Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 55 : de dic_hronn (2701) à dichalan-dichal (2750) :- dic'hronn
- dic'hronnañ / dic'hronniñdic'hronnañ / dic'hronniñ
v. tr. d.
(1) Débarrasser (un bébé) de ses langes.
●(1790) MG 184. a pe za deign dihronnein me hroaidur.
●(1904) DBFV 54b. dihroñnein, v. a., tr. «démaillotter.»
(2) Retirer (qqc.) qui était autour de.
●(1904) DBFV 54b. dihroñnein, v. a., tr. «dérouler.» ●(1907) VBFV.fb 29a. dérouler, tr. «dihroñnein.» ●(1921) GRSA 25. é tihron ul lién azoh é oug.
(3) Déballer.
●(c.1718) CHal.ms i. debaler, tr. «digrounein, dishrounein, diambalein, displeguein.»
●(1904) DBFV 54b. dihroñnein, v. a., tr. «déballer, ôter l'enveloppe, développer.» ●(1934) BRUS 53. Déballer, tr. «dihronnein.»
- dic'hronniñdic'hronniñ
voir dic'hronnañ
- dic'hros
- dic'hroset
- dic'hrouanadur
- dic'hrouanañ
- dic'hrozañdic'hrozañ
v. tr. d.
I.
(1) Dégrossir.
●(1872) ROU 82a. Ebaucher, tr. «Dic'hroza.» ●(1890) MOA 227a. Ébaucher, tr. «Dic'hroza (terme de menuiserie).»
●(1907) KANngalon Du 547. ma ne vez dic'hrozet mad al labour araok. ●(1909) BROU 225. (Eusa) Dégrossir, tr. «Dic'hróza.» ●(1914) KANNgwital 136/391. en eur zic'hroza al labour. ●(1936) LZBl Du/Kerzu 431. dic'hroza al labour. ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Dihrosa : v. – Dégrossir un travail, ou un objet en cours de confection. ●(1962) EGRH I 59. dic’hrozañ v., tr. « dégrossir. »
►[empl. comme subst.]
●(1872) ROU 82a. Il n'a fait qu'ébaucher, tr. «N'en d-euz great nemet un dic'hroza.»
●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Ober eun tamm dihrosa d'al labour.
►absol.
●(1872) ROU 80b. Une première retraite ne fait que dégrossir, tr. «Ar retred kenta ne ra nemet dic'hroza.» ●(18--) SAQ I 352-353. o kloza he bark, o stanka var he dro, o tic'hroza, o tistanka, o tilouzaoui an douar.
●(1908) FHAB Ebrel 124. ne reomp nemed dic'hroza.
(2) par ext. Polir.
●(1872) ROU 96a. Polir, tr. «Dic'hroza».
●(1909) BROU 225. (Eusa) Dic'hróza Aussi : polir.
►[empl. comme subst.]
●(1872) ROU 96a. On l'a poli, tr. «un dic'hroza a zo great deza.»
●(1909) BROU 225. (Eusa) Dic'hróza Aussi : polir. Grit eun dic'hroza d'an tam koad-mañ.
(3) =
●(1930) BREI 176/3a. Pariz a zo eur gôr war gorf ar Frans Evit maga ar gôr-se, ez a ar pep gwella eus ar c'horf ; ha diouz ar gôr, ne deu nemet diskargadur, breinadur. (...) N'eus nemet giziou Pariz hag a dalv ; n'eus nemet e yez, e oberou hag a splet. Ar rest eus ar Frans en deus ezomm da dremen dre Bariz da veza dic'hrozet ha stummet herve an neuz rekis.
(4) =
●(1905) FHAB N° 3 Mae-Even 93. Ar penn all eo skabel ar baluc'herez. Hou-man a grok gant he daou zorn en tam lin hag a gass hag a zigass anezhan buhan var tremm al laônen goad beteg ma teu an tam ganthi e pep dorn. – Neuze e laka adare an daou dam en unan hag e ra ar memez tra ken na chomm mui tam kanastr ebet etouez al lin. – Dic'hrozet evelse, al lin a vezo bremaik great bleo anezhan gant ar c'hribinou.
