Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 58 : de amzerian (2851) à anam (2900) :
  • amzeriañ
    amzeriañ

    v.

    (1) V. intr. Temporiser.

    ●(1499) Ca 7b. Amseryaff. g. temporer. l. temporo / as. Jtem temporizo temporizas. g. temporizser.

    (2) V. tr. d. Dater.

    ●(1931) VALL 181a. Dater, tr. «amzeria.»

  • amzeriat
    amzeriat

    adj. Temporaire.

    ●(1931) VALL 731b. Temporaire, tr. «amzeriat.»

  • amzerier
    amzerier

    m. –ion Temporisateur.

    ●(1862) BBR 36. Didrouz hag amzerier, tr. «paisible et prenant son temps.»

    ●(1944) EURW I 105. Fransez Vallée, goustad ha sioul, didrouz hag amzerier.

  • amzeriet
    amzeriet

    adj. Qui dispose d'un climat (…).

    ●(1907) BOBL 11 mai 137/2d. Lez ar mor en Breiz-Izel (…) zo klouar hag amzeriet a zoare.

  • amzeriñ
    amzeriñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Attendre.

    ●(17--) ST 60. hep ken amzeri, tr. «sans plus tarder.» ●310. hep kammed amzeri, tr. «sans perdre un moment.»

    ●(1927) DIHU 187/203. Amzéret, Mari, kerhet e hrei hou mabig. ●(1950) KROB 25/14. Amzeri a rin ganti eur pennad c'hoaz. ●(1950) KROB 26-27/19. «Amzeri ne dalv ket eun hollvad ; eun hollvad ne dalv netra !» ●(1974) YABA 23.11. Ne hues ket meit amzérein un tammig. ●(1982) LIMO 12 février. Ur handerv ag en Naoned (…) en des amzéret erhoalh eid kas e «vléad mad».

    (2) Attendre avant de faire qqc., temporiser, procrastiner.

    ●(1667) ARmorial 13. auec la deuise Amsery, c'est-à-dire temporiser.

    ●(1872) ROU 105a. Il est quelquefois bon de temporiser, tr. «Mad eo amzeri a-viziou.»

    (3) Prendre son temps.

    ●(1975) YABA 08.03. Yann en des amzéret de gontein é hunvré.

    II. V. impers. (météorologie qu'il fait) Se maintenir.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/445-446. Amzeri : v. – Correspond au français «se maintenir» dans l'expression : «le temps se maintiendra» : kredi a ran e amzero hirio.

  • amzerioù
    amzerioù

    plur.

    (1) Menstrues.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. fleurs des femmes, tr. «amserieu, mercheu, misieu.»

    ●(1933) OALD 45/216. Mad (…) d'ar merc'hed a wel re alïes o amzeriou.

    (2) Amzerioù gwenn : leucorrhée, fleurs blanches, pertes blanches.

    ●(1984) LPPN 487. (Poullaouen) amzeriou gwenn, tr. «pertes blanches.»

  • amzeroniezh
    amzeroniezh

    f. Chronologie.

    ●(1931) VALL 122a. Chronologie, tr. «amzeroniez f.»

  • amzerus
    amzerus

    adj.

    (1) Qui prend du temps.

    (2) Temporaire.

    ●(1909) BOBL 22 mai 230/2d. nompaz eur peoc'h amzerus mez eur peoc'h padus.

  • amzerverker
    amzerverker

    m. –ioù Baromètre.

    ●(1908) BOBL 25 juillet 187/2b. an amzerverker a zargane amzer gaër.

  • amzervezh
    amzervezh

    m. –ioù

    (1) Espace de temps.

    ●(1575) M 289-290. Cret feru an amseruez, mazvezez entreze, / Nen deo quet vn moment, tr. «Crois fermement que le temps que tu es parmi ces choses / N'est pas un moment.»

    (2) Durée de la vie.

    ●(1575) M 521-522. gant Lucifer, goude ho amseruez, / Ezaint da gouzaff poan, tr. «avec Lucifer, après leur vie, / Ils iront souffrir la peine.»

    (3) Âge, ère, période, époque.

    ●(1923) SKET I 94. amzervez an arem. ●(1931) VALL 13b. Âge ; sa durée, tr. «amzervez m.»

