Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 55 : de amparlet (2701) à ampoent-1 (2750) :
  • amparlet
    amparlet

    voir emparlet

  • ampart
    ampart

    adj.

    I.

    (1) Habile.

    ●(1866) FHB 82/235a. tud kré hag ampart. ●(1890) MOA 106b. Adroit, tr. «Ampart (ampert ; – apert).»

    ●(1925) FHAB Mezheven 237. En tu-hont ma' z eus anezan eun taolenner piz hag ampart. ●(1926) FHAB Mezheven 205. Buan, evit doare, e teuas da veza ampart. ●(1927) GERI.Ern 16. ampart adj., tr. «Dispos, agile, adroit.» ●(1931) GUBI 213. Béléan vat eué, apert, lan a furnéz. ●(1936) DIHU 295/5. Kenlabourerion ampert hon es ha ne chomeint ket de boéz. ●(1936) BREI 442/1b-c. An Ao. Joanno, ken gouiziek, ken ampart, ken antrin ha ma oa, a c'houeze buhez a bep sort dre lec'h ma tremene. ●(1954) BGUE 32/4. ul liùour ampert ha gourdon.

    (2) Bezañ ampart da (+ v.) : être capable de.

    ●(1839) BSI 26. un den ampart, înginus ha dilô da ober un dra.

    ●(1906-1907) EVENnot 6. (Priel) Apart int d'ober ar labour oc'h unan hep kad tud all da sikour ane, tr. «Capable, de taille, à même.» ●(1909) FHAB Ebrel 124. ha da c'hoari c'hap 'oan ive eus ar re amparta. ●(1922) FHAB C'hwevrer 40. ampart oa da skeulia.

    (3) Bezañ ampart da (+ subst.) : être habile à.

    ●(1932) BRTG 63. ampert d'el labour guel eget dén.

    (4) Bezañ ampart diouzh udb. : bien savoir faire qqc.

    ●(1922) IATA 18. Ne pezo ket izoum da ober kig-ha-fars : n'out ket c'hoaz gwall ampar diouz an dra-ze.

    (5) Bezañ ampart war udb. : bien connaître qqc.

    ●(1932) BSTR 3. O daou e oant ampart var o micher. ●(1934) FHABvug Meurzh 102. ampart evel ma'z eo war e vicher, ne voe ket pelle vit dizelei ar wirionez. ●(1942) GWAL 146-147/111. anezo tud ampart war yez o bro.

    (6) Bezañ ampart e : être habile à, dans qqc.

    ●(1839) BSI 83. E vélet a ree bepret stryvant hac ampart el labour.

    (7) Indemne.

    ●(1878) EKG II 52. Daou zervez araok edo ganeomp-ni e Kergidu, ampart ha skaon he c'har.

    ●(1906) BOBL 09 juin 90/3a. Ar verc'h vihan ne oa ket koulskoude ampart tre : he c'har hag he dorn kleiz a zo bet bronduet holl.

    (8) Travailleur.

    ●(1968) BAHE 58/26. laouen hag ampartik e veze bepred ha prest da farsal gant an holl.

    (9) Corpulent.

    ●(1659) SCger 129a. Ampart, tr. «corpulent.»

    II. (en plt de qqc.) (Coup) adroit.

    ●(1922) LZBt Gwengolo 39. ober eun tol apart.

    III. Ampart evel un drein : voir drein.

  • ampartaat
    ampartaat

    v. tr. d. Rendre apte.

    ●(1942) GWAL 146-147/165. traou hag a denn da binvidikaat ha da wellaat ar Yez, d'hec'h ampartaat d'an deskadurez ha d'ar sevenadurez.

  • ampartiz
    ampartiz

    f.

    (1) Adresse.

    ●(1890) MOA 106b. Adresse, tr. «Ampartiz.» ●(1891) AGB 19. dispaka he holl ampartiz.

