    (1633) Nom 201a. Pecunia otiosa, nummi vacui : denier oisif, auec lequel on ne pratique point : vn dyner dibreder, da lauaret eo, archant cuz pe gant hiny ne gounezer nep mat.

    II. Adv. Insouciemment, négligemment.

    (1867) MGK 87. Ann eil hag egile (….) / a ielo d'ar ger / Great ho labour, ha skuiz, da gousket dibreder.

    (1904) DBFV 47b. diberdér, diberdé, dibredér, adv., tr. «sans inquiétude, sans souci, sans ordre.»

  • dibreder .2
    dibreder .2

    m. –ion Personne fainéante, sans soucis, oisive.

    (1878) SVE 13. Labourit pa gousk an dibreder, / Ho pezo ed leun ar zolier, tr. «Travaillez quand dort le fainéant, / Vous aurez du blé plein le grenier.»

  • dibrederaj
    dibrederaj

    m. Fainéantise.

    (1904) DBFV 47b. diberdéraj, m., tr. «fainéantise (l'A.).»

  • dibrediñ
    dibrediñ

    voir divrediñ

  • dibrenestr
    dibrenestr

    adj. Sans fenêtre.

    (1882) BAR 266. ti an Intron-Varia ken digempenn, hanter zisto, dibrenest ha discloz.

  • dibrenn
    dibrenn

    adj.

    I.

    (1) Non fermé par une barre, une bâcle.

    (1876) TDE.BF 117b. Dibrenn, adj., tr. «Il se dit d'une porte ou fenêtre non fermée à la barre.»

    (2) Qui n'est pas fermé à clef.

    (1904) SKRS I 28. An armel zo choumet dibrenn. ●(1909) KTLR 201. An nor oa dibren var an ti.

    (3) (en plt d'une bourse, etc.) Ouvert.

    (1935) ANTO 58. Peurvuia e vez dibrenn-mat va yalc'h.

    (4) (en plt d'une coiffe) Dont les barbes ne sont pas fixées en signe de deuil.

    (1848) GBI I 14. Perag m'eo dibrenn ho koeffou / N'eo ket en defaot a spilhou, tr. «Pourquoi vos coiffes sont-elles pendantes ? (1) / Ce n'est pas qu'il vous manque des épingles.» ●(1) Dans les campagnes du pays de Tréguier et de Lannion, les femmes qui sont en deuil laissent flotter sur leurs épaules les deux ailes de leurs coiffes blanches.

    (5) Qui n'est pas lacé.

    (1732) GReg 260a. Delacé, ée, adj. qui n'est point lacé, tr. «dibrenn

    II. sens fig.

    (1) Ouvert, franc.

    (1838-1866) PRO.tj 191. Me zo hag a vo da viken / Gant eur galon c'houek ha dibrenn / Da vignon.

    (2) Gerioù dibrenn : gros mots.

    (1955) VBRU 133-134. gerioù dibrenn ha mallozhioù. ●(1969) BAHE 61/57. troioù-lavar dibrenn-kaer.

  • dibrennañ / dibrenniñ
    dibrennañ / dibrenniñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Débarrer (une porte, une fenêtre).

    (1659) SCger 40a. debarrer, tr. «dibrena

    (1876) TDE.BF 117b. Dibrenna, v. a., tr. «Ouvrir une porte ou fenêtre qui a été fermée avec la barre de bois à cet usage.»

    (2) [sujet : qqn] Ouvrir au moyen d'une clef.

    (1499) Ca 60b. Dibrennaff. g. defermer. ●63a. Diprennaff. g. deffermer.

    (1904) SKRS I 20. dibrenna dor ar gambr. ●(1910) MBJL 76. e tibrenner an nor warnomp.

    ►absol.

    (1915) MMED 290. rak an itroun a zibrennas, hag a renas anezan da c'houde dre an dourn.

    ►[sujet : qqc.]

