Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 59 : de ananaz (2901) à anchin (2950) :
  • ananaz
    ananaz

    m. (botanique) Aval-ananaz : ananas.

    ●(1954) VAZA 92. un aval-anana dare.

  • anañv
    anañv

    voir anaf .2

  • anañvet
    anañvet

    voir anafet

  • anañvus
    anañvus

    voir anafus

  • anao
    anao

    f. Harmonie, musique.

    ●(1923) SKET I 54. Hen-vrezoneg anau «hesonerez». ●(1931) VALL 393b. anao (anc.), tr. «inspiration musicale.»

  • Anaon
    Anaon

    pl. & Anaonoù plur. renforcé. cf. ene

    (1) Pl. Âmes des défunts.

    ●(14--) N 1267. pidi scaff gant an anaffuon, tr. «(je vais) prier bien pour les défunts.» ●(1499) Ca 7b. Anauon an iffern. g. ames denfer. l. pluraliter hii manes manium. ●(1530) Pm 218 (Pemzec Leuenez). Ouz dazprenaff hon anauon ny, tr. «En rachetant nos âmes.» ●(1575) M 524. An anaffon daffnet, tr. «Les âmes damnées.» ●(1576) Cath 17. pan oant taulet en tan ez rentsont ho anauon da doue, tr. «Quand ils furent jétés (sic) au feu, ils rendirent leurs âmes à Dieu.» ●(1576) H 34. nep a pedo eguyt an anafuon en deuezo quement so dezaff necesser en bet man, tr. « whosoever shall pray for the souls, shall have as much as is necessary to him in this world. » ●35. dez goel an anaffuon. ●(1612) Cnf 57b. pé è graer vn eizuet eguit an anaffon. ●175 [69a]. da pediff an Anauon. ●(1633) Nom 200a. Inferiæ, piaculum, piaculare sacrum, missa pro defunctis : Messe pour les trespassez : Offeren euit an anaoun, offeren euit an re maru. ●226b. Feralia, februa : le iour de tous les Trespassez : dez pe gouel an Anaoun. ●(1650) Nlou 50/127. pren' an anaffon. ●66/180. An ol anaffoun. ●84/255. anaffon.

    ●(1659) SCger 37b. les deffuncts, tr. «an anaoûn.» ●81a. les morts, tr. «an anaoun.» ●129a. Anaoûn, tr. «ame des trepassez.» ●(1732) GReg 598a. manes, terme poëtique. An anaoun drémenet. ●(1775) BG 2527. dan anaon tremenet.

    ●(1834) ADM 22. N'ancoaet quet ive an anaon paour deus ar purgatoar. ●(1874) ADC 332. Ous an tourmanchou grevus / A souffr an anaon, (...) / Diga­neoc'h e c'hortos / An anaoun hirvoudus / M'ho zennot da repos.

    ●(1925) BUAZmadeg 4. An anaon keiz. ●(1925) BILZ 14. Doue da bardono d'an anaon binniget ! ●(1931) FHAB Mae/195. Ne 'z an ket da gonta d'eoc'h troiou kamm paotred ar Zabat na danevellou doanius an anaoun a zistro a-wechou, gand aotre an Aotrou Doue, el lec'h m'o deus bevet.

    (2) =

    ●(1913) KANNgwital 122/233. Pa valeit varlec’h korf eur c’hristen maro, pedit evit he anaoun. En tan ema, peurliesa : soulajit anezhan, dilivrit anezhan dre ho pedennou.

    (3) [plur. renforcé] Anaonoù.

    ●(1913) DGES 7. anaono, pluriel renforcé = anaoun, Tréc. Trd. Trépassés. - Inconnu d'Even en 1910. - N'ankouaom ket hon anaonou ! fin d'épitaphe datée 1902 vue 1910 au cimetière de Ploubazlanec.

    (4) Tombe.

    ●(1732) GReg 927a. tombe, pierre tombale. Mæn-bez. p. mein bez. (à Audierne, Anaoun, outre mæn bez. ●Retirez-vous de dessus ma tombe, s'il vous plaît, tr. « Teac'hit mar plich, divar va bez » ou « divar va mæn bez. qemeret ar boan da déc'het divar ma anaoun. » ●(1799) CAm 41. Dans le Léonnais, on dit à ceux qui foulent les tombeaux, tr. « Quit a ha lesse divar va anaoun » ●Mot-à-mot « Retirez-vous de dessus mon trépassé. »

    (5) Épith. =

    ●(1911) KANNgwital 108/83. pedet evitho hag evit ho zud anaoun. ●(1921) FHAB Du 302. D’an holl Varzed anaoun eus an holl amzeriou.

    (6) (pêche) Taolig an Anaon : dernier jour de la pêche à la sardine.

    ●(1979) VSDZ 73. (Douarnenez) Taolig an Anaon, an dra-se zo ur goñchenn gozh, tr. (p. 236) «Le Coup des Trépassés (Taolig an Anaon), ça c’est une vieille histoire.»

    (7) Kloc’h an Anaon : glas.

    ●(1860) BAL 5. coulz lavaret bep pardaez e clever cloc’h an anaoun, ar glaz-noz, evel oc’h ober caonv d’an deiz o tremen.