    ●(1939) MGGD 53-54. Diskouezet en devoa e ampartiz. ●66. ampartiz ar micherour. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197a. en em fougeal eus nerz ha gwevnder o c'horf, eus o ijin, eus o ampartiz. ●199a. ampartiz war ar vicher.

    (2) Taol ampartiz : coup, manœuvre habile.

    ●(1926) FHAB Genver 35. Aotrou persoun Lanuon a c'hell bezan laouen gant an taol ampartiz en deus grêt. ●(1935) BREI 401/3b. Taol ampartiz kristenien Montabot a fuloras framasoned ha tud dizoue ar vro.

    (3) Force de l'âge.

    ●(1957) DSGL 64. a ziar treuzeu me ampertiz, tr. «du seuil de l'âge mûr.»

    (4) E-kreiz e ampartiz : dans la force de l'âge.

    ●(1906) DIHU 8/143. É kreiz me anpertiz merùel e vou ret d'ein... ●(1939) RIBA 25. ur verh koant, é kreiz héh ampertiz.

  • ampas
    ampas

    s. (pathologie animale) Tumeur dans la bouche du cheval.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Ampas, eur sort droug a deu e genou ar c'hezek (Trég[uier] Goelo). ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anpas, tr. «tumeur dans la bouche du cheval, qu'on guérit par une opération, lampas. Trég[uier].»

  • ampastet
    ampastet

    adj. (Cheval) qui a les gencives plus longues que les dents.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anpastet, tr. «(cheval) qui les gencives plus longues que les dents. H[au]t-Trég[uier].»

  • ampavan .1
    ampavan .1

    adj. Impotent, invalide.

    ●(1957) ADBr LXIV 4/445. (An Ospital-Kammfroud). Adj. - Eun den ampavan : un homme impotent.

  • ampavan .2
    ampavan .2

    m. Homme impotent, invalide.

    ●(1957) ADBr LXIV 4/445. (An Ospital-Kammfroud). Ampavan : n. m. Eun ampavan, eun ampavan a zen : personne dont la marche est pénible ; invalide.

  • ampech .1
    ampech .1

    adj. Enceinte.

    ●(1895) GMB 16. dans le dial. de Batz (Croizic) añpeich, enceinte, litt. «empêchée».

  • ampech .2
    ampech .2

    m.

    I. (en plt de qqc.) Chose qui empêche.

    ●(14--) N 676. Comp(s) deoch fournis a abaissaff / Penaux voan nampech am mecher / Na compsenn na lauarenn guer, tr. «Je n'ose vous raconter tout au long / Quel était l'obstacle qui m'empêchait / De parler et de dire un mot.»

    II. (en plt de qqn)

    (1) Personne qui porte la poisse, porte-malheur.

    ●(1982) HYZH 147/34. (Treboull) den ebet n'oe ezhomm deuzoutañ, vie ket gouest mui da gaouiñ gounidegezh ivez, peogwir oa an ampech.

    ●(2010) MOPES 229. (Ar Gelveneg) Ampech (du français empêche) : Porte-poisse. Tout ce qui compromet la pêche. Patron malchanceux. Cétacé ou squale destructeur de filets. Tout personnage, animal ou objet considéré comme porte-malheur (exemples : les curés en soutane et les œufs pour les marins guilvinistes).

    (2) Gêneur, empêcheur de tourner en rond.

    ●(1977) PBDZ 184. (Douarnenez) ampech, tr. «celui qui empêche de, gêneur.»

  • ampech .4
    ampech .4

    s. = (?).

    ●(1936) BREI 443/4b. ha Jean Rivoallan o troc'ha an orjal spernek, teir regennad aneze, hag o trei aneze diwar an ampech.

  • ampech / ampechañ .3
    ampech / ampechañ .3

    v. tr. d.

    (1) Empêcher.

    ●(1499) Ca 7b. Ampechaff. g. ampecher. ●116a. Jmpechaff in ampechaff vide cest tout vng. ●(1612) Cnf 60a. ampech n'a deuhe an gruec, pé an Maoues Iaouancq da bezaff brases.