    (1878) EKG II 121. pehini anezho [an alc'houeziou] a zibrenno an or.

    (3) Délacer, ouvrir (qqc. qui ne ferme pas à clef).

    (1866) FHB 67/114b. ar beleg a grog er ridochou d'ho dibrenna.

    (4) Ouvrir, délacer, déboutonner (un vêtement).

    (1732) GReg 260a. Delacer, tr. «dibrenna. pr. dibrennet. Van[netois] dibrenneiñ. pr. et.» ●Delacer son pourpoint, tr. «dibrenna e borpand.»

    (1863) GBI I 162. Me ia d' zibrenna ma feultrinn, tr. «Je vais délacer ma poitrine.» ●(1876) TDE.BF 117b. Dibrenna, v. a., tr. «délacer une robe de femme, ouvrir immodestement le devant de son vêtement.»

    (1907) AVKA 26. n'on ket mad zo ken da dibrenna dehan e voto. ●30. n'on ket mad da dibrenna laso e voto.

    ►absol. Défaire, tomber son pantalon.

    (1913) PRPR 24. Hint da zibrenna ha da blega.

    II. V. pron. réfl. En em zibrennañ : se débrailler.

    (1914) DFBP 77b. débrailler (se), tr. «En em zibrenna

    III. Dibrennañ e chupenn (d'ul loen) : écorcher, enlever la peau (d’un animal).

  • dibrenner
    dibrenner

    m. –ion Ouvreur.

    (1925) FHAB Genver 6. eun dibrenner dorojou.

  • dibrenniñ
    dibrenniñ

    voir dibrennañ

  • dibreñvedañ
    dibreñvedañ

    v. tr. d.

    (1) Évaronner.

    (1869) FHB 238/228a. labouzedigou (...) a zibreved d'ezha he liorzou.

    (1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Dibreñveda (...) «écheniller» : dibreñveda kein ar zaout.

    (2) Écheniller.

    (c.1718) CHal.ms i. escheniller lemel er chacheblouzet er preanuet dibrennedein, dichacheblouzein, dibreanuedein

    (1904) DBFV 48b. dibrenùedein, v. a., tr. «écheniller (Ch. ms.).»

  • dibreñveder
    dibreñveder

    m. –ion Évaronneur.

    (1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Dibreñvreder : n. m. Évaronneur : peur e teuio an dibreñveder-zaout ?

  • dibrepar
    dibrepar

    adj. Sans être prêt, préparé.

    (1857) HTB 76. hag en em welont, dibrepar, oblijet da digemer ar maro a behini a oant ar muia disonj.

    (1962) BAHE 30/25. Ar pezh a ziskouez ne oa ket deuet dibrepar.

  • dibrepoz
    dibrepoz

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Qui n'a pas de conversation.

    (1732) GReg 208a. Un homme sans conversation, tr. «Un den dibrepos. p. tud dibrepos

    (2) Inopportun.

    (1659) SCger 98a. cela n'est pas a propos, tr. «andra-se so dibropos.» ●142a. dibropos, tr. «hors de propos.» ●(1790) MG 372. en dout caz doh peb-sort péhet, doh er-ré memb e hanhuér dibropos distér.

    (1904) DBFV 48b. dibrepos, dibropos, adj., tr. «inopportun, déraisonnable, impertinent, extravagant.» ●(1914) DFBP 185b. inopportun, tr. «Diprepoz

    (3) Démesuré, énorme.

    (1659) SCger 42a. demesuré, tr. «dibropos.» ●51a. enorme, tr. «dibropos

    (4) Den dibrepoz : trouble-fête.

    (1904) DBFV 48b. den dibropos, tr. «trouble-fête (Ch.).»

    II. Adv. Mal à propos.

    (c.1718) CHal.ms ii. Il se gendarme mal a propos, tr. «scontein, colerein ara dibropos.» ●mal a propos, tr. «dibropos.» ●(1790) MG 149. er-ré e garènt dibropos. ●177. ne zeliér quet ou foëttal [er vugalé] dibropos.

