Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 51 : de dic_haouadur (2501) à dic_hizan-digizan (2550) :- dic'haouadurdic'haouadur
m. –ioù Dédommagement, indemnité.
●(1931) VALL 190b. Dédommagement, tr. «dic'haouadur m.» ●384b. Indemnité, tr. «dic'haouadur m.»
- dic'haouadusdic'haouadus
adj. Réparable, dédommageable.
●(1931) VALL 647a. (dommage) réparable, tr. «dic'haouadus.»
- dic'haouañdic'haouañ
voir dic'haouiñ
- dic'haouenn
- dic'haouer
- dic'haouerez
- dic'haouet
- dic'haouiet
- dic'haouiñ / dic'haouañdic'haouiñ / dic'haouañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Dic'haouiñ ub. : dédommager qqn.
●(1659) SCger 37b & 40b. dedommager, tr. «digaoui.» ●142b. digaoui, tr. «dedommager.»
●(1838-1866) PRO.tj 181. Barnet arre da zic'haoui ar perc'hen. ●(1869) FHB 253/348b. Bez' ez eus poaniou ker garo ma na deus nemet Doue hag a allfe hon dic'haoui anezho. ●(18--) SAQ II 104. kement hini a ra drouk a rank digoll, dic'haoua he nesa.
●(1910) MBJL 94. hen dic'haoui [Doue] evit an dismeganso a ra d'ean ar pec'hed. ●(1911) BUAZperrot 132. da zic'haoui e amezeien. ●133. Dic'haoui an nesa. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 142. an hini a vez bet graet gaou outan (…) ma n'hen dic'haouer ket.
(2) Dic'haouiñ ub. eus udb. : Dédommager qqn de qqc.
●(1752) BS 202. en dic'haouas eus an oll poaniou en devoa anduret.
●(1889) ISV 420. dic'haoui Mari Argoat eus ar gaou oc'h eus great outhi.
●(1933) MMPA 133. Fellout a ra d'in e chomfe ganec'h evit ho tic'haoui eus ar boan en deus graet d'ec'h.
►absol.
●(1893) IAI 242. en doa ranket dic'haoui kalz euz an droug en doa great.
(3) Dic'haouiñ udb. : réparer (un dommage, un tort, etc.)
●(1847) BDJ v. dic'haoua kemend droug ho deus grêt. ●(1866) SEV vi. dic'haoui neuze a raio ho paourentez er bed. ●(1874) POG 36. dic'haoui ann dismeganz gread d'ar Werc'hez.
(4) Défaire (un animal) empêtré dans ses entraves.
●(1909) BROU 225. (Eusa) Dic'haóui, tr. «Dégager une bête embarrassée dans ses cordes.»
II. V. intr. Dic'haouiñ evit : expier.
●(1862) JKS 71. ho klac'har a hell dic'haoui evit ho pec'hejou ha peurnetaat hoc'h ene.
●(1933) MMPA 182. dic'haoua a reas eus e wellan evit e vuhez dremenet, hag e varvas evel eur sant.
III. V. pron. réfl. En em zic'haouiñ : se dédommager.
●(1866) FHB 68/128a. Dioc'h loenet en em zic'haouint eus ar pez a vanc dezho dioc'h costez an ed re varc'had. ●(1882) BAR 130. evit en em zic'haoui euz an amzer am euz collet pell ouzhoc'h.
- dic'hargadenndic'hargadenn
f. –où
(1) Éclat de rire.
(2) par ext. Cri d'un pic-vert.
●(1972) SKVT I 62. a lakae ar c'hoad da dregerniñ gant o dic'hargadennoù.
- dic'hargadennañ / dic'hargatenniñ /dic'hargatenniñdic'hargadennañ / dic'hargatenniñ /dic'hargatenniñ
v.
(1) V. intr. Éclater de rire.
●(1732) GReg 317a. Éclater de rire, tr. «Dic'hargadenna. pr. dic'hargadennet.»
●(1876) TDE.BF 118b. Dic'hargadenna, v. n., tr. «Rire aux éclats, tr. «Rire aux éclats, éclater de rire.»