    ●(1790) MG 284. neoah é ma en halén e ra goust d'er hiq, hac en ampeche a oahad. ●(1792) BD 230. ampech ar freus adont da broduin, tr. «Pour empêcher que les fruits ne viennent à être produits.»

    ●(1834) SIM 136. evit e ampech d'ober droug d'e vam.

    (2) =

    ●(1612) Cnf 48a. oz articulaff euit ampech an guir ves an caus.

    (3) Occuper.

    ●(1659) SCger 85a. occuper, tr. «empech.»

  • ampechamant
    ampechamant

    m. –où Empêchement.

    ●(c.1500) Cb 13a. g. empechement. b. idem. ●(1526) Miss 157. mardeus den a gouffe ampechamant na galhe an eyl caffout equile (lire : eguile) e dimiziff. ●(1612) Cnf 3a. ampeschamant da recu an gracc.

    ●(1659) SCger 49a. empeschement, tr. «ampechamant.» ●(1790) Ismar 440. Bout-ç'ou puarzec-ampechemant e hanhuér torrus.

  • ampechañ
    ampechañ

    voir ampech .3

  • ampechet
    ampechet

    adj.

    (1) Dans l'empêchement.

    ●(1710) IN I 445. pe seurt affectionou a zalc'h ampechet hac amabrasset hor c'halon-ni.

    (2) Infirme, handicapé.

    ●(1869) BSGc 6. he dourn deou a ioa ampèchet ha paralyzet. ●27. Unan eus an daouarn a ioa diforc'h pe ampèchet.

    ●(1962) EGRH I 7. ampechet a., tr. « infirme. »

    (3) Ampechet e : entravé par, prisonnier de.

    ●(1530) J p. 53a. Nep so en drouc teig ampechet / Nedeu quet, men goar, net parfet, tr. «Quiconque est l'esclave de ses mauvais penchants n'est pas, je le sais, parfaitement pur.»

  • ampegadenn
    ampegadenn

    f. –où Ensemble du linge empesé.

    ●(1932) ALMA 154. Hec'h ampegadenn-lun war an drein da zec'ha.

  • ampellañ
    ampellañ

    v. tr. d. Retarder, différer, ajourner, remettre, reporter. cf. apellañ

    ●(1868) FHB 187/244b. ne c'hellent ket empella an troc'ha euz ho ed.

    ●(1940) SAV 18/68. Ampella, verb. Gourseza, dalea, pellaat, kas da belloc'h ; «ajourner», e galleg. Skouer : Graet hon eus ar soñj da ampella deiz an eured (Pleiben). ●(1957) BRUD 2/49. Setu ma rejont o zeiz gwella evid ma vije ampellet goude labouriou braz an hañv. ●(1964) ABRO 46. n'em boa digarez ebet ken da ampellañ va zroiad.

  • ampereur
    ampereur

    m. –ion Empereur.

    ●(1633) Nom 284a. Imperator, Augustus : l'Empereur : an Ampereur, an Impalaezr.

    ●(c.1680) NG 1208. Hac er ampererion.

    ●(1839) BEScrom 367. ha da gonvertissein memb bouteillér en Ampeleur-zé. ●(1840-1841) LAUrenspab.ms p. 110. An ampereur payant so adversour d ar fé / a deuy da intantin sivoaz voar on bué.

    ●(1931) GUBI 179. Get en ampeleur.

  • ampereurez
    ampereurez

    f. –ed Impératrice.

    ●(17--) CSbsm 12. En Ampereurès memb e gavé inour bras.

    ●(1804) RPF 36. Merhùel e-ras en Ampereurès Isabel.

  • ampert
    ampert

    voir ampart

  • ampez
    ampez

    m. & interj.

    (1) Empois.