    ●(1947) YNVL 129. tiñsadoù kloc’hig an Anaon. ●(1970) BHAF 10. Da skouer, adaleg ma save e tour an iliz kloh an anaon, e veze kanet er porz, war ar memez ton gand ar hleier.

    (8) Mont d’an Anaon : mourir, décéder.

    ●(1659) SCger 81a. il est mort, tr. «et eo dan anaoün.» ●(1732) GReg 257a. Defunt, unte, tr. «nep so eat da'n anaoun.» ●639b. Les morts, tr. «nep so eat d’an anaon.» ●643b. Mourir, tr. «moñnet d’an anaoun.»

    ●(1860) BAL 5. da bep mare e clever ano eus unan bennac eat d’an anaoun.

    (9) Liñsel an Anaon =

    ●(1906) BOBL 01 décembre 114/1b. Perag e teuez, gant da zaouarn dizakr, da labea linsel an Anaon ?...

    (10) Skubañ an Anaon : balaiement des morts.

    ●(1799) CAm 173. Jamais dans le district de Lesneven on ne balaie une maison la nuit; on y prétend que c'est éloigner le bon­heur, que les trépassés s'y promènent, et que les mouvemens d'un balai les blessent et les écartent. Il nomment cet usage proscrit : Scuba an anaoun. Balaiement des morts.

    (11) Foar an Anaon :

    ●(1955) STBJ 138. Ha da heul un engroez bras meurbet, kement pe vuioc'h a dud ennañ hag e foar an anaon e Karaez, e pignjomp war ar mene.

    (12) Bara an Anaon.

    ●(1923) DGES.hy 12. anaon, s. m. pl., trépassés : bara an anaon, les petits pains que la paroisse propose de porte en porte pour une pièce d'argent, - et gwezenn an anaon, le bois taillé en candélabre de trois mètres aux branches duquel sont piquées des pommes, vendu aux enchères par une frairie; Plougastell-Daoulas, 1923, le jour des Morts.

    (13) Gwezenn an Anaon.

    ●(1923) DGES.hy 12. anaon, s. m. pl., trépassés : bara an anaon, les petits pains que la paroisse propose de porte en porte pour une pièce d'argent, - et gwezenn an anaon, le bois taillé en candélabre de trois mètres aux branches duquel sont piquées des pommes, vendu aux enchères par une frairie; Plougastell-Daoulas, 1923, le jour des Morts.

  • Anaorod
    Anaorod

    n. de l. Anaurot (ancien nom de Quimperlé).

    ●(1910) ISBR 59. D’Anaurot, pé Kemperlé, é tas. ●(1911) BUAZmadeg 828. El leac'h-se, hanvet neuze Anaurot, etre an diou ster, an Isol hag an Elle.

  • anaoudeg
    anaoudeg

    m. –eion

    (1) Personne que l'on connaît, familier.

    ●(1860) BAL vii. unan bennac eus ho tud pe eus oc'h anaoudeien. ●22. Pater, Ave, evit (…) oc'h anaoudeien. ●104. va zud a va anaoudeien. ●(1866) SEV 169. ho kerent hag hoc'h anaoudeien. ●(1868) KMM 172. ur mignon pe anaoudeg. ●(1869) HTC 156. Neuze ec'h en em lakejont da c'houlenn hano anezhan digant ho c'herent hag ho anaoudeien.

    ●(1906) KANngalon Kerzu 276. hor mignoned, hon anaoudeien. ●(1922) FHAB Eost 249. Eun anaoudek bennak d'ezan marteze. ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudeg m. pl. –eien, tr. «Connaissance, personne qu'on connaît.» ●(1932) BSTR 229. eur bodadig kerent hag anaoudeien.

    (2) [au plur.] Personnes qui se connaissent les uns les autres.

    ●(1732) GReg 198b. Nous nous connoissons, tr. «Aznoudéyen oump.»

    ●(1908) FHAB Gwengolo 278. eur pemp pe c'huec'h goaz, amezeien hag anaoudeien.

    (3) Personne qui s'y connaît, connaisseur.

    ●(1870) FHB 265/27b. An anaoudeg a sell piz out-hi, a lavar eo bet great er seitecvet canvet. ●(1890) MOA 181a. Connaisseur, subs. et adj., tr. «Anaoudek euz eunn dra, – anaoudek var eunn dra.»

  • anaoudegezh
    anaoudegezh

    f.

    (1) Connaissance.

    ●(1499) Ca 15a. Aznauoudeguez. g. cognoissance.

    ●(1825) COSp 89. dré en hanàuedigueah ag en treu crouéet. ●(1862) BSH 6. Demeus ar c'hrim souden e vo anaoudeguez. ●(1876) TIM 80. Neoah lod ag en dud e gonservas en hanàuedigueah ag er gùir Doué.

    ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudegez, tr. «connaissance.»

    (2) Personnes que l'on connaît, entourage.

    ●(1869) FHB 249/319a. anaoudegez all a gaver.