●(1927) GERI.Ern 102. dic'hargadenna v. n., tr. «Rire aux éclats.»
(2) Crier comme un merle.
●(1954) VAZA 33. hag an evned ’ta, tudoù, ne glevit ket ar mouilc’hi o tic’hargadenniñ da drugarekaat o C’hrouer abalamour ma’z oa bet plezhennet o neizh e kaerañ korn ar bed-mañ, va bro-Dreger ?
(3) V. tr. d. Exprimer avec violence.
●(1934) MAAZ 99. hé lézel e hra de zihargatennein héh arfleu.
(4) V. pron. réfl. En em zic'hargadennañ : s'égosiller.
●(1876) TDE.BF 118b. En em zic'hargadenna, tr. «s'égosiller à chanter, à crier.»
●(1927) GERI.Ern 102. en em zic'hargadenna, tr. «s'égosiller (à force de crier, de chanter).»
- dic'hargadenniñdic'hargadenniñ
voir dic'hargadennañ
- dic'hargataldic'hargatal
v. intr. Crier.
●(1939) RIBA 58. diù voéz, ur seill get peb unan, é tihargatal unan doh en aral, hag ind téret.
- dic'hargatenniñdic'hargatenniñ
voir dic'hargadennañ
- dic'hariñdic'hariñ
v. tr. d. Amputer d'une jambe.
●(1918) LILH 11 a viz Du. Neoah kredein e hra ne vo ket ret en diharein.
- dic'harvdic'harv
adj. Qui n'est pas rude.
●(1575) M 1685-1686. Neuse ez arriuent, en vn croashent ent scaff, / Vnan cazr ha digaru, hag eguile garuhaff, tr. «Alors ils arrivèrent à un carrefour bientôt, / L'un (des chemins étant) beau et aplani, et l'autre très rude.»
- dic'harvaat
- dic'harvañ
- dic'harviñdic'harviñ
v. tr. d. = (?).
●(1877) FHB (3e série) 17/143b. evel pa vije bet o coloi, o tic'harvi eul leuriad ed.
- dic'harzhdic'harzh
m. Débroussaillage.
●(1944) ATST 68. Da genderc'hel gant an dic'harzh am eus boulc'het dec'h.
- dic'harzhadurdic'harzhadur
m. –ioù
(1) Résidus de débroussaillage de talus.
●(1931) VALL 84b. les broussailles enlevées de dessus les talus, tr. «dic'harzadur m.»
●(1968) LOLE 13. e oe berniet plenk ha diharzadur – deserkl, evel ma vez lavaret er vro. ●(1970) BHAF 45. drez ha diharzadur.
(2) Action de débroussailler les talus.
●(1931) VALL 84b. l'action de les enlever [broussailles sur les talus], tr. «dic'harzadur m.»
- dic'harzhajoùdic'harzhajoù
plur. Résidus de débroussaillage de talus.
●(1955) STBJ 190. dic'harzachou ha keuneud evit ober eun tantad. ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Diharzachou : n. pl. (pas de sing.) – Litière récupérée autour des champs : eur bern diharzachou. ●(1962) EGRH I 59. dic’harzhachoù pl., tr. « ce qui a été coupé le long d’une haie pour la nettoyer. »
- dic'harzhañ / dic'harzhiañdic'harzhañ / dic'harzhiañ
v. tr. d. cf. digarzhañ
(1) Débroussailler (les talus)
●(1905) BOBL 30 décembre 67/3c. o tic'harza ar c'hleuiou. ●(1931) VALL 192b. Défricher ; les broussailles, tr. «dic'harza.» ●(1944) ATST 39. Kleuzioù ar park bras a zo da zic'harzhañ. ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Echu eo ganez diharza tro ar park ? ●(1962) EGRH I 59. dic’harzhiañ v., tr. « couper les herbes sur la lisière d’un champ, tailler les arbres, etc… pour nettoyer une haie. »
►absol.
●(c.1894) IJB.ms I 29. Yan, eun amezec dezo oa o tic'harza enho er parc all e kichen.