    (1856) VNA 166. cet argent que vous avez dépensé çà et là mal à propos, tr. «en argand-hont e hoès dispignet dibropos duhont ha dumen.»

    (1904) DBFV 48b. dibrepos, dibropos, adv., tr. «hors de propos, de saison.»

  • dibrer
    dibrer

    m. –ion Sellier.

    (1499) Ca 60b. Dibrer. g. sellier.

    (1902) PIGO I 6. tri dibrer, war al leur-ger, o labourat war ar memez dibr. ●(1904) DBFV 48b. dibrour, dibrér, m. pl. –rerion, -ian, tr. «sellier.» ●(1907) BOBL 09 février 124/3c. diprer ha boureller.

  • dibrerez
    dibrerez

    f. –ed Sellière.

    (c.1500) Cb 62a. [dibrer] g. seilliere. b. dibreres.

  • dibreri
    dibreri

    m. –où Sellerie.

    (1904) DBFV 48b. dibreri, m. pl. eu, tr. «sellerie.»

  • dibres
    dibres

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) (en plt de qqn) Pas pressé, sans travail à faire, innocupé, désœuvré, disponible.

    (c.1718) CHal.ms iv. I’ay tout mon temps Ie suis de Loisir, tr. «chetu me dibress’ ar oüarec.» ●(1752) BS 413. Mar en em guivit dibres.

    (1839) BESquil 403. Mar hum gavet dibrès. ●(1868) FHB 203/376b. dre ma zint brema dibrez.

    (1904) DBFV 48b. dibres, adj., tr. «qui a le temps, qui a du loisir, qui n’est pas pressé.» ●(1904) SKRS i 17. Ha pa viot dibressoc’h, git eur beden hirroc’h. ●(1908) KMAF 26. Sell ! em eus aoun, emoc’h dibrez ha dilabour. ●(1923) KNOL 124. Hag an Tanguy, pa veze dibres, a oa e blijadur ruilha ha diruilh ar paperou-ze. ●(1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Dibrez : adj. – Pas pressé (prez : hâte). Avoir le temps de faire un travail : bremañ emaom dibrez peogwir eo echu an eost ganeom.

    (2) (Argent) épargné.

    (1928) FHAB Meurzh 89. Eno tud ar barrez a laka o arc’hant dibres.

    (3) (Outils) non employé.

    (1971) CSDC 45. Dibrez e ma-hi. (Elle est libre.) [la brouette].

    (4) (Temps) libre, disponible.

    (c.1718) CHal.ms iii. Il n’y a point de trauail qui presse dans ce temps icy, tr. «en amser ma so dibress’

    (1905) BOBL 30 décembre 67/2d. pa gavan eur momet amzer dibrez. ●(1906) GWEN 3. ma fennadou amzer dibres. ●(1911) SKRS ii 206. implija ho amzer dibrez.

    (5) Dibrez-kaer : disponible.

    (1904) DBFV 48b. dibres kaer, tr. «tout disponible.»

    II. Adv. Sans hâte.

    (1904) DBFV 48b. dibres, adv., tr. «sans empressement.» ●(1939) CDFi 6 mai. Maze a wiskas dibrez e chupenn. ●(1949) KROB 13/11. Evelse e vezo graet ar c’hefridiou, dibrez, en eur vale dre gêr.

  • dibret
    dibret

    adj. Sellé.

    (1633) Nom 32a. Equus Ephippiatus : sellé : march dibret.

    (1866) LZBt Du 217. Dirag-han e oa eur c'hant a gezek dibret ha kabestret.

    (1905) HFBI 114. var bep à gazec dibet.

  • dibrez
    dibrez

    f. Tranquillité.

    (1732) GReg 934a. Tranquillité, tr. « dibrès ».