    ●(1659) SCger 129a. Ampés, tr. «ampois.» ●(c.1718) CHal.ms i. amidon, tr. «ampoes, ampes.» ●(1732) GReg 33a. Amidon, espece de farine faite sans meule, & qui détrempée, s'appelle empois, tr. «Ampès güeñ.» ●(1744) L'Arm 12a. Amidon, tr. «Ampess. m.»

    ●(1838-1866) PRO.tj 194. He c'horneten zo heb ampez. ●(18--) SBI II 186. He c'holinetten hep ampès, tr. «Sa collerette sans empois.»

    ●(1914) DFBP 116b. empois, tr. «Ampez.»

    (2) Loc. interj. ; juron. Gast an ampez ! : putain de l'amidon !

    ●(1962) LLMM 92/190. «Gast an ampez ! Mil mallozh ruz !» a sakreas Frañsig. ●(1963) LLMM 96/7. «Gast an ampez !» a bec'has ar medisin.

  • ampezadur
    ampezadur

    m. –ioù Empesage.

    ●(1931) VALL 251a. Action d'empeser, tr. «ampezadur m.»

  • ampezañ / ampeziñ
    ampezañ / ampeziñ

    v. tr. d. Empeser.

    ●(1659) SCger 129a. Ampesi, tr. «empeser.»

    ●(1897) EST 64. bout kentéh houarnet hag ampézet, tr. «enduit d'empois et repassé.» ●(18--) GBI II 392. hoc'h ampezi he c'hoeffo, tr. «A empeser ses coiffes.»

    ●(1981) ANTR 74. ampeza ha ferra koefou.

    ►absol.

    ●(1834) SIM 130. m'e deus disqet ampezi. ●(1873) SBI I 284. Hoc'h ampezi hac o ferri, tr. «Qui empèse et qui repasse.»

    ●(1912) KANNgwital 121/215. hi a zesko d'ar plac'hedigou iaouank empeza ha ferra. ●(1915) HBPR 137. hag a zeske griat hag empezi d'ar plac'het iaouank. ●(1920) AMJV 98. ar merc'hed a rea ar gegin, ampeza, ferra ha poazat ar bara a reant ive.

  • ampezer
    ampezer

    m. –ion Empeseur.

    ●(1914) DFBP 116a. empeseur, tr. «Ampezer.»

  • ampezerez
    ampezerez

    f. –ed

    (1) Femme dont le métier est d'empeser (les coiffes).

    ●(1847) MDM 87. ha dre-ze e roont da c'hounit d'ann ampezerezed d'ar goalc'herezed, d'ar gemenerezed, d'ar gereourien.

    ●(1931) VALL 251a. Empeseuse, tr. «ampezerez pl. ed.» ●(1945) GPRV 12. hag a zo bremañ ampezerez e Kemper.

    (2) par ext. Repasseuse.

    ●(1962) EGRH I 6. ampezerez f., tr. « repasseuse. »

  • ampezerezh
    ampezerezh

    m. Empesage.

    ●(1931) VALL 251a. Action d'empeser, tr. «ampezerez m.»

  • ampezet
    ampezet

    adj.

    (1) Amidoné, empesé.

    ●(1744) L'Arm 146b. Digaudein el liein ampoézétt.

    ●(1854) GBI I 338. Ur mouchouar gwenn ampezet, tr. «Un mouchoir blanc empesé.»

    ●(1955) STBJ 207. bep a roched wenn ampezet. ●(1977) PBDZ 715. (Douarnenez) ur roched ampezet, tr. «une chemise amidonnée.»

    (2) sens fig. (Propos) apprêtés, empesés, guindés.

    ●(1976) YABA 03.01. komzeu paket mad, troieu ampézet. ●(1976) LIMO 03 janvier. Ampèzet, tr. «apprêtés, bien arrangés.»

  • ampifad
    ampifad

    m. Glouton.

    ●(1990) STBL 182. Na pebezh ampifad, o vont da lonkañ mein ! (texte de 1926)

  • ampifur
    ampifur

    m. Grabataire.