  • amzesk .1
    amzesk .1

    adj. Qui apprend difficilement.

    ●(1872) ROU 48. Anzesc, ou amzesc, tr. «qui apprend difficilement.» ●(1897) ZCP I 46. [note d'E. Ernault] Ainsi la forme anzesc qui apprend difficilement, Supplément aux dictionnaires bretons, Landerneau 1872, p. 48, est venue de amzesc, ibid., = *am-dhesc, à une époque où le changement de dh en z était accompli ; autrement elle eût abouti sans doute à *andesc, cf. pendu, ou à *anesc cf. enevat.

    ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amzesk, tr. «qui apprend difficilement, L[éon].» ●(1927) GERI.Ern 15. amzesk, tr. «qui a peine à apprendre.» ●(1944) EURW I 19. petra bennak ma oant amzisk-pok.

  • amzesk .2
    amzesk .2

    m. Hobereau.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. hobereau, tr. «un amzesqu'.»

    ●(1904) DBFV 6b. amzesk, m., tr. «hobereau (Ch. ms.).»

  • amzevosion
    amzevosion

    f. Indévotion, manque de dévotion.

    ●(1867) FHB 138/269a. an amzevosion pe ar mank a zevosion euz ar fals pardoneryen. ●(1867) FHB 139/278a. o amzevosion eo a vir ouz ar Werc'hez Vari ne ra-ï ar burzudou a c'houlennit.

  • amzevot
    amzevot

    adj. Indévot, qui manque de dévotion.

    ●(1867) FHB 138/270a. iniennou anezo a ra poan ho gwelet, ken amzevod ez int.

  • amzigor
    amzigor

    adj. Entrouvert.

    ●(1883) MIL 55. He lagad am-zigor.

    ●(1935) CDFi 28 septembre. e deod oc'h ispilla a-ziouz e c'henou amzigor.

  • amziod
    amziod

    m. –ed Demi fou.

    ●(1908) KMAF 9. setu aze eun amziod, eur furzod. ●(1910) MAKE 41. Paour kez amziod ! ●20. eun amziod kaer a oa dioutan. ●(1924) ZAMA 16. Amziod paour !

  • amziot
    amziot

    adj. À moitié fou.

    ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amziot, amziodik, tr. «à moitié fou, B[asse]-C[ornouaille].»

  • amzivad
    amzivad

    m. Bon à rien.

    ●(1939) RIBA 55. deusto m'é ma èl un amzivad, nen dé ket iùin geton.

  • amzivin .1
    amzivin .1

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Indéterminé, perplexe, indécis, incertain.

    ●(18--) SAQ II 435. Araog senti ouz he dech fall an den a zo enkrezet ; amzivin eo, diazur ive.

    (2) =

    ●(18--) SAQ II 128. pec'hejou marvel, pec'hejou veniel, pec'hejou amzivin. ●129. Ar pec'hejou amc'houlou, amzivin eo ar pec'hejou a zo diez d'anaout.

  • amzivin .2
    amzivin .2

    m.

    (1) Bezañ, chom en amzivin : être, rester dans l'incertitude, l'indétermination, rester perplexe.

    ●(1895) GMB 25. Léon. amzivin doute, incertitude (me so en amzivin, je suis dans l'incertitude). ●(18--) SAQ I 93. Evidon-me ne maoun ket en amzivin.

    ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amzivin, tr. «doute, incertitude, L[éon].» ●(1945) GPRV 102. e ped e dad hag e chom en amzivin.

    (2) Bezañ en amzivin war, diwar-benn =

    ●(1905) HFBI 214. Mes credi à ran Aoutrou n'hé maoun ket énamzivin, var ar sujet, ne doun ket deuet dan oad em beus, ép na ouzon buan avoualc'h deus à betra a c'hoarvès, pa vés kistion eus à afferriou important. ●(1921) PGAZ 2. edon en amzivin divar benn petra da ober. ●107. Kalz tud, koulskoude, eme ar beleg, a zo en amzivin var gement-se.