II. sens fig.
(1) =
●(1872) ROU 77b. Civiliser un peuple, tr. «dic'hroza [ur vroad tud].» ●(1896) LZBt Meurzh 7. o tic'hroza spered ar baianed.
(2) =
●(1944) VKST Mae 138. Gwelloc'h e vefe d'ezi dic'hroza he breur Yannig...
- dic'hrozet
- dic'hrozmoldic'hrozmol
adj. Sans grommeler.
●(1869) FHB 255/366b. her gounit a reat a galon vad, dic'hrosmol ha gant esperans.
- dic'hrugañdic'hrugañ
v. tr. i. Regarder evec envie.
●(1942) VALLsup 148a. regarder d'un œil d'envie, tr. «dic'hruga ouz (à Plomodiern, Douarnenez, Perrot).»
- dic'hubañdic'hubañ
voir diac'hubiñ
- dic'hwediñ
- dic'hwekdic'hwek
adj. (en plt de qqn) Qui ne travaille pas de bon cœur.
●(1924) FHAB Ebrel 126-127. Dic'houek da gregi, buan da ziskregi.
- dic'hwenañ .2dic'hwenañ .2
v. intr. Sortir du lit. (?) Quitter la position sur le dos ; quitter les puces (?).
●(c.1930) VALLtreg 640. Dic'houena : se dit en Hte-Corn. au sens de diblouza (Trég.) = sortir du lit. (Jaf.).
- dic'hwenañ / dic'hweniñ .1dic'hwenañ / dic'hweniñ .1
v.
I. V. tr. d.
(1) Épucer.
●(1838) CGK 32. dic'hoenna merc'hejou. ●(1876) TDE.BF 119a. Dic'hoenna, v. a., tr. «Epucer.»
●(1914) DFBP 125a. epucer, tr. «Dic'houenna.» ●(1962) EGRH I 59. dic’hwennañ v., tr. « épucer. »
(2) sens fig. (au jeu de boules) Tirer fort (sur les boules) pour les séparer.
●(1916) KZVr 168 - 21/05/16. Dic'houenna ar boulou, skei gante da vat, evel pa zistoker a-ziwar-dro ar mestr.
II. V. pron. réfl. En em zic'hwenañ : s'épucer.
●(1732) GReg 363a. S'epusser, ou s'épucer, tr. «Hem dic'huënna. Van[netois] him dihuëenneiñ.»
●(1838) CGK 31. Bep noz deus e nem dic'hoënna. ●(1876) TDE.BF 119a. En em zic'hoenna, tr. «s'épucer.» ●(18--) SBI II 216. Da nem scrappad, nem dic'huennan, tr. «de se gratter, de se dépucer.»
●(1926) FHAB Mae 195. trez pe ludu d'en em zic'hoenna.
- dic'hwenekaat
- dic'hweniñdic'hweniñ
voir dic'hwenañ .1
- dic'hwerv
- dic'hwezdic'hwez
adj. Qui n’est pas gonflé, dégonflé.
●(1962) EGRH I 59. dic'hwezh a., tr. « désenflé, dégonflé, sans souffle. »
- dic'hwezañ .1dic'hwezañ .1
v.
(1) V. tr. d. Dégonfler.
●(1931) VALL 193a. Dégonfler, tr. «dic'houeza.» ●(1962) EGRH I 59. dic'hwezhañ v., tr. « dégonfler. »
(2) V. intr. Se dégonfler.
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 208-209. eur sac'had c'hwez… Awalc'h e oa bet d'ezañ tapout ur bikadenn spilhenn evit dic'houeza ha plada.
- dic'hwezañ .2dic'hwezañ .2
voir dic'hweziñ
- dic'hwezet
- dic'hwezh .1
- dic'hwezh .2
- dic'hwezhadenndic'hwezhadenn
f. –où
(1) Soupir, expiration.