    ●(2005) IFTR 329 (collecté en 1979). Kenavo ta soñjo kaer fin zo d'om flijadur / Jakez ne deu ken d'ar gêr rentet eo ampifur.

  • ampiper
    ampiper

    m. –ion Trompeur.

    ●(1896) GMB 493. pet[it] tréc[orois] un trompeur (...) eun añpiper.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anpiper, tr. «trompeur H[au]t-Trég[uier].»

  • ampiperez
    ampiperez

    f. –ed Trompeuse.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. anpiperez, tr. «celle qui cherche à attraper H[au]t-Trég[uier].»

  • ampir
    ampir

    s. Empire.

    ●(1856) GRD 252. En ampeleur (…) e lausquass en ampir guet é vrér.

  • ampire
    ampire

    s. Empire.

    ●(1633) Nom 228a. Ditio, imperium : Seigneurie, Empire, Domaine : Autrouniaig, an Ampire.

  • ampl / amplik
    ampl / amplik

    adj. & m.

    I. Adj.

    A. Attr./Épith.

    (1) Ample.

    ●(1880) SAB 76. pa oa amploc'h cals ar gazul.

    ●(1910) EGBT 64. ampl, ample, spacieux.

    (2) Spacieux.

    ●(1910) EGBT 64. ampl, ample, spacieux. ●65. Kambcho ampl gant eur chiminal e pep kambr.

    (3) (?) Rapide (?).

    ●(1922) FHAB Mae 130. rak e gazeg ne oa ket ampl ; koz e oa ha ne felle ket d'ezan presa warni.

    B. Attr.

    (1) Bezañ ampl da grediñ : croire facilement qqc., être crédule.

    ●(1908) PIGO II 88. Breman e weler piou zo ampl da gredi hag en piou e c'heller fiziout eur gaou hep aon da goll e boan.

    (2) Nombreux.

    ●(1612) Cnf 158 [60]. Evs an pechet-man eo lauaret ampl an speczou, hac an pez à apparchant outoff.

    ●(1908) PIGO II 176. amploc'h eo an dud war ar goulen 'vit nan eo hen war an ober.

    (3) Amplik eo se : c'est aller un peu loin, c'est un peu fort.

    ●(1908) PIGO II 104. Ober fae war ar person ? Ma fe, amplik eo ze ! Ar person n'e ket falloc'h 'vit eun all...

    II. Adv.

    (1) Kaout udb. ampl : disposer de qqc. en quantité suffisante.

    ●(1687) MArtin 7. Mam bé paper ampl da scrivan.

    ●(1907) AVKA 206. Nag a servijerien en ti ma zad ho deus bara ampl !

    (2) Lavarout amplik : exagérer.

    ●(1925) SATR 17. An dud a lâr amplik awechou !

    (3) Lavarout amploc'h eget justoc'h : raconter, dire plus que moins ; exagérer.

    ●(1838) CGK 5. Laret amploc'h evit justoc'h vit beza guir merc'hetaër.

    ●(1907) AVKA 296. Jesus a c'halle koulskoude respont penaoz laret ampoc'h evid justoc'h deus e nerz n'eo ket digare awalc'h evid galvel eun den dirak ar barner. ●333. En tu ar Sav-Heol ema ar c'hiz ganthe da displega ho sonj gan komzo ampoc'h 'vid justoc'h. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. laret amploc'h 'vit justoc'h, tr. «dire plus que moins.» ●(1962) TDBP II 16. An dud a lavar ive amploh evid justoh, tr. «les gens en disent (racontent) aussi plus que moins (ils exagèrent.»

    (4) Goulenn amplik : demander un peu trop.

    ●(1872) ROU 73b. Vous demandez un peu trop, tr. «amplic a c'houlennit.»

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. amplik, tr. «un peu trop.» ●Amplik mat ec'h êt ganti, tr. «vous y allez trop largement, vous n'êtes pas assez modéré (en paroles, actions, dépenses).»