    ●(1910) MAKE 110. he dije lavaret d'he anaoudegez : «Alo, cheulkejen, war ho taoulin dirazon. ●(1915) MMED 246. etouez ho c'herent hag ho anaoudegez. ●(1945) GPRV 4. Goude koan e teu ar gerent, an amezeien ha tud eus an anaoudegez.

    (3) En anaoudegezh : dans l'entourage, chez les gens que l'on connaît.

    ●(1907) FHAB Here 226. Kasit anezho [ar vugale] en anaoudegez, el leac'h ma vez great katekis.

    (4) Kaout anaoudegezh e-barzh udb. : connaître qqc.

    ●(1857) HTB 85. Marteze hoc'h euz anoudegez ebarz an histoar-ze.

    (5) Ober anaoudegezh da ub. : montrer, exprimer de la reconnaissance à qqn.

    ●(1868) FHB 166/79b. eur c'hiik bihan (...) ra ato canv d'he vest, ato e vez trist (...) ne ra anaoudeguez na laouenidiguez da zen.

    (6) Bezañ anaoudegezh an eil d'egile : se connaître.

    ●(1907) PERS 108. an dud a zo oll anaoudegez an eil d'egile.

    (7) Em anaoudegezh : à ma connaissance.

    ●(1883) MIL 178. Em anaoudegez, ne jom mui e nep leac'h eus he relegou.

    (8) Ober anaoudegezh gant udb. : faire connaissance avec qqc.

    ●(1909) FHAB C'hwevrer 47. n'eus ket eur brankad skianchou ha n'en defe bet an dro d'ober anaoudegez gantan.

    (9) Reconnaissance, gratitude.

    ●(1659) SCger 102a. reconnoissance, tr. «aznaoudeguez.»

    ●(1834) SIM 138. Ar vreg qèz na vouie penaus disqeuz e oll anaoudeguez da Simon.

    (10) Mont an anaoudezh digant an-unan : perdre connaissance, conscience.

    ●(1911) SKRS II 228. Ar c'hlanvour n'oa ket eat he anaoudegez diganthan.

    (11) Koll e anaoudegezh : perdre sa connaissance, perdre conscience.

    ●(1919) TOBB 29. A nevez e kollan va anaoudegez. Pa deuan adarre da vad, e oan va unan.

  • anaoudegezh-vat
    anaoudegezh-vat

    f.

    (1) Reconnaissance.

    ●(1834) SIM 170. na vouie qet penaus disqeuz e anaoudeguez vad da Louis. ●(1856) GRD 236. En hanàuedigueah vad, er garanté. ●(1877) BSA 257. ma'z eo an dianaoudegez vad tech fall an douar, an anaoudegez vad eo vertuz ar baradoz.

    ●(1907) PERS 303. n'en devezo anaoudegez vad ebet. ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudegez vat, tr. «reconnaissance, gratitude.»

    (2) Kaout anaoudegezh-vat da ub. : être reconnaissant à qqn.

    ●(1878) EKG II 174. Per a garie he c'hoar, boazet oa diout-hi, kalz anaoudegez vad en d-oa d'ezhi.

  • anaoudek
    anaoudek

    adj.

    (1) Compétent (dans son métier), connaisseur.

    ●(1499) Ca 15a. Aznauoudec. g. cognoisseur. ●(c.1500) Cb 20a. Aznauoudec. g. cognoissant.

    ●(1879) BMN 203. Eur jardiner anaoudec ha soursius a lamo kuit al louzeier bian-ze. ●(1889) SFA 270. el leac'h m'oa medisined anaoudek a c'hellche digas nerz dez-han.

    ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudek adj., tr. «connaisseur.» ●(1982) MABL I 89. (Lesneven) A' re 'veze anaoudek a c'houie choaz an had.

    (2) Bezañ anaoudek eus, war, war-dro udb. : s'y connaître en qqc.

    ●(1890) MOA 181a. Connaisseur, subs. et adj., tr. «Anaoudek euz eunn dra, – anaoudek var eunn dra.»

    ●(1909) FHAB Gouere 209. Unan benag eus pennou bras eur barrez, anaoudeg mad eus an emgleviou. ●(1919) FHAB Here 100. anaoudek war ar vicher. ●(1921) PGAZ 7. Anaoudeg oa deuz Eussa. ●10. anaoudeg eo deuz he giziou. ●(1922) FHAB Mezheven 187. tud eus ho kouenn, anaoudek eus hoc'h ezommou. ●(1955) STBJ 83. Anaoudek-tre e oa ma zad war-dro ar c'hezek.

    (3) Bezañ anaoudek eus ub., udb. : bien connaître qqn, qqc.

    ●(1872) ROU 98b. J'ai oublié son nom, moi qui le connaît si bien, tr. «ancounac'heed e ano ganin, ha me ken anaoudeg aneza.»

    ●(1960) PETO 8. e voe heñchet ar bagad gant eur vaouez (…) anaoudek eus an tolead.

    (4) Reconnaissant.

    ●(1659) SCger 102a. reconnoissant, tr. «aznaoudec.»

    (5) Bezañ anaoudek e-keñver ub., ouzh ub. : être reconnaîssant envers qqn.