    (3) Bezañ en amzivin gant ub. =

    ●(1905) HFBI 166. nédor ket hé amzivin gant'hi car ô c'hédal édoant bémdes, abenn an deis varlerc'h, hé lakéas er bed, eur verc'h.

    (4) Lakaat en amzivin : rendre perlexe, intriguer.

    ●(1942) VALLsup 99b. Intrigué, embarrassé, tr. «(Lakaet) en amzivin.»

  • amziviz
    amziviz

    adj. Indécis.

    ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amdiviz, tr. «indécis, G[oelo].» ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Amdiviz, tr. «indécis.»

    ●(c.1930) VALLtreg 145. amdiviz : indécis. En Goëlo, on dit encore mondiviz ou moliber, indécis (Biler)

  • amzoriadur
    amzoriadur

    m. –ioù Pylone.

    ●(1931) VALL 604b. Pylone (art égypt.), tr. «amzoriadur m.»

  • amzouriñ
    amzouriñ

    v. intr. (?) Uriner (?).

    ●(1982) HYZH 147/44. (Treboull) Ma p'eus poan o amzouriñ, an dra-se [an trichon] zo mat deoc'h.

  • amzu
    amzu

    voir amdu

  • añ .1
    añ .1

    interj.

    (1) N'est-ce pas.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. An (n nasal), hein ? n'est-ce pas ? H[au]t-Léon.

    (2) Quoi.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. An (n nasal), Quoi ? que dites-vous ? Trég[uier].»

  • an .1
    an .1

    art. déf.

    (1) [en moyen-breton (jusque vers 1650), devant toutes les lettres] Le, la, les.

    ●(1066-1081) Cqlé 156 (f° 71r°). Ego groegon filius harnou pecuniae compulsus necessitate decimas meas quas a guoeth ann auallenn usque ad caer strat habebam.

    ●(c.1350) Io ms latin 14354 f°263v°. An vu heguen amlouenas annegarat anlaclas tr. « La ? souriante m'a réjoui, l'aimable à l'œil bleu… » ●f°144v°. An guen ęheguen amlouenas anegarat an lac [las ●f°247r°. An guen heguen amlouenas hanegarat anlac. tr. « La bénie souriante m'a réjoui, l'aimable à l'œil bleu… » ●f°107r°. Me amous vnamoric ioliuic in dan an del mé tr. « J'ai une amourette joliette sous les feuilles, je la… » ●(1396) Miscellanea ms latin n° 3184 f° 125v°. deut dangaer poaz eo anpanennov. ●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(14e) Ab inscription. An materi a studiaff, pe prederaf a cafaf garu / Goude hon holl fet en bet man, divez peb vnan eu an maru. « Le sujet que j'étudie, quand je le médite, je le trouve dur : / Après toute notre carrière en ce monde, la fin de chacun est la mort. » ●(c. 1501) Donoet 3-18-19. nemet guir an second person an imper[atiff] / mot en leuie ha nese effe leuier, tr. « seul le mot de la seconde personne de l’impératif / mode le gouverne, et donc il est gouverné »

    (2) [devant «n», «d», «t», «h» et voyelles] Le, la, les.

    ●(c.1680) NG 6. En ennet en nenf.

    ●(1867) MGK 30. arabad gwerza 'nn douar.

    ►local. [devant «c'h»]

    ●(c.1680) NG 5. En huehuet sign.

    ●(1838) OVD 155. en hoarieu dourne. ●(1893) DES 9. Sonnen en hoant, tr. « Sone du désir ».

    ●(1934) BRUS 227. L'appétit, tr. «en hoant.»

    (3) [devant «l»] Al : le, la, les.

    ●(c.1680) NG 159. El louer eué hac er steret. ●330-332. Vr steren guen ha scler / Ou hassas bet el leh / Ma houe gannet hun Saluer.

    ●(1732) GReg 565b. Laveuse, d'écuelles, &c., tr. «scauterès al listry.»

    (4) [devant les autre consonnes] Ar : le, la, les.

    ●(c.1680) NG 159. El louer eué hac er steret. ●1083. er hy. ●1084. er Virchies Varië.

    ►[parfois devant «l»]

    ●(1836) FLF 13. Ar leon a chommas luyet er rouejou.