    (5) [au compar.] Amploc'h : plus.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. amploc'h ma oa ret, tr. «(vous en avez fait) plus qu'il ne fallait.»

    (6) Beaucoup, largement.

    ●(1829) IAY 106. Comset em eus ampl voar an exempl-se.

    (7) Amplement.

    ●(1880) SAB 100-101. braz eleiz eo ganta ar Redemsion, ar prena, an dilivra a zo barreg, ampl e ranc paea.

    III. Subst. Loc. adv. War an ampl : largement, amplement.

    ●(1913) HIGO 5. Ha koulskoude, ar merc'hed a oa ken koant ha ken moust 'vel int breman, war an ampl ! ●(1928) BREI 57/4b. Ken kaer, war an ampl, eo bet er wech-man 'vel er wech all. ●(1958) BAHE 15/18. met trawalc'h, war an ampl, a zo bet lakaet a-wel.

  • amplaat
    amplaat

     

    (1) V. tr. d. Amplifier, étendre.

    ●(1931) VALL 23b. Amplifier, étendre, tr. «amplaat.»

    (2) V. tr. ind. Devenir plus ample.

    ●(1962) EGRH I 7. amplaat v., tr. « devenir ou rendre plus ample. »

     

  • ampladur
    ampladur

    m. –ioù Amplification.

    ●(1931) VALL 23b. Amplification, tr. «ampladur m.»

  • amplamant
    amplamant

    adv. Amplement.

    ●(1612) Cnf.epist 7. trettet amplamant en canonyou sacrr ves à buhez (...) an bellegyen. ●(1612) Cnf 5b. euel ma ho discleryo an l'effric-man amplamant. ●(1621) Mc 58. à palamour maz tretet eaff amplamant ves an pechedou.

  • amplastr
    amplastr

    m. Emplâtre.

    ●(1499) Ca 7b. Amplastr. g. emplastre. ●151b. Palastr vide in amplastr.

    ●(1744) L'Arm 14b. Appareil (terme de chirurgie), tr. «Quétant ampalasstre m.»

    ●(1904) DBFV 8a. anpalastr, m., tr. «emplâtre.»

  • amplded
    amplded

    f. Ampleur.

    ●(1931) VALL 23b. Ampleur, tr. «amplded f.»

  • amplder
    amplder

    m.

    (1) Ampleur.

    ●(1931) VALL 23b. Ampleur, tr. «amplder m.»

    (2) Amplitude.

    ●(1931) VALL 23b. Amplitude d'une trajectoire, tr. «amplder eun hed-tenn.»

  • ampled .1
    ampled .1

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Avantage.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amplet, tr. «avantage, gain, profit.» ●(1919) KZVr 338 - 24/08/19. ampled, tr. «avantage, Treger.»

    (2) Ober, tennañ ampled eus : tirer profit de.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. tenna amplet, ober e vad eus, tenna talvoudegez eus. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. tenna amplet, tr. «tirer profit.» ●(1966) BRUD 30/13. Med n'he-doa ket greet ampled euz he deskamant. ●(1970) BHAF 343. ober a reas ampled euz pep tra.

    (3) Ober ampled : être avantageux.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. ober amplet, beza talvoudus, fonnus. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. ober amplet, tr. «être avantageux.»

    (4) Ober ampled gant : (?) rendre efficace (?), faire le meilleur usage (?).

    ●(1936) BREI 456/3c. penôs e kred d’ec’h e c’heller ober ar muia ampled gantan [an Talbenn breton] evit Breiz ? ●(1957) AMAH 239. miret am eus betek hen ar boulouennoù gwer gant holen roz-moc'h hag ar strinkelligoù ma ranken gwechall ober ampled ganto ken alies.