  • dibrezañ
    dibrezañ

    v. tr. d. = (?).

    (1877) FHB (3e série) 40/313a. Meur a vech a voa bet kondaonet d'ar brison ; mez he vrek, koant ha teotet mad, en devoa hen dibrezet ha bet he bardon.

  • dibrezded
    dibrezded

    f. Tranquillité.

    (1732) GReg 934a. Tranquillité, tr. «dibrêsded

  • dibrezet
    dibrezet

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Qui n'est pas pressé.

    (1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Dibrez : adj. – Pas pressé (prez : hâte). Avoir le temps de faire un travail : pa vimp dibrezet e hellim mond da weled ahanoh.

    (2) (en plt de travaux) =

    (1982) TKRH 158. goude an eost pa oa dibreset al labourioù pennañ.

  • dibriañ
    dibriañ

    v.

    (1) V. tr. d. Décrotter.

    (1732) GReg 253a. Decrotter, tr. «dibrya. pr. dibryet

    (1872) ROU 93b. Oter la boue de son manteau, tr. «dibria e vantell.» ●(1876) TDE.BF 117b. Dibria, v. a., tr. «Décrotter, nettoyer ce qui est couvert de crotte.» ●(1878) EKG II 13. da zibria hon dillad kaillaret-oll.

    (1912) FHAB Gwengolo 270. ne dalveze ket ar boan dibria anezo. ●(1931) VALL 190a. Décrotter, tr. «dibria.» ●(1985) AMRZ 98. stoket an eil ouz é-ben (...) evid o dizouara pe o dibria. ●(1962) EGRH I 54. dibriañ v., tr. « enlever la boue. »

    (2) V. pron. réfl. En em zibriañ : se décrotter.

    (1939) RIBA 91. Hag ean monet d'en em-zibriein.

  • dibried
    dibried

    adj. Célibataire.

    (1939) ANNI 6. dibried é varùein ma n'em bè ket hoant me halon.

  • dibriediñ
    dibriediñ

    v. intr. Dibriediñ diouzh : divorcer de, d'avec.

    (1921) GRSA 68. téret doh Hérod, abalamor ma tibriedè doh é verh aveit priedein de verh Filip.

  • dibriellañ
    dibriellañ

    v. tr. Enlever la boue.

    (1962) EGRH I 54. dibriellañ v., tr. « enlever la boue. »

  • dibriet
    dibriet

    adj. (en plt d'un mur) Dont le crépi est tombé.

    (1905) KANngalon Genver 305-306. ur moged du ha teo azioc'h flammoù uhel kenan a glemme dindan ar glao hag a zeve ar mogeriou duet ha dibriet.

  • dibriñ .1
    dibriñ .1

    voir debriñ

  • dibriñ .2
    dibriñ .2

    voir dibrañ

  • dibriz
    dibriz

    adj. Sans prix, inestimable.

    (1926) FHAB Here 398. an tenzor dibriz-se lezet ganeomp.

  • dibriziadur
    dibriziadur

    m. –ioù Dépréciation.

    (1931) VALL 203b. Dépréciation, tr. «dibriziadur m.»

  • dibriziañ
    dibriziañ

    v. tr. d. Déprécier.

    (1931) VALL 203b. Déprécier, rabaisser la valeur marchande, tr. «dibrizia

  • dibrizoniañ
    dibrizoniañ

    voir dibrizoniñ

  • dibrizoniñ / dibrizoniañ
    dibrizoniñ / dibrizoniañ

    v.

    (1) V. tr. d. Libérer (qqn) de prison.

    (1530) Pm 158. eff ho diprisonas, tr. «il les libéra de prison.»

    (1732) GReg 274a. Desemprisonner, tr. «Dibrisounya. pr. et

    (1902) LZBg Meurzh 61. monet d'en dibrizonein. ●(1925) FHAB Gwengolo 340. Meur a hini eus an dispac'herien (...) a zo bet gellet dibrizonia. ●(1935) BREI 392/2b. dibrizonia an holl Alamaned.