    (5) Am : forme de an, ar, al. Voir am .4

  • añ .2 / a .6
    añ .2 / a .6

    m.

    I. Baiser.

    ●(1499) Ca 5b. g. baiser. b. aff.

    ●(1732) GReg 76a. aff. p. affou.

    II. enfant.

    (1) Bisou.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. An (n nasal), tr. «baiser (terme enfantin). Anig, diminutif. Trég[uier].» ●(1917) KRVT 250/2d. "af", breman "an" e Treger, evit lavaret "pok"). ●(1927) GERI.Ern 13. añ m. Baiser (mot enf.), dim. -ig. ● (1986) BRSZ 2a. aig da Vammig ! aig da Naig. ●37a. añ m. MB. aff (Cth.5) als. a, aig : pokig, allazig war ar jod, kiss, caress/pat on the cheek (in child language).

    ●(2000) LLMM 318/58. añ. ●(2007) DGRGE 25a. a parfois añ m. baiser (enfantin).

    (2) Caresse.

    ●(1895) GMB 20. Le pet. tréc. añeq, caresse, terme enfantin (prononcé añ nasal + eq par k palatal), doit être le diminutif de *añ, autre prononciation admissible pour aff.

    ●(1903) NOETy 155. On dit en petit Trég. añik, añeq caresse (faite par un enfant), d'un simple añ moins usité = moy. bret. aff. (...) Une variante a, sans nasale, a été employée en haut cornouaillais par Evnik Arvor dans une fable publiée par Kroaz ar Vretoned, où le chat dit à une jeune souris de venir le caresser : / Ia, ma loenik, ia ! deut ama / Deut, ma elik, d'ober d'in "a!".

    (3) Ober añ : embrasser.

    ●(1919) DBFVsup 1a. gobér a, tr. «baiser (terme enfantin).» ●(1934) BRUS 120. Embrassez-moi, tr. groeit â dein (pour un enfant).» ●(1955) STBJ 174-175. E lavar ar re vitous (...) roi a a oa bouchat pe bokat. ●(1972) HYZH 79/10. Reiñ ur pok war ar jod eo ober añ. (...) goubir a /gu'bir 'a:/ (...) en Alr[e]. ●79/10. ober avig /'a:ik/ e St-Iv[i]. ●(1982) LIMO 4 juin. Ohpenn «karig» e vè groeit un «aw». ●(1984) SKVR 84/13a. Gra un â d'ha voereb = fais un bisou à ta tante. ●(1986) BRSZ 37a. ober añ to kiss : grit añ da Channig, ma lapous !

    ●(2000) LLMM 318/58. ober añ : reiñ ur pok bihan. ●(2007) DGRGE 25a. gober [a], donner un baiser.

    (4) Ober añ : caresser.

    ●(1903) NOETy 155. On dit en petit Trég. añik, añeq caresse (faite par un enfant), d'un simple añ moins usité = moy. bret. aff. (...) Une variante a, sans nasale, a été employée en haut cornouaillais par Evnik Arvor dans une fable publiée par Kroaz ar Vretoned, où le chat dit à une jeune souris de venir le caresser : / Ia, ma loenik, ia ! deut ama / Deut, ma elik, d'ober d'in "a!".

    ●(1978) PBPP 2.1/7. (Plougouskant) ober añ, tr. «faire une caresse avec la main /pour un bébé/.» ●groez añ-añ din ivez, tr. «fais-moi donc une caresse.»

    (5) Reiñ añ : donner un baiser.

    ●(1955) STBJ 175. roi a, tr. « bouchat pe bokat. » ●(1974) TDBP III 103-104. S'adressant aux petits enfants, on leur dit : (...) Ro añig da data !, tr. « donne un petit baiser à papa ! » ●(1984) SKVR 84/13a. Rait un â d'hoc'h moereb ! = fais bisou à ta tante (donnez un bisou à votre tante). ●(1986) BRSZ 2a. roit a da Naig ! roiñ a, tr. « bouchat, pokat. » ●37a. reiñ/ober añ, tr. « to kiss. »

    (6) Reiñ an añig kaezh da ub. : donner un joli baiser à qqn.