●(1957) ADBr lxiv 4/454. Diharza : v. – Couper l'herbe et les fougères le long d'une haie ou d'un talus (garz : n. f. haie) : fall eo an amzer, med da ziharza eo mad a-walh emichañs. ●(1958) BAHE 15/15. Un dro bennak e voe echu o labour gant ar re a oa o tic'harzhañ.
(2) sens fig. Dégrossir (un travail).
●(1908) FHAB Mae 143. ne ran hirio nemet dic'harza al labour.
- dic'harzher
- dic'harzhiañdic'harzhiañ
voir dic'harzhañ
- dic'hastañ / dic'hastriñdic'hastañ / dic'hastriñ
v. tr.
I. V. tr. d.
(1) Tuer, détruire, bousiller.
●(1905) LZBg Gwengolo 235. er soudarded hag e vé bremen é tihast er geh tud. ●(1919) MVRO 16/1a. Pere eo an dud a zo bet ar muia dic'hastet gant ar brezel ? – Ar bayzanted, a c'heller respont hep aoun. ●(1920) MVRO 27/Aa. araok ma oa deut ar brezel milliget da zic'hasta an holl draou. ●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Dic'hastriñ (...) dastum kement a besked ken ez eo un distruj : A'e 'p eus dic'hastret anez'o de ! ●(1974) THBI 189. Er beredou weller bernou anoiou tud yaouank eus triwerch da ugent bloaz dihastet gant an droug-skevent. ●(1984) HYZH 154-155/24. dic'hastet ar c'hilhog dezhañ gant al louarn.
(2) Corriger physiquement.
●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Honnezh zo bet dic'hastret gant he mamm.
(3) Donner (des coups).
●(1962) EGRH I 59. dic'hastañ v., tr. « asséner, atteindre d’une façon violente. » ●(1971) CSDC 75. en a zihaste taoliou boutou gand al laer. ●(1975) UVUD 117. (Plougerne) dic'hasti eur vac'had ganta dustu. ●126. Ag e dic'hasti unan dac'h penn an ofiser eno.
(4) Nettoyer (un endroit) de ses putains.
●(1882) CDFi 124-4 novembre p 3. Kompeza Braspartz, / Dic'hasta Poullaouen, / diradena Plouie : / Tri zra re ziez da Zoue.
●(1900-1901) MELU X 276-277. Le premier vers [cf. DDPB 246/1469], devrait rimer avec le suivant; c'est ce qui arrive dans la variante : Dic'hasta Poullaouen comme qui dirait : "Dégarcer Poullaouen". ●(1955) STBJ 9. Gouzout a ouie hon tud koz taolenni doare eur vro e berr-gomzou hag anavezet mat eo c'hoaz ar c'hrennlavar-mañ savet ganto : An tri dra na c'hell ket an Aotrou Doue ober a zo / Kompeza Brasparz, / Diradena Plouie / Ha d[ic'hast]a Poullaouen. ●(1997) PLVB 122. An tri zra na c'hell ket an Aotrou Doue ober a zo : / Kompezañ Brasparzh / Diradennañ Plouie / Ha dic'hastañ Poullaouenn.
●(2002) MVAHU 158. (An Uhelgoad) Pevar dra 'n-eus ket bet gallet / An Aotrou Dou ober gwech ebed : / Plennaad Brasparz / Diradenna Plouyé / Diveina Huelgoad / Dihasta Poullaouen, tr. «Il y a quatre choses / que Dieu n'a jamais pu faire : / Aplanir Braspartz, / Arracher les fougères de Plouyé, / Arracher les pierres du Huelgoat. / ‘députaniser' Poullaouen.»
II. V. tr. i. Dic'hastañ war =
●(1981) ANTR 45. Ar «sœcula…a» a vez dihasted warnañ beteg dialani.
III. V. intr.
(1) Travailler dur.
●(1975) UVUD 16. (Plougerne) Daou glas 'm oa great e memes blavez. Dic'hasti rean.
(2) En mettre un coup.
●(1981) ANTR 52. mall ganto gweled ar rederien o tihasti da baka ar c'hillog.