    ►[en apposition, à l'infinit.]

    (1941) ARVR 15/5d. savet diwar o faper-dibrizonia.

    (2) V. intr. Sortir de prison.

    (1910) ISBR 256. Un herrad arlerh é tibrizoné hag é té de Vreih.

  • dibrodu
    dibrodu

    adj. Stérile.

    (1927) AVZH III 102. Elizabet a oa dibrodu. 161. Euruz ar merc'hed dibrodu.

  • dibrofit .1
    dibrofit .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Mauvais, qui importune.

    (c.1500) Cb 83a. [fals] Jtem importunus / a / um. g. importunes / engres / perseuerans. b. diprofit.

    (2) Inutile, dont on ne tire pas un profit moral.

    (1575) M 287. Sell peguen diproffit, eo dit felicite, tr. «Vois combien t'est inutile la félicité.»

    (1659) SCger 142a. dibrofit, tr. «inutile.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Infructueus, tr. «difroeh, Inutil', dibrofit.» ●Inutile, tr. «Inutil', dibrofit.» ●(1732) GReg 906b. Une pénitence trop tardive est souvent inutile, tr. «Ar binigenn a rear re zivézat, a so peurlyeçzâ dibrofid

    (1869) SAG 149. Ne dit ket da gredi (...) e ve bet sin ar Groaz edoare eun dra dibrofit evit ar bayaned-ze.

    (1904) DBFV 48b. dibrofit, dibourfit, adj., tr. «inutile, infructueux, sans profit, sans fruit.» ●(1911) SKRS II 133. Arabad eo e ve dibrofit evidomp ar skoueriou kaer a garantez roet deomp gant Marc'harit an Nobletz. ●(1922) EOVD 58. Ret é distag er galon doh en treu dibrofit. ●(1923) ADML 111. Ar veaj ne oue ket dibrofid evit tud Tro-milin.

    (3) (en plt de la terre) Qui ne produit pas.

    (1905) IVLD 195. an douar dibrofit-se ne dalie netra. ●(1919) FHAB Here 110. Douarou (...) dibrofit, maro, paour. ●(1923) ADML 97. an douar-ze, dibrofid abaoue pell amzer.

    (4) (en plt de qqn) =

    (1824) BAM 282. e vezo taulet ar servicher dibrofit en devaligen eternel. ●(1839) BSI 78. ul labourer paour, ur servicher dibrofidt, pehini na ree nemed ar pez a yoa dleet dezân da ober, ha c'hoas n'er grea qet mad.

    II. Adv. Sans en profiter.

    (18--) SAQ I 112. Na lezit ket an devez eurus da dremen dibrofit.

    (1904) DBFV 48b. dibrofit, dibourfit, adv., tr. «inutile, infructueux, sans profit, sans fruit.»

  • dibrofit .2
    dibrofit .2

    m. Inutilité.

    (1904) DBFV 48b. dibrofit, dibourfit, s. m., tr. «inutilité (Ch. ms.).»

  • dibropoz
    dibropoz

    voir dibrepoz

  • dibropr
    dibropr

    adj.

    (1) Malpropre.

    (c.1718) CHal.ms ii. mal propre, tr. «lous, dibrop' dishonnest'.» ●ibid. maussade, tr. «lous, uil, dibrop'. pocrassous, bastroüil Infam', uil dra.» ●(1744) L'Arm 227b. Malpropre, tr. «Dibrope

    (1856) GRD 245. en ilisieu e huélér én ur beuranté hag én ur stad dibrop.

    (2) Indécent.

    (1839) BESquil 495. er minieu dibarfæt, en hoarhereah dibrope, er selleu douce ha carantéus.

    (3) Habillé indécemment.