    ●(1977) TDBP.II 255. Ro an añig-kêz da dontoñ !, tr. « donne un joli baiser à tonton ! (se dit aux enfants). »

  • añ .3
    añ .3

    pron.

    (1) [devant un pp.] Le.

    ●(18--) GBI II 538. Gant ar vein d-eûs-han galoupet, tr. «Qui le poursuivirent à coups de pierres.»

    ●(1907) AVKA 46. Ni ive on deus han klevet.

    (2) [après l'impér.] Le.

    ●(1575) M 488-489. Vn parabol Iolis (...) / A recit Sant Mazeu, nac out mar creff cleuaff, tr. «Une jolie parabole (…) / Et que rapporte saint Mathieu ; si fort que tus sois, écoute-la.»

    ●(17--) EN 1441. Chetu mangagemant, cabiten, lenetan. ●2367. Lestan nebon eta, eha dan Jberny.

    ●(c.1825/30) AJC 6245. quesetan da brison quer. ●6262. digesetan aman. ●(1842) GBI II 442. Dibr d'in-me ma marc'h, dibr-han êset, tr. «Selle-moi mon cheval, selle-le bien.»

    ●(1902) PIGO I 158. gwelet-an ! ●(1907) AVKA 82. troc'het han. ●(1910) MBJL 148. meulet-an da virviken.

  • an- .2
    an- .2

    voir han-

  • an- .3
    an- .3

    préfixe.

  • an-dro
    an-dro

    f. (danse) An dro.

  • an-unan
    an-unan

    pron.

    (1) Soi-même, seul.

    ●(1847) MDM 216. En em gared han-unan ; en em glask han-unan. ●364-365. ne deo ket mad han-unan a dleer da glask, mad an holl eo. ●(1863) MBF 95. gober hent pe ver en unan, tr. «voyager seul.» ●(1866) FHB 91/308a. peguen dangeruz eo heuil ar pen an-unan. ●(1872) GAM 28. Ne ket brao en em veuli ann unan ! ●(18--) SAQ I 257. kollet dre ar faot an unan.

    ●(1907) FHAB Here 249. e kouezer var an adrenv an unan. ●(1908) FHAB Eost 241. kredi emaer an unan o labourat. ●(1911) BUAZperrot 118. dre veza re stag ouz an doare da welet an unan. ●305. n'oar ket barrek awalc'h d'en em denna an unan. 605. evit an unan. ●812. a lavare e oa ret beza sant an unan araok beza goest da ober al labour-ze. ●(1922) FHAB Genver 40. pegen c'houek e labourer pa ne vezer ket an unan ouz hen ober. ●(1928) LEAN 43. oc'h en em drec'hi an-unan. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35. Ober eun hent keit-se, an unan, a zo start.» ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 153. deski en em ankounac'haat an-unan.

    (2) An-unan-penn : tout seul.

    ●(1911) BUAZperrot 287. pa vezer an unan penn.

    (3) Propre, à soi.

    ●(1911) BUAZperrot 233. enebourien an diaveaz : an techou fall an unan.

  • anad
    anad

    m.

    (1) Trace, chose qui laisse à savoir, à penser, apparence.

    ●(1861) BSJ 32. Ne gavant hanad erbet é ma Doué, nitra ne zifforh er hroaidur e huélant doh er vugalé aral. ●142. discoein dehai un hanad ag é vràuité hag ag é splandér a Zoué. ●159. ha neoah pihue e gavou un hanad guet-n-ein ag ur gueu hag ag er péhèd. ●(1879) GDI 43. bout e zou nezé hanad a varhad, deustou n'en dé quet quer spis de huélèt.

    (2) Trace de qqc. de visible.

    ●(1867) BSSo 20. Mæs, dré hèd interr en dud étal bé sant Sorlein, bet oé danjér d'hum drompein guet quement a véieu, ha de gol en henat a vé er Martyr é misq er réral.

    ●(1912) DIHU 83/69. ne oé ket mui anat erbet ag er boufam. ●(1919) DBFVsup 2. anaù, anad, hanad : nen des ket anaù erbet anehou, tr. «il n'en reste aucune trace.» ●(1928) DIHU 210/188. Nag anat a zén. ●(1939) RIBA 50. Spieien e hrér muioh mui de glah ha de gavet un anad anehon.