●(1927) FHAB Meurzh 60a. Selaouet e oa bet heb eur ger nag eun dic’houezadenn. ●(1936) IVGA 83. Tenna ’reas Kilivere eun dic’houezadenn hir.
(2) Soupir de soulagement.
●(1947) YNVL 86. Ronan (dezhañ e-unan, gant un dic’hwezhadenn). – Ouf ! n’eo ket gant an anduilh emañ ar eontr kozh. Mat an traoù !
- dic'hwezhañdic'hwezhañ
v.
I. V. intr.
(1) Souffler (en expirant).
●(1732) GReg 879a. Soufler du nez, tr. «Dic'huëza. pr. dic'huëzet.»
●(1872) DJL 19. Jakez a zic'hue.
(2) Être essoufflé, haleter.
●(1849) LLB 1025. er marh bras a zihueh. ●(1897) EST 27. Er har bras e vransel, el loned e zihuéh, tr. «La grande voiture s'ébranle, les bêtes sont essoufflées.»
●(1903) ADBr xviii 347. o tic'houeza vel eur souffles. ●(1903) MBJJ 6. Dic'houean 'ra 'vel pa 'n ije ar berr-alan. ●(1904) DBFV 54b. dihuéein, v. n., tr. «être essoufflé.» ●(1907) VBFV.fb 38b. essouflé (être), tr. «dihuéhein.» ●(1962) EGRH I 59. dic’hwezhañ v., tr. « haleter, être essouflé. »
(3) sens fig. (en plt d'une locomotive) S'essouffler, haleter.
●(1903) MBJJ 6. jechet gant ar marc'h-tan. Ar paour kæz marc'h ! Krog on breman da gaout true outan. Dic'houean 'ra ‘vel pa 'n ije ar ber-alan. ●104. Hon marc'h-tan ive a dom d'ean, a dra zur. O vean eman an hent war zav, mui ouz mui an euz poan o stejal anomp war e lerc'h : dic'houean 'ra, ha rojo ar c'hirri a ouigour.
II. V. tr. d.
(1) Na zic'hwezhañ ger : ne souffler mot.
●(1936) BREI 457/1a. ne zic'houeont ger eus an intent a zo etreze.
►absol.
●(1732) GReg 879a. Il n'ose soufler du nez, ni de la bouche, il n'ose dire mot, ni remuer, tr. «Ne gred qet dic'huëza.»
●(1900) ANDP 6. Na oa nemet Rene ha na dic'houee ket. ●(1902) PIGO I 37. hag a voutaz anean hep dic'houean 'barz eur porz-all. ●101. na grede ket dic'houean. ●(1933) ALBR 44. Al letanant ac'h eas a-grip, hep dic'houeza.
(2) [au narratif ind.] Dire.
●(1902) PIGO I 110. Neuze e zell en-dro d'ean, en eur zic'houean : «Bec'h 'zo bet, emean, mes lavar d'in petra 'ta eo kement-man ?»
- dic'hwezherdic'hwezher
m. –ion Ronfleur.
●(1732) GReg 879b. Soufleur qui soufle beaucoup du nez en dormant, tr. «Dic'huezer. p. dic'huzéryen.»
- dic'hweziñ / dic'hwezañdic'hweziñ / dic'hwezañ
v. tr. d. Essuyer la sueur.
●(1464) Cms (d’après GMB 169). Dihuesaff, desuer. ●Dihuezaff, v. i. huezaff.
●(1732) GReg 278a. Dessuer, essuïer celui qui suë, tr. «Dic'huesi.»
●(1847) GBI I 404. Serviedenn d'em dic'houeza, tr. «une serviette pour essuyer la sueur.»
●(1903) MBJJ 147. dic'houezi e dal gant eul lien.
- dic'hwibu
- dic'hwistañdic'hwistañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Donner, asséner (un coup).
●(1910) FHAB Here 307. hag a zic'houistas ganto eun ougnad eus ar re goasa.
(2) Assener (un sermon, etc.).