    (1790) MG 35-36. mat vehai de honnont gùerhein hé houiffeu dantel eit payein hé delé : honnéh e zou dibrop, deusto m'hi dès treu erhoalh. ●(1792) HS 27. Neouah, ér stat-cé, éan e hum gavass dibropp.

  • dibuchañ
    dibuchañ

    v. tr. d. Débucher.

    (1866) FHB 59/53b. Dibuchomp ar c'haro.

  • dibuilh
    dibuilh

    adj. Rare.

    (1942) FHAB Gwengolo/Here 204. ken dibuilh an avalou douar.

  • dibun .1
    dibun .1

    m.

    (1) Action de dévider.

    (1732) GReg 283b. L'action des devideurs & des devideuses, tr. «dibun

    (2) Reiñ dibun da ub. : donner du fil à retordre.

    (1902) PIGO I 212. Mez breman zouden, gant zikour ma zant paeron ha ma fen-baz, me roo dubun d'ac'h.

    (3) Kaout dibun el labour : travailler efficacement.

    (1936) BREI 451/1a. Tik eo ouz al labour ha dilui ; dibun hag intrudu he deus ennan.

    (4) Succession, défilement.

    (1944) EURW I 18. eun dibun a dud – a bratikou – o tont da glask kuzul war o aferiou luziet.

  • dibun .2
    dibun .2

    adj. Dévidé.

    (1962) EGRH I 54. dibun a., tr. « dévidé. »

  • dibun .3
    dibun .3

    voir dibunañ

  • dibunad
    dibunad

    m. –où Série, déroulement.

    (1931) VALL 687b. une série de vues à la lanterne de projections, tr. «eun dibunad skeudennou gand ar skeudennerez.»

  • dibunadeg
    dibunadeg

    f. –où Défilé.

    (1931) VALL 192a. Défilé (…) d'une troupe, tr. «dibunadeg f.» ●(1944) DGBD 112. un dibunadeg merien.

  • dibunadenn
    dibunadenn

    f. –où

    (1) Dévidage, dévidement, action de dévider.

    (1879) ERNsup 146. dibunadenn, action de dévider, Corn[ouaille]

    (2) sens fig. Récit.

    (1932) BRTG 76. Ne oè ket neoah kleuet dehi dibunaden er gemenérion pen-der-ben. ●(1970) BHAF 80. Evel m'emañ emañ ma zamm dibunadenn.

  • dibunadur
    dibunadur

    m.

    (1) Dévidage, dévidement, action de dévider.

    (1732) GReg 283b. L'action des devideurs & des devideuses, tr. «dibunadur

    (2) Récitation.

    (1931) VALL 629b. Récitation, tr. «dibunadur

  • dibunañ / dibuniñ / dibun
    dibunañ / dibuniñ / dibun

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Dévider.

    (14--) N 1613-1614. A huy oz eux eff euez nezet / Na dibunet en hoz metou, tr. «L'avez-vous aussi filé / Et dévidé chez vous ?» ●(c.1500) Cb. [pellenn neut] Jtem glomero as. g. amasser / ou arrondeler fil. b. dibunaff neut.

    (1732) GReg 283a. Devider, tr. «Dibuna. pr. dibunet. Van[netois] dibunein.» ●(1767) ISpour 387. dibune pé pellennein næd.

    (1857) CBF 93. Dibuna ann neud war ar ganellou, tr. «Dévider le fil sur les bobines.» (1897) EST 58. Peb néouréz e hast dibun hé gourhedad. ●59. Ean e bouiz peb darned. (…) dibun en darnedeu.

    (1903) JOZO xi. épad me troei dousik (…) en dibunér e zibun en ned… hag en amzér !… ●(1910) YPAG 4. poac'hat mern, dibuni gloan. ●(1935) BREI 389/2c. Pep hini a reio gwella ma c'hello da zibuni e vann neud !!

    ►absol.