- dic'hasterdic'haster
m. –ioù Surnom du croc d'arrachage du goémon.
●(1987) GOEM 60. Le croc de bateau (…) dic'hasteur, employé à Plouguerneau et à l'Aber-Wrac'h. Il s'agit ici d'un surnom plutôt que d'une véritable appellation.
- dic'hastriñdic'hastriñ
voir dic'hastañ
- dic'heleiñdic'heleiñ
v. tr. d. Découvrir.
●(1910) MAKE 70. an aotrou (...) a zic'holoas kerkent eur yalc'had aour. ●96-97. Yan (...) a zic'holoas ar podhouarn.
- dic'helkaldic'helkal
voir dielc'hat
- dic'hell-dic'hell-
voir dic'hall-
- dic'hendic'hen
voir digen
- dic'henaouegiñ
- dic'henaouiñdic'henaouiñ
v
I. V. intr.
(1) (en plt de qqn) Bayer aux corneilles.
●(1752) PEll 334. On a fait de Ghenaoui, Dighenaoui, qui a la même signification de Bâiller.
●(1876) TDE.BF 118b. Dic'henaoui, v. n., tr. «Bâiller en ouvrant involontairement la bouche.»
●(1908) KMAF 1. An aotrou Fistoulik, e-unan (Azezet war e gador, o tic'henaoui.) ●(1910) MAKE 62. Lanig, evit d'ean digeri, da zic'henaoui, eur beg ker frank ha... toull-ifern eur forn, a zonje, stouet e benn. ●(1927) GERI.Ern 102. dic'henaoui v. n., tr. «Bâiller.» ●(1931) ATBR 7. dic'henaoui ha distenna e ziouvreac'h a ra, evel eun den skuiz maro.
(2) sens fig. (en plt de qqc.) Rester ouvert.
●(1910) MAKE 33. beg eur voutez koz o tic'henaoui.
II. V. tr. d. Vomir (des injures, etc.).
●(1949) KROB 13/4. Tri ailhon ne ehanont da zic'hinaoui loustoniou ha leou-Doue.
- dic'heneddic'hened
voir digened
- dic'henn
- dic'hennañ
- dic'henoù
- dic'heodiñ / dic'heotañ
- dic'heot
- dic'heotañdic'heotañ
voir dic'heodiñ
- dic'her
- dic'hindic'hin
adv. Sans rechigner.
●(1868) FHB 203/374b. e rea he labour dic'hin avoalc'h. ●(1876) TDE.BF 118b. Dic'hin, adj., tr. «Sans rechigner.»
●(1906) FHAB Genver/C'hwevrer 215. ha brema, citoyanet (...) dic'hin en hent, ha da Vrest. ●(1910) FHAB Meurzh 78. hag a zoublas ken dic'hin ha tra d'eur vestrez hag a skuilhe warno kement a vadoberou. ●(1915) HBPR 167. dic'hin hag en hent da Vrest. ●(1962) EGRH I 59. dic’hin a., tr. « sans rechigner. »
- dic'hinivelezhdic'hinivelezh
f. Dénatalisation.
●(1936) BREI 450/2b. Gwalenn an dic'hinivelez ne wask ket c'hoaz ac'hanomp re.
- dic'hiozet
- dic'hiz / digiz .1dic'hiz / digiz .1
adj.
I. Épith./Attr.
(1) Démodé, qui n’est plus à la mode.
●(1744) L’Arm 242a. Qui n’est plus à la mode, tr. «Diguiss.»
●(1876) TDE.BF 118b. Dic’hiz, adj., tr. «Qui sort des règles ordinaires, tombé en désuétude.»
●(1904) DBFV 51b. digiz, adj., tr. «démodé, qui n’est plus à la mode.» ●(1958) LLMM 71/427. Brezhonekaet e oa bet an anv dic’hiz-se gant an dud, ha distaget e veze « Waremm-Mên ».
(2) =
●(1847) FVR 8. Hen-nez ne vo ket eur pez dic'hiz. ●(1869) FHB 211/11b. bandennou tud dic'hiz a zavo.