    ●(1727) HB 85. anaoudec ouz Jesus.

    ●(1889) SFA 276. Kear Asiz a oue anaoudek e kenver ar Zant.

    ●(1927) GERI.Ern 17. anaoudek adj., tr. «reconnaissant.» ●(1931) VALL 630b. Reconnaissant, tr. «anaoudek (à l'égard de ouz, e-kéñver).» ●(1939) MGGD 22. Anaoudek e vin atao en ho keñver en abeg d'ar vad hoc'h eus graet d'in.

    (6) Bezañ anaoudek a : reconnaissant de.

    ●(1862) JKS 117. Rak ar c'hras a vez roet bepred d'ar re a zo anaoudek anezhi. ●(1878) EKG II 35. Evit guir, anaoudek oa bet a gement-se.

    ●(1911) BUAZperrot 195. bezomp anaoudek atô ; an dianaoudegez a zo eun dra ken divalo !

  • anaoudek-mat
    anaoudek-mat

    adj. Reconnaissant.

    ●(1834) SIM 167. Anaoudec mad oun deus ho madelez.

  • anaouder
    anaouder

    m. –ion Personne de connaissance.

    ●(1915) HBPR 97. ober he c'hourc'hemennou d'he anaouderien.

  • anaoue / anaouenn
    anaoue / anaouenn

    m.

    (1) Anathème.

    ●(1499) Ca 9a. Annouez vide in amonetaff cest tout vng. ●(1642) CAntiquou 91-9. Diegui à so vn anoüe.

    ●(1659) SCger 80a. monitoire, tr. «annaoue.» ●(1659) SCger 103a-b. rengreger vn monitoire, tr. «encresansi vn anaoue, crigea vn anaoue.» ●129a. Anaoue, tr. «monitoire.» ●(1732) GReg 36a. Anatheme, Excommunication, tr. «anaoüe. p. anaoüeou.»

    ●(1847) FVR 35. pa ne ro d'ez-he ann Iliz nep aotre, / E maint holl, hep arvar, dindan ann anaoue.

    ●(1927) GERI.Ern 17. anaoue m., tr. «Monitoire, excommunication, anathème.»

    (2) Teurel an anaoue war ub. : lancer/prononcer l’anathème, l’excommunication contre qqn.

    ●(1873) FHB 463/362b. Teleur a ra an anaouen (excumunugen) var ar vanden catoliked coz. ●(1874) FHB 495/193b. Discleria a reomp e taolomp an anaouen (an excummugen) vras var ar bandennou laeron. (...) teleur an anaouen. ●(1889) ISV 386. Ha teleur a raimp-ni an anaouen varnezhan, pe clask a raimp c'hoaz an tu da rei dezhan da anaout hon aliou hag hor gourdrouzou.

    (3) Dougen an anaoue a-enep ub. : lancer l'anathème contre qqn.

    ●(1847) FVR 324. ann Tad santel neuze / A zougaz ann anaoue a enep ar Roue.

  • anaoueañ
    anaoueañ

    v. tr. d. Anathématiser.

    ●(1732) GReg 36a. Anathematiser, tr. «anaoüea. pr. anaoüeet.»

    ●(1847) FVR 55. Deuz Iliz Rom int distaget / Ha bezan 'int anaoueet. ●(1866) FHB 80/218b. Goude e voue anaouet, pe mar kirit, excumunuguet.

    ●(1927) GERI.Ern 17. anaouea v. a., tr. «excommunier, anathémiser.»

  • anaoueet
    anaoueet

    adj. Excommunié.

    ●(1847) FVR 63. Kement o deuz prenet madou pere a oa d’ann Iliz, a zo dre eno rannet diout-hi, hag ivez anaouet a hent all.

  • anaout
    anaout

    voir anavezout

  • anarchist
    anarchist

    m. –ed (politique) Anarchiste.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 263. Eun niver bras a dud a zo en em c'hreat anarchisted.

  • anat
    anat

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Évident, manifeste.

    ●(1499) Ca 109a. Haznat. g. cogneu. ●(1530) Pm 37 (Pemzec Leuenez). Ez deuz gabriel an ael pur / En stat haznat guir croeadur, tr. «Vint Gabriel, l'ange pur, / Sous l'aspect évident d'une juste créature.» ●(1575) M 3378. an tra man so haznat, tr. «ceci est évident.» ●(1580) G 510. An pechedou yffam en ker man so haznat, tr. «Les péchés infâmes dans cette ville sont connus.»

    ●(1659) SCger 54a. euident, tr. «anat.» ●(1732) GReg 208b. Conviction, preuve évidente d'une verité que l'on avoit deniée, tr. «Prouvidiguez haznad eus a ur viryonez dinac'het.» ●868b. Le délire est un simptome de la fièvre, tr. «An alfo a so ur merq haznad a derzyenn.» ●(1744) L'Arm 313a. Public, manifeste, tr. «Hanatt.»

    ●(1860) BAL 212. Dre vercou sclear ac aned.

    ●(1915) HBPR 37. ar pez a oa eur gaou anat. ●(1927) GERI.Ern 17. anat, T[régor] haenat adj., tr. «notoire, facile à (re)connaître, clair, manifeste, évident, certain.»