    (1905) FHAB Gouere/Eost 126. Pa vez dibunet aoualc'h evit eur viad, e teu ar guyader da steui.

    (2) Marc'h-dibunañ : dévidoir.

    (1879) ERNsup 161. marc'h dubunein, Lanr[odec] ; dubunañ, Trév[érec] instrument pour dévider.

    (3) (marine) Laisser aller (un cordage enroulé).»

    (1977) PBDZ 170. (Douarnenez) dibuniñ, tr. «laisser aller (un[e] corde roulée).»

    B. sens fig.

    (1) Dibuniñ hent : parcourir du chemin.

    (1903) MBJJ 181. leo e-bed da dibuni. ●(1908) PIGO II 144. e krogas da zibuni hent. ●(1936) FHAB Eost 312. Ar gazeg a zibune hent atao. ●(1962) TDBP II 105. Hennez a zo akuit, hennez ne vez ket pell o tibuna hent, tr. «celui-là est rapide, il n'est pas long à faire du chemin.»

    (2) Débiter (des mensonges, des sornettes, etc.).

    (1872) ROU 80a. Débiter, des mensonges, tr. «Dibuna geier.» ●(1890) MOA 201a. Débiter des mensonges, tr. «dibuna gevier

    (1904) LZBg Gwengolo 223. Ind e zibun konz ar gonz hag e geijmeij girieu a dréz hag a ben. ●(1907) AVKA 177. en ur dibuni stal vallozo. ●(1909) KTLR 67. dibuna forzik geier. ●(1909) BROU 223. (Eusa) Dibuna kaosiou, tr. «débiter des sornettes.» ●(1929) MANO 119. e tibunas ive eun aridennad geier.

    (3) Réciter, raconter.

    (1870) FHB 288/213b. dreist oll e tibune chapeledou dioc'h an druil. ●(1889) ISV 344. mad a rid digas da zonch din eo histor Colibri am eus da zibuna.

    (1923) KNOL 115. Dibuna a rean va orogell. ●(1936) PRBD 131. Dibunit ho pec'hejou, krak ha berr, ha netra ken. ●(1943) SAV 29/73. Dibunet e vez ar grasou gant ar grasaouer. ●(1955) STBJ 159. Pa veze grignous ma breudeur bihan, e kane pe e tibune ma mamm, pe ma maeronez, regennou ar seurt-mañ da c'hlochat dezo.

    (4) Solutionner (un problème, une affaire).

    (1878) EKG II 114-115. kudennou diez da zibuna, ha ne c'helli ho dibuna nemed pa vezi var al leac'h. ●(1883) MIL 280. Chans vad d'an hini a glasko dibuna ar guden-ze var va lerc'h.

    (1911) BUAZperrot 228. Ar guden a deuas da fuilha kement, ma oue red boda eur c'honsil e Makon d'he dibuna. ●365. Pa gaset an affer pelloc'h, ez ea da Roazon (…) evit dibuna da vat ar pez a veze bet fisiet ennan.

    (5) Dibunañ e gudenn : se débrouiller, se tirer d'affaire.

    (1970) BHAF 259. Red e oa d'e vab, da-larsañ, dibuna e gudenn e-unan.

    (6) Dibunañ ur goulenn : expliquer, répondre à une question.

    (1925) FHAB Genver 18. dont a reot buan da gemeret an tu da zibuna hevelep goulennou.

    II. V. intr.

    (1) Défiler.

    (1927) GERI.Ern 101-102. dibuna, V[annetais] dibun, dibunein v. n., tr. «se dérouler (procession, cortège, etc.), défiler.»

    (2) Se dépécher.

    (1913) KOME 31-32. An tad. Ma femp skoed 'n em dorn, raktal ! Ar potr. Ha dibunomp !

    III.

    (1) Dibunañ e gudenn : voir kudenn.

    (2) Dibunañ kudennoù : voir kudennoù.

    (3) Dibuniñ lev : voir lev.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...