    (5) N'ober ampled ebet : ne pas avancer.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ne ra amplet ebet, tr. «il n'avance pas. Coadout.» ●(1920) FHAB Meurzh 283. kaer poanial a vezo, kaer dastum ha lakat a goste, ne vezo grêt ampled ebet keit ma vo tud (...) o lakat dismantr ha koll kement a zo en o c'harg.

    II. Loc. adv. Eus an ampled : de beaucoup.

    ●(18--) BSG 232. Manquet ê'r brovision demeus an ampled, / Kercouls deus a arc'hant evel demeus a hed.

  • ampled .2
    ampled .2

    s. –où Emplette, achat.

    ●(1659) SCger 49a. emplette, tr. «emplet.» ●(1779) BRig I 40. Pa voé ariv er ghér à deujont oll dè di èvit caout ò hamplejo, tr. « Quand il fut de retour, ils vinrent tous chez lui pour recevoir recevoir leur (sic) emplettes. »

    ●(1982) TKRH 129. oc'h ober he ampledoù.

  • ampled-
    ampled-

    voir amplet-

  • ampleret
    ampleret

    adj.

    (1) Absorbé par une occupation.

    ●(1935) BREI 396/2b. amplêret omp ken ec'h omp ! ●(1942) VALLsup 2a. Absorbé par une occupation, etc., tr. «ampleret T[regor].»

    (2) Bezañ ampleret gant al labour : être accablé, débordé de travail.

    ●(1906-1907) EVENnot 25. (Ar Veuzid) Ampleret ec'h on gand al labour, tr. «Accablé.»

    (3) Bezañ ampleret gant udb. : être embarrassé par qqc.

    ●(1935) BREI 392/2d. eur galapousenn (...) / Me a garfe mont diskabell ; / Ganti oun ken amplêret, / 'Vel pa 'm ije hec'h laeret.

  • ampleriñ
    ampleriñ

    v. tr. d. Embarrasser.

    ●(1942) VALLsup 62a. Embarrasser, tr. «ampleri T[regor].»

  • amplet
    amplet

    adv. Amplement.

    ●(1977) LLMM 185/465. ar vicher-se am boa desket amplet.

  • ampletiñ
    ampletiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Ampletiñ al labour : rendre le travail efficace, rentable.

    ●(1926) FHAB Kerzu 447. Red eo kemer ar gwella stumm d'ampledi al labour pa'z omp ken dilerc'het ha ma 'z omp.

    (2) Ampletiñ ober udb. : se préparer à faire qqc.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. ampleti ober, en em lakaat a du d'ober, en em bourchas d'ober (Goelo). ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. ampleti (ober), tr. «se préparer (à faire).»

    II. V. tr. i.

    (1) Être efficace.

    ●(1910) YPAG 5. Red mat eo d'in ampledi 'n eur stumm bennak, kement 'vel a labour am eus d'ober !… ●(1929) ENLA 9. Aman eo red ampledi ha poanial.

    (2) Ampletiñ gant =

    ●(1935) BREI 432/2b. ar voraerien (…) a zo en em vodet (…) evit gwelet penôs ampledi gant o micher ; rak ne reont ket nemeur, er mare-man ; tamm 'bet muioc'h eget al labourerien.

  • ampletus
    ampletus

    adj. Avantageux.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. ampletus, talvoudus, fonnus. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. ampletus, tr. «avantageux, en parlant surtout des choses, G[oelo] T[régor].» ●benveg ampletus, tr. «outil qui facilite le travail.» ●treid ampletus da gailhoti, tr. «grands pieds, avantageux pour fouler (après avoir bêché) Trézény, Corfec.» ●(1923) BUBR 32/642. bara melen evel an aour hag ampledus da zibri. ●(1935) BREI 392/2c. Ampledusoc'h ha gwelloc'h labour a ve graet. ●(1936) BREI 440/2d. ken difrêz ha ken ampledus ha ma'z eo. ●(1955) VBRU 69. ampletus e kaven ar gopr koulz hag an divizoù all. ●149. un tiig koant hag ampletus.