●(1910) FHAB Here 309. Goude beza dic'houistet eur flipad lemm gant e genvroiz, a rene kalz anezo eur vuez direol eur pennadig a yoa, ar zant a gendalc'h evel-hen : (…).
II. V. intr.
(1) En mettre un coup (en travaillant, courant, etc.).
●(1975) UVUD 64. (Plougerne) Kaer boa dic'hwista a dic'hwista. ●111. Dic'hwista a reant d'ar gear. Oa ket bet tost deho chom ! ●166. O ! pennad ganañst ! pije gwelet ar re-he o tic'hwista !
(2) (en plt. d'un outil) Ne pas chômer.
●(1975) UVUD 78. (Plougerne) Dic'hwista a rea ar falc'h an dervez varlerc'h !
- dichabousdichabous
adv. Sans se chamailler.
●(1876) TDE.BF 118a. Dichabous, dichabouz, adj., tr. «Ce mot, composé de di, privatif, et de chabous, querelle de ménage, doit avoir le sens adjectival de qui n'a pas de querelles dans le ménage. Dichabouz iñt, ils n'ont pas de querelles en ménage.»
●(1931) VALL 108a. sans se chamailler, tr. «dichabous.»
- dichadenn
- dichadennañ / dichadenniñdichadennañ / dichadenniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Désenchaîner.
●(1659) SCger 40b. deschainer, tr. «dichadenna.» ●(1732) GReg 249a. Dechaîner, ôter la chaîne, tr. «Dijadenna. pr. dijadennet.» ●(17--) EN 1414. me dichadenou an ol haleourien, tr. «je déchaînerai tous les galériens.»
●(1869) FHB 255/363a. Neuze e tijadenjont Simon Ni. ●(1891) MAA 63. Dijadennit ar brizounerien.
●(1904) BSAB 18. Ar varnerien, mezek o welet ar burzud, a ro urz da dichadenni e dad. ●(1923) KTKG 14. Dichadennit ar galeour-ze. ●(1927) FHAB Gouere 144. Ar Zalver o dichadenno.
(2) sens fig. Faire (les éléments) se déchaîner.
●(18--) SAQ I 86. An dourn-se (...) pa gar e tijaden ar mor.
●(1911) BUAZperrot 73. en aoun da zijadenna kounnar ar bobl. ●594. dijadenna en e eneb kounnar beleien an doueou. ●(1922) KAAG 11. da zichadenna re an avel foll.
II. V. intr. Se déchaîner.
●(1869) SAG 274. an avel a chichadennaz en eun taol.
III. V. pron. réfl. En em zichadenniñ : se désenchaîner.
●(1732) GReg 249a. Se dechaîner, rompre sa chaîne, tr. «Hem dijadenna. pr. hem dijadennet.»
●(1912) BUAZpermoal 609. e stlapas an alc'houe er stêr, evit n'hallje biken ken en em dichadenni.
- dichadennet
- dichadenniñdichadenniñ
voir dichadennañ
- dichafantrañ / dichafantriñdichafantrañ / dichafantriñ
v. tr. d. Arracher violemment.
●(1659) SCger 9a. arracher, tr. «dichafranti.» ●40b. dechiqueter, tr. «dichafranta.» ●(1732) GReg 52a. Arracher, separer, tirer avec effort, tr. «dichafantra. pr. dichafantret.» ●250a. Dechirer violemment, tr. «Dichafantra. pr. et.» ●279a. Dechirer, en detachant avec force, tr. «Dichafranti. pr. dichafrantet.»
●(1847) FVR 272. dichafantra ar gwiskadou iliz. ●(1876) TDE.BF 118a. Dichanfañtra, v. a., tr. «Tirer avec effort.»
●(1927) GERI.Ern 102. dichafantra v. a., tr. «Déchirer avec effort, arracher.» ●(1931) VALL 187a. Déchirer avec effoort, tr. «dichafantra.»
- dichafantriñdichafantriñ
voir dichafantrañ
- dichafrantadurdichafrantadur
m. Arrachement.
●(1732) GReg 52a. Arrachement, action d'arracher, tr. «dichafrantadur.»