    (2) Évident, déclaré.

    ●(1732) GReg 251a. Un ennemi déclaré, tr. «Un adversour aznad.» ●Une guerre déclarée, tr. «Ur gaçzony aznad.»

    (3) Évident, clair.

    ●(1834) SIM 179. merqet en lizerennou aznad.

    II. Attr.

    A. abstrait

    (1) Bezañ anat : être évident que.

    ●(1909) MMEK 113. eo aned n'emaint ket dirag Eusa. ●214. aned eo e vezint treac'het. ●(1911) SKRS II 27. anet eo ez eo bet krouet gant unan (…).

    (2) Bezañ anat d'ub. : être évident à qqn.

    ●(1877) EKG I 268. Anat oa d'ezho e viche trouz ha kann.

    (3) Dont da anat da ub. : apparaître évident à qqn.

    ●(1878) EKG II 42-43. Pa veliz oa eat kuit ar grusifi vrao-ze, e teuaz da anat dign oa bet ar zoudarded oc'h ober ho zro dre eno.

    B. concret

    (1) Visible.

    ●(1831) MAI 122. ar re a les form ar c'horf da vean re hainad.

    (2) Bezañ anat diouzh udb. all : être distinct de qqc. d'autre.

    ●(1868) FHB 170/106a. Ar c'horf a so bet cavet hag anavezet dioc'h meur a verc hen rente anat dioc'h ar re all. ●(1872) ROU 81b. Distinct, tr. «Anad diouz un all.»

    (3) Bezañ anat ur banne warnañ : on voit qu'il a bu.

    ●(1878) EKG II 153. Pa deuchont er meaz oa anat avoualac'h ho banneou varnez-ho.

    ●(1945) DWCZ 24. Laouig a zeu d'ar gêr, anat eur banne warnan. ●(1955) VBRU 134. siwazh, anat e veze warnañ e vane.

    III. Adv.

    (1) À l'évidence, évidemment.

    ●(1530) Pm 120 (Tremenuan). me ezneu pur / Ez ouff haznat goall croeadur, tr. «je reconnais entièrement / Que je suis évidemment une méchante créature.» ●(1575) M 434. Hac é diuerr é oat, haznat pep vn atell, tr. «Et abrège sa vie, évidemment, à tout bout de champ.» ●2024. Tan an bet man haznat, á losq dre grat coadou, tr. «Le feu de ce monde, évidemment, brûle aisément des bois.»

    ●(1727) HB 165. Ar rest ne d'e hanad / Nemed poan ha paôrentez.

    ●(1927) GERI.Ern 17. anat, T[régor] haenat adv., tr. «clairement, évidemment.»

    (2) Ouvertement.

    ●(1580) G 291. Ny so duet haznat en stat man, tr. «Nous sommes venus ouvertement en cet état.»

    (3) Diskouez anat : prouver, mettre en évidence.

    ●(1878) EKG II 196. Hag evit hen diskouez sklear hag anat d'an oll, ez an da lakaat dirak ho taoulagad eun tamm skrid. ●(1889) SFA 110. ha ne ziskouezont ket anat e teu Fransez a berz Doue ?

    (4) Bon, bien.

    ●(1772) LAurenslan.ms 79-59. amy couraig adalch mat / hac es pezo eur gobr haunat.

    ●(1912) FHAB C'hwevrer 37. kuzet anat int, evid doare, ha ken mat zoken ma ne vezint ket anavezet morse.

    IV. Tr. Anat gouzout ervat

    ●(1921) PGAZ 37. «Ane-gout-ervad, eme Iann-Ber, eur paotr pevar bloaz ha n'en deuz bet tamm skol ebet c'hoaz !» ●(1934) CDFi 14 avril. Anat eo d'oc'h gouzout ervat ne meus ket aoun me o vont da zevel ac'halen. ●(1935) CDFi 16 mars. Anat d'it gouzout ervat, ne doun ket chomet eno da glevet ar peurrest eus va fater.

  • anataat
    anataat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Apparaître, paraître, sembler.

    ●(1499) Ca 109a. Haznattat. g. apparoir.

    ●(1861) BSJ 282. Èl-cé é ma en invray streàuet é misq er gunéh ; a p'en dint hoah é guiaud ne hennatant quet bout dishaval en eil doh éguilé ; mæs a pe zihuodant en ou difforhér for æs.

    (2) Devenir évident.

    ●(1732) GReg 661b. devenir notoire, tr. «Aznatât. pr. aznateët.»

    ●(1876) TDE.BF 12a. Anataat, v. n., tr. «devenir évident.»

    ●(1927) GERI.Ern 17. anataat v. a., tr. «devenir évident.»

    (3) (en plt de qqc. d'abstrait) Se manifester.

    ●(1861) BELeu 23. Attàu a pe gonzé é hanaté un dra-benac ag ur gal én-hou.

    II. V. tr. d. Rendre évident, prouver, démontrer.

    ●(1732) GReg 661b. Rendre notoire, tr. «Aznatât. pr. aznateët.»