  • amplik
    amplik

    voir ampl

  • ampoent .1
    ampoent .1

    m., prép. & conj.

    I. M.

    (1) Moment.

    ●(1869) FHB 214/36a. An ampoent ma komzom euz aneza a zo eun ampoent mad da zigas sonj.

    ●(1910) MAKE 26. dont a reas an ampoent hag an nebeudig-ze a dorras ar peoc'h.

    (2) En ampoent-mañ, en ampoent-se : à ce moment-ci, à ce moment-là.

    ●(1893) IAI 25. goude eur mirakl bras c'hwarvezet enn ampoent-ma.

    ●(1924) BILZbubr 42/976. Katellig, en ampoent-ze, a skoas klanv gant ar rudell.

    (3) En ampoent : à point nommé.

    ●(1732) GReg 735a. Il est arrivé à point nommé, tr. «deuët eo èn ampoënd.»

    (4) D'an ampoent : à point nommé.

    ●(1732) GReg 735a. Il est arrivé à point nommé, tr. «deuët eo d'an ampoënd.»

    (5) D'an ampoent-se : à cette époque, à l'époque.

    ●(1834) SIM 139. Hanavezet en devoa d'an ampoent-se, meur a zen yaouancq. ●(1894) BUZmornik 191. D'an ampoent-se edo e kostez Raveenn enn Itali.

    ●(1915) KANNgwital 156/82. great eun iliz kaer, dioc'h ma ouiet ober d'an ampoent-ze. ●(1919) FHAB Kerzu 181. D'an ampoent-ze e tremene, dre gichen ar Roz, eun hent ledannoc'h. ●(1925) KANNgwital 274/3. ar vols (...) a vo benniget d'an ampoent-se.

    (6) D'an ampoent : à l'époque.

    ●(1710) IN I 114. Rac d'an ampoent oa estrainch affliget ar Sant-mâ.

    ●(1894) BUZmornik 21. Eskop oa dija d'ann ampoent. ●204. Ne oa c'hoaz d'ann ampoent nemed pevarzek vloaz. ●494. Kamill a oa d'ann ampoent o ren he bemp bloaz var 'nn ugent.

    ●(1914) KANNgwital 136/394. Sant-Pabu n'oa ket c'hoaz parrez d'an ampoent. ●(1919) FHAB Kerzu 180-181. ne oa nemetan eno d'an ampoent.

    II. Loc. prép. En ampoent da : sur le point de.

    ●(1732) GReg 735a. Il est sur le point de mourir, tr. «ez ma èn ampoend da vervell.» ●Il étoit sur le point de partir, tr. «Edo èn ampoënd da ziblaçza.»

    III. Loc. conj.

    A. D'an ampoent ma.

    (1) À l'époque où.

    ●(1727) HB 310. dan ampoent ma oa brases var Sant Ian. ●(1732) GReg 583b. Lors de son mariage, tr. «D'an ampoënd ma dimezas.»

    ●(1894) BUZmornik 233. d'ann ampoent ma'z oa dija eskop.

    ●(1911) SKRS II 266. D'an ampoent ma veve ar Plac'h euruz. ●(1926) KANNgwital 286/427. D'an ampoent ma kassomp da voulla Kannadik miz guengolo.

    (2) Alors que.

    ●(1894) BUZmornik 2. guelet eunn Doue, ar zantelez dre natur, oc'h en em lakaat ken izel-ze, d'ann ampoent ne galskomp nemed en em uhelaat.

    B. En ampoent ma : au moment où.

    ●(1846) DGG 51. en ampoënt ma re eno e beden.

    ●(1919) MVRO 17/1c. en ampoent ma oa ar muia ezom anezo. ●(1922) EMAR 34. en ampoent ma lopemp an ed. ●(1924) BILZbubr 37/812. En ampoent ma wilioudas Izabel. ●(1925) BILZ 107. Hag en ampoent ma 'c'h ê an tôl da zifarlea : adieu vat !

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...