- dichagelliñdichagelliñ
v.
(1) V. tr. d. Démantibuler.
●(c.1718) CHal.ms i. demantibuler, tr. «dichagelein.» ●(1732) GReg 263a. Demantibuler, rompre la machoire, ou la mandibule, tr. «Van[netois] dichagelleiñ. pr. et.»
●(1904) DBFV 48b. dichajellein, v. a., tr. «démantibuler.» ●(1934) BRUS 55. Démantibuler, tr. «dichajellein.»
(2) V. pron. réfl. En em zichagelliñ : se démantibuler.
●(1906) DIHU 12/207. Arriù e oé tro en diaul d'hum zichajellein.
- dichagrin
- dichagrinañ
- dichajell-dichajell-
voir dichagell-
- dichak
- dichakotañdichakotañ
v. tr. d.
(1) Sortir (argent, etc.) de sa poche.
(2) absol., fam. Payer.
●(1908) FHAB Gwengolo 274. mez red eo dichakota...
- dichal .1dichal .1
adj.
(1) Qui n'est pas inquiet, serein, insouciant.
●(1867) FHB 149/356a. dijal a hellit beza. ●(1869) FHB 242/262a. E creiz ar brasa nec'hamanchou her guelet ato dijal. ●(1879) BMN 210. Dom Michel, ken dichal pa ne vize hano nemed outhan he-unan.
●(1909) FHAB Kerzu 359. ho spered a jommo dinec'h ha dijal, evel ma tere ouz ho stad. ●(1913) PRPR 32. ar beva aez, digabestr, dijal. ●(1922) BUBR 14/40. eur paotr dijal. ●(1927) KANNkerzevod 7/10. tud difoutre, dichal. ●(1921) FHAB Meurzh 57. Elec'h m'ho peus bevet ken dijal de ha noz.
(2) Bezañ dichal gant udb. : être tranquille, serein au sujet de qqc.
●(1876) TDE.BF 660b. Beza dichal gañt eunn dra, tr. «n'être pas inquiet de quelque chose.»
- dichal .2dichal .2
m.
(1) Reflux.
●(1744) L'Arm 160. Le flux, et le reflux, tr. «Er chale hag enn dichale.»
●(1838) OVD 175. er chale hac en dichale ag er mor.
●(1904) DBFV 48b. dichal, m., tr. «commencement du jusant ou reflux.» ●(1909) BROU 224. (Eusa) Dichal Désigne l'action plutôt que le reflux. Dichal bras a vezo, tr. «la mer descendra beaucoup.»
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Dichal, tr. «reflux.»
(2) Grande quantité (d'eau).
●(1744) L'Arm 201b. Inonder, tr. «Baiein ur hanton gued unn dichale brass à zeure ou gued ur remoul ou hrissque brass à zeure.»
●(1904) DBFV 48b. dichal bras a zeur, tr. «grande crue d'eau, débordement.»
- dichal .3dichal .3
voir dichalañ
- dichaladur
- dichalañ / dichaldichalañ / dichal
v.
I. V. intr.
(1) (en plt de la mer) Refluer, se retirer.
●(1870) FHB 285/191b. Pa voa eanet ar bar arneu ha dichalet an dour. ●(1872) ROU 80a. Découler, tr. «dichala.»
●(1903) LZBg Gwengolo 223. Er mor e gomans dichal. ●(1912) BUAZpermoal 926. Ar mor o tanzen dichalan. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. dichala 'ra ar mor, tr. «la mer baisse.» ●(1927) GERI.Ern 98. dichala, tr. «se retirer (parlant de la mer).»
(2) (en plt d'un rocher, etc.) Ne plus être entouré d'eau de mer.
●(1909) BROU 224. (Eusa) An Truk ne zichalo ket, tr. «le truc ne sera pas à découvert.»
II. V. tr. d. Enlever des choses superflues.
●(1879) ERNsup 151. dichala, dichalañ, enlever des choses superflues, abattre, détruire, Trév[érec], Lang[oat].