    ●(1927) GERI.Ern 17. anataat v. a., tr. «rendre évident, prouver.» ●(1931) VALL 199a. Démontrer, tr. «anataat.»

  • anatadur
    anatadur

    m. –ioù Démonstration.

    ●(1931) VALL 199a. Démonstration, tr. «anatadur m.» ●591a. Preuve, tr. «anatadur m.»

  • anatadurezh
    anatadurezh

    f. –ioù Démonstration.

    ●(1931) VALL 199a. Démonstration, tr. «anatadurez f.» ●591a. Preuve, tr. «anatadurez f.»

  • anataenn
    anataenn

    f. -où Preuve.

    ●(1962) EGRH I 7. anataenn f. -où, tr. « preuve. »

  • anataus
    anataus

    adj. démontrable.

    ●(1931) VALL 199a. Démontrable, tr. «anataüs.»

  • anatausted
    anatausted

    f. démontrabilité.

    ●(1931) VALL 199a. Démontrabilité, tr. «anataüsted f.»

  • anatidigezh
    anatidigezh

    f. –ioù Démonstration.

    ●(1931) VALL 199a. Démonstration, tr. «anatidigez f.»

  • anav .1
    anav .1

    adj. Connu.

    ●(1931) VALL 145a. Connu, tr. «anav.»

  • anav .2
    anav .2

    m. Trace.

    ●(1905) IMJK 59. ne vou ket mui hanaù anehou. ●(1906) HPSA 15. nen des chet mui hanaù erbet anehi. ●57. Ne oé ket mui hanaù a zroug erbet. ●(1906) HIVL 62. ne gav hanaù a fetén erbet. ●139. nen des mui hanaù a horeu nag a zroug erbet. ●(1912) BUEV 7. ha ne oé mui hanaù erbet a relijion. ●118. ha ne vou mui hanaù erbet a gement-sé. ●(1912) BUBU 53. Nen des chet hanaù a feten erbet. ●(1913) HIVR 30. ne gaveint ket mui hanaù a barréz erbet. ●(1918) BNHT 13. rah hé drougeu e ias kuit, ha ne oé ket mui hanaù erbet anehé. ●(1919) DBFVsup 2. anaù, anad, hanad : nen des ket anaù erbet anehou, tr. «il n'en reste aucune trace.»

  • anavapl
    anavapl

    adj. Reconnaissable.

    ●(1908) PIGO II 27. ar gwe avalo n'int ket anavabl. ●178. Kevarek a oa anavabl 'mesk ar re-all.

  • anavedigezh
    anavedigezh

    f.

    (1) Connaissance.

    ●(1913) AVIE 106. Reit e zou bet d'oh hanaùedigeh a vistérieu ranteleh Doé.

    (2) Connaissance, érudition.

    ●(1921) BUFA 104. doktored ha tud aral a hanaùedigèh vras.

    (3) Anavedigezh vat : reconnaissance.

    ●(1896) HIS 38. Hanaúedigeh vad ha trugèré e zeliehé kavèt.

    (4) (en plt de qqn) Personnes de connaissance, entourage, relations.

    ●(1982) LIMO 05 juillet. barh en anavedigèh en dro d'ein. ●Anavedigeh, tr. «connaissance, relations.»

  • anavezadenn
    anavezadenn

    f. –où Reconnaissance militaire.

    ●(1931) VALL 630b. reconnaissance militaire, tr. «anavezadenn f.»

  • anavezadenniñ
    anavezadenniñ

    v. tr. d. Faire une reconnaissance militaire.

    ●(1931) VALL 630b. effectuer une reconnaissance militaire, tr. «anavezadenni.»

  • anavezapl
    anavezapl

    adj. Reconnaissable.

    ●(1906) BOBL 17 mars 78/2d. korfou paour ar vengleurien-ze, brevet pe devet gant an tan, na oant mui anavezabl evid o c'herent. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anveabl, tr. «connaissable. Trég[uier].»

  • anavezet
    anavezet

    adj. Connu.

    ●(c.1500) Cb 20a. g. cogneuz ou nyez. b. aznauezet / pe nachet.

    ●(1931) VALL 145a. Connu, tr. «anavet, anavezet.» ●(1977) PBDZ 715. (Douarnenez) tud anavezet, tr. «des gens connus.»

  • anavezout / anavout / anaout
    anavezout / anavout / anaout

    v.

    I. V.

    A. V. tr. d.

    (1) Connaître.

    ●(1499) Ca 15a. Aznauout. g. cognoistre. ●(1576) Cath p. 34 f° 13 v° 16-18. hornan (lire : homan) eo Cathell peheny a custumes en amser tremenet da aznauoult (lire : aznauout), tr. « Celle-ci est Catherine, que tu avais coutume, au temps passé, de connaître » ●p. 34 f° 13 v° 18-21. hoguen palamour na ezneuez muy anezi nepedez ez eo tremenet hebiou dit goloet he visaiche heuelep a guellez quet he aznauoult (lire : aznauout), tr. « mais parce que tu ne la connais plus, tu ne la pries plus, elle a passé près de toi le visage couvert, de sorte que tu ne pouvais pas la reconnaître » ●(1580) G 1217. An yth eus an gryñol lyer (lire : greunyer lijer) a quemeront (lire : quemerant). / Lazrez dyvat ha teñ eval heñ a mennont (lire : mennant). / Map Doe ne aznevont (lire : aznevant, rime en -ant) hac y a amanto ?, tr. « Le blé du grenier, ils le prennent subtilement ; / Ils veulent ainsi voler méchament et durement. / Ils ne connaissent par le Fils de Dieu ; est-ce qu’ils se corrigeront ? »

    ●(1687) MArtin 2. Dré é squient e hanavié / An disordr a voa er c'hontré.