●(1907) FHAB Mae 88. eur c'hristen dic'hiz eo. ●(1911) RIBR 33. E-touez an traou dic'hiz desket gantan er skolachou. ●(1926) FHAB Gouere 258. kanaouennou dispar laboused dic'hiz.
(3) =
●(1907) MVET 50. Hogen, e miz eost edod, hag an holl a oar al labour dic'hiz a zo war ar meaz d'ar poent-se eus ar bloaz.
(4) Épouvantable.
●(1907) MVET 58-59. pa zeuas eur gorventen dic'his da c'houeza war-zu ar zav-heol.
(5) (en plt de qqc.) Difforme.
●(1876) TDE.BF 118b-119a. Dic'hiz, adj., tr. «difforme, en parlant des choses.»
II. Adv.
(1) Cruellement, gravement.
●(1580) G 486. An enesenn a Ys avezo dyquys punysset, tr. «L'île d'Ys sera gravement punie.»
(2) Très.
●(1911) RIBR 31. eur skolaër nevez digouezet, brudet evel eur spered kaër dic'hiz.
- dic'hiz / digiz .2
- dic'hizadur / digizadur
- dic'hizamant / digizamantdic'hizamant / digizamant
m. –où Déguisement.
●(1732) GReg 259a. Deguisement, tr. «Diguizamand. pr. diguizamanchou. Van[netois] diguizemand.»
- dic'hizañ / digizañdic'hizañ / digizañ
v.
I. V. intr.
(1) Se déguiser.
●(1872) ROU 84b. Pourquoi prendre une mise si extraordinaire ? tr. «Perac dic'hiza ?»
(2) Aller contre l'usage.
●(1872) ROU 107b. Aller contre l'usage, tr. «dic'hiza.»
II. V. tr. d. Déguiser, travestir.
●(1659) SCger 31a. contrefaire, tr. «déguisa.» ●41b. deguiser, tr. «deguisa.» ●(1732) GReg 259a. Deguiser, travestir, rendre méconnoissable, tr. «Diguiza. pr. diguizet.» ●(1790) MG 231-232. Mæs, pe vehai goulennèt gueneign un dra e ouian e rei næz d'ur-ré-benac, pé e laquei dissancion itré-d'ai, mar en disclærian, n'eèlehèn quet-mé rescond n'er gouian quet, pé en diguisein hac el larèt ér mod ne vehai quet ? ●403. de ziguisein en donn corromplét ag er galon. ●408. Mem bugulès péhani-zou hoah raï youanq eit goud diguisein hé sentimanteu.
●(1838) OVD 213. diguisein ha cuhein er huirioné. ●(1876) TDE.BF 119a. Dic'hiza, v. a., tr. «Déguiser, travestir.» ●(1895) GMB 187. déguiser (…) pet[it] Trég[uier] dic'hijañ.
●(1903) MSLp xii 283. On dit en petit Trég[uier] degizañ et dic'hizañ, dic'hijañ «déguiser». ●(1904) DBFV 51b. digizein, degizein, v. a., tr. «déguiser.» ●(1931) VALL 194a. Déguiser, tr. «dic'hiza.» ●(1962) EGRH I 57. digizañ v., tr. « déguiser. »
III. V. pron. réfl. En em zic'hizañ : se déguiser.
●(c.1500) Cb 103a. [gueen] Jtem laruo / as. g. vestir faulx visaige. b. enem diguisaff.
●(1732) GReg 259a. Se Deguiser, tr. «En hem ziguisa. pr. èn hem ziguizet.» ●(1790) MG 290. mæs ean e ouair forh vrahue hum ziguisein.
●(1870) MBR 74. en em zic'hiza e deisiou Morlarjez. ●(1876) TDE.BF 119a. En em zic'hiza, tr. «se déguiser en changeant de costume.» ●(18--) SAQ I 311. ar pec'hed a c'hoar en em zic'hiza. ●(18--) SAQ II 315. lod en em zic'hiz, a laka masklou var ho dremm.
●(1913) PRPR 23. Prosper en em zic'hize aliez en «paour».