    ●(1846) BAZ 25. c'hui pehini a ene calonou an oll dud. ●(1847) FVR 127. gellout absolvi / hag anavout ho komzou c'houi.

    ●(1903) MBJJ 67. Abred e teuaz Kret da anvout al lezen gristen. ●(1947) TNOG 5/22. (Tregor ha Goelo) Enevout, verb. (distaget inewout hervez stumm Bro Dreger techet da zistagañ i e pep (lire : pe) e serret dirak ur gensonenn linkus). Anavout, anavezout. Trebeurden, Servel. ●(1989) LARA 222. Ha dre ma teu kemm enno e teuomp d’anaout anezho.

    (2) Savoir.

    ●(1710) IN I 29. me a ene ervat penaus ne allàn netra. ●(17--) CBet 2558. me a eneo erfat.

    (3) Anavezout ub. a-wel : connaître qqn de vue.

    ●(1863) MBF 52. A huel en en anaüet ? tr. «Le connaissez-vous de vue ?»

    (4) Distinguer, reconnaître.

    ●(c. 1501) Donoet 2-5. hepzaff hanaue, tr. « sans (lui il re)connaît. ●(1575) M 207. Ne aznafes nep guis, bourchis diouz plouisyen, tr. «Tu ne reconnaîtrais en aucune manière bourgeois de paysans.» ●(1576) Cath p. 4 f° 3 v° 8-9. maz vete a aznaffe croueer an eff an donuar (lire : douuar), tr. « si tu reconnaissais le créateur du ciel et de la terre ». ●p. 21 f° 9 v° 10-13. ma merch ezneou da createur: pe a palamour de heny ez endurez an commã ha bez ferm rac me so bepret guenez, tr. « Ma fille, reconnais ton créateur, à cause de qui tu souffres ces maux, et sois ferme, car je suis toujours avec toi »

    ●(1894) BUZmornik 277. A veac'h oa deuet enn oad da anaout ann drouk dioc'h ar mad.

    ●(1935) SARO 10. en oad da c'hellout anaout ar mad diouz an droug.

    (5) Reiñ udb. da anavezout : porter à la connaissance.

    ●(1911) BUAZperrot 361. An traou a roomp da anaout e buez ar zant-man a dremenas e Bro-C'hall.

    (6) En em reiñ da anavezout : se faire connaître.

    ●(1924) ZAMA 200. Red eo d'in en em rei d'anaout breman.

    (7) Reconnaître, avouer.

    ●(1576) Cath p. 13 f° 6 v° 12-13. maz annauezo (lire : aznauezo) infat bezcoaz na guelas den gouuizet (lire : gouuizec), tr. « pour que (…) elle reconnaisse bien que jamais elle n’a(vait) vu d’homme savant »

    B. V. tr. i. Anavezout war ub. : se rendre compte de ce qqn va faire.

    ●(1921) FHAB Du 293. pac'h anavezas war ar pouller, gant nec'hamant, e oa heman oc'h aoza mont er-meaz.

    C. [conjugaison mêlée de anavezout ha gouzout]

    ●(1995) BRYV II 162. (Milizag) Ne anaouiem ket anezo memez.

    II. V. pron. réfl. En em anavezout.

    (1) Se connaître.

    ●(1612) Cnf 14b. eguit em aznauout.

    ●(1834) SIM 191-192. ha qendrec'het gant rêson n'em boa ezom evit se nac eus a un hano puissant, nac eus a nep fortun nemet al labour, e commancis d'en em studia, en em observi, evit dont a ben d'en em hanavezout. ●(1872) ROU 78b. S'il se connaissait, il verrait qu'il n'est rien auprès de son frère, tr. «mar en em anavezfe e velfe ne d-eo man e kichen e vreur.»

    ●(1911) BUAZperrot 188. hervez an dalvoudegez o devezo gouezet da denna, p'int deuet d'en em anaout, eus kement o deus kavet enno hag en dro d'ezo. ●237. Ma karfemp en em anaout hon unan.

    (2) Revenir à soi.

    ●(1874) FHB 478/68b. Ne varvas ket gouscoude ; Doue a roe dezhan amzer d'en em anaout ha da ober pinijen.

    ●(1911) AOTR 19. roit d'in eun tamm amzer d'en em anaout. ●(1915) HBPR 182. ne vo ket roet d'hezo, zoken, eun devez evit en em anaout hag en em lakaat e par da vervel.

    (3) Revenir à soi, sortir de l'erreur.

    ●(1792) HS 218. Mæss, ean e zalhass ; ha memp, é léh hum anaouit, é furie e gresquass.

    ●(1827/29) VSA 471. a bob aveurted se a deuas da nen aneveoud.

  • anavezus
    anavezus

    adj. Reconnaissable.

    ●(1962) EGRH I 7. anavezus a., tr. « reconnaissable. »

  • anavout
    anavout

    voir anavezout

  • anbrun
    anbrun

    voir ambrun

  • añch .1
    añch .1

    m. Action d'aspirer.

    ●(1977) PBDZ 703. (Douarnenez) añch, tr. «action d'aspirer.»

  • añch .2
    añch .2

    (?) Dont d'ar pleg d'an añch kozh (?) :

    ●(1879) BMN 204 A.-M. Drezen. Allaz ! yaouankizou Douarnenez a zo deut d'ar pleg d'an anch coz, hag hirio e ve diessoc'h marteze, evit guechall, ober taoler a gostez an dantel hag ar fanfarluchou.

  • añchadenn
    añchadenn

    f. –où Lampée, goulée.

    ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) un añchadenn dour rigalis, tr. «une lampée d'eau de réglisse.» ●(1977) PBDZ 703. (Douarnenez) añchadenn, tr. «ce que l'on peut prendre (de liquide) dans une aspiration.»

  • añchal
    añchal

    adj. Risqué.

    ●(1907) KANngalon C'hwevrer 328. Re izelleat oa ar beleg e labour he garg, ha re anchal oa evithan beza er stad-ze. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) anchal (ano gwan) = risklus. Añchal eo ada d'ar poent mañ. – añchal eo an amzer. ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 337. añchal eo an abadenn.

  • añchañ .2
    añchañ .2

    voir antañ

  • añchañ / añchiñ .1
    añchañ / añchiñ .1

    v. tr. i.

    (1) Tirer vers soi.

    ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) añchañ sachañ : añchit dezhañ war e vlev. ●(1982) HYZH 147/61. (Treboull) añchiñ (verb) faire pencher en tirant dessus. (skouer : añchiñ war ar brankoù da bakañ an avaloù).

    (2) Aspirer.

  • añchasadur
    añchasadur

    m. –ioù Enclave.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Enclaue, tr. «anchassadur.»

  • añchaset
    añchaset

    adj. Enchassé.

    ●(1633) Nom 253b. Sigilla plutealia : petites images esleuées faites de bois, ou enchassées : imaigouigou munut anleuet gręt á coat, pe anchasset.

  • añchasiñ
    añchasiñ

    v. tr. d. Enclaver.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Enclauer, tr. «anchassein.»

  • añchenn
    añchenn

    f. –où

    I. (musique) Anche.

    ●(c.1718) CHal.ms i. anche petite languette d'un haubois, tr. «un hanchen.» ●(1744) L'Arm 13a. Anche d'instrument, tr. «Hanchenn.. neu. f.»

    ●(1929) MKRN 25. Hanchenn ou henchenn, anche de la bombarde. ●128. vel hanchenn ar bombard, tr. «qu'une anche de bombarde.»

    ●(1939) KLDZgwal 43-44. e vombard hag e añchennou (...) añchenn e venveg.

    II. fam.

    (1) Glebiañ an añchenn / ober ur gleb d'an añchenn : boire un coup, se rincer le gosier, la dalle.

    ●(1732) GReg 486a. Mouiller l'anche, boire souvent comme font les sonneurs, tr. «Glibya an hanchenn.»

    ●(1905) DIHU 6/103. N'hellant pas un davarn hemb glubein ou anchen ! ●(1906) DIHU 13/225. Julian a vouré glubein é anchen, er vateh vras a Goed-Nostral e blijé bras er horol dehi. ●(1910) (DIHU 60/96. Kaset ban (lire : bean) un dra benak d'emb aveit glubein hun anchen. ●(1974) YABA 02.03. Dav e ober oè de bep kourz ur glup d'en anchenn. ●(1977) LIMO 22 janvier. E hlubein o anchenn, tr. «à mouiller leur anche, expression populaire équivalent à ‘se rincer la dalle'.»

    (2) Bezañ glebiet e añchenn : avoir bu un coup de trop.

    ●(1929) MKRN 25. glebet oa o hanchenn, tr. «leur gosier était déjà mouillé.» ●glebet oa o henchenn, tr. «ils étaient sous l'influence de la boisson.»

    (3) Bezañ disec'het e añchenn : avoit très soif.

    ●(1929) MKRN 96. N'ouzon pet frinker ha frinkerez noz eo bet blonset o zreid, diaozet o diouvorzad ha dizec'het o hanchenn, tr. «Je ne sais combien de coureurs et de coureuses de nuit ont eu les pieds meurtris, les cuisses fourbues, le gosier desséché.»

  • anchifert
    anchifert

    s. Engin.

    ●(c.1718) CHal.ms I 476. engin, tr. «Ingen, angein, anchifert.»

    ●(1904) DBFV 7a. anchifert, tr. «engin, (Ch. ms.).»

  • añchiñ
    añchiñ

    voir añchañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...