    (3) Signe.

    ●(1934) DIHU 278/127. Ha kaer hon es monet n'en des anat erbet é tostamb.

    (4) (religion) Espèce.

    ●(1921) GRSA 141. korv Doué édan anad er bara.

    (5) =

    ●(1856) GRD 309-310. En nean, dré é vràuité, e zizolo en hennat ag er sclærdér liguernus péhani e zou én dro dehou.

  • anadiñ
    anadiñ

    v.

    I. V. intr. abstrait Apparaître, se manifester.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 14. Hanadein a ré ar é face er joé a gargué é galon. ●(1861) BELeu 6. Er min a zevotion-cé e hennadé ar ou fas.

    ●(1931) VALL 30b. Apparaître, tr. «V[annetais] anadein.» ●(1940) DIHU 354/187. Ha me spered e asé guélet éh anadein, émesk er moged skanù é hoari, drem goapus ha speredel er boulom La Fontaine, gañnet ér gér-man.

    II. V. tr. d.

    (1) Apercevoir.

    ●(1942) DHKN 223. Anadein e hrér hepkén er rankad glustreu doh en tu deheu.

    (2) Mettre en évidence.

    ●(1861) BSJ 155. Er Juiffèd e hirvoudé d'ur Salvér péhani en devehé bet displéguet diguorieu caër én dro dehou, ha dré béré en en devehé bet hanadet é ranteleah drest en ol ranteleaheu aral.

  • anadurezh
    anadurezh

    f. Évidence.

    ●(1732) GReg 380b. Evidence, tr. «Aznadurez.»

    ●(1927) GERI.Ern 17. anadurez f., tr. «Caractère notoire, evidence, certitude.»

  • anaes
    anaes

    adj. Difficile.

    ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. anaez, à Saint Fiacre, pour diaez, Treger.

  • anaez
    anaez

    m. Malaise financier.

    ●(1464) Cms (d’après DEBm 206). anaes malaise ●(1499) Ca 7b. Anes. g. mesaise. vide in aes. ●(1530) J p. 6b. Me a ve plen bizhuyquen den gae / Hep poan nac anes (variante : aues) nac esmae, tr. «Et moi aussi je serais toujours gai, sans peine, sans ennui, sans émoi.» ●(1575) M 1979. An tan ma ne aues (lire : anes), nedeu da vn moeson / Ez casty pep heny, tr. «Ce feu et son supplice, ce n’est pas d’une seule façon / Qu’il châtie chacun.» ●3456-3457. Hac en bet man bout hep poan nac aues (lire : anes), / Dreo ouz beuaff en scaff ha bezaff æs, tr. «Et en ce monde être sans peine ni désagrément, / Vivant gaîment, certes, et être à l’aise.»

  • anaf .1
    anaf .1

    m. (herpétologie) Orvet.

    ●(1499) Ca 7b. anaff. g. auuain. ●(c.1500) Cb 56a. g. cest vng serpent qui na nulz yeulx. b. serpent dall / euel anauff.

    ●(1896) GMB 378. annac'h à Lannebert añnaf à Trévérec.

    ●(1919) DBFVsup 11b. bulan, brelañu (B[as] v[annetais]) ; venan (Arv[or]), f. orvet, envoye, «anvin». - Ailleurs, enan, nenan (Arg[oat]), pentefeñu. ●52b. nenan (Pontivy), orvet. V. enan, venan. ●(1934) BRUS 247. Une couleuvre, tr. «er vernanù -ed.» ●(1927) GERI.Ern 17. anaf T[régor], anve(z), anuz dall (V[annetais] enañ) m., tr. «Orvet.»

  • anaf / anañv .2
    anaf / anañv .2

    s. cf. anam

    (1) Peine, douleur.

    ●(1557) B I 681f. Ne santaff poan breman na neb anaff, tr. « je ne me sens plus de peine ni de souffrance. » ●(1575) M 429-430. Ha dre Contrytion hon em abandonaff / Da doen net en bet man lyes poan hac anaff, tr. «Et par contrition, à nous résigner / A bien souffrir en ce monde mainte peine et douleur.»

    (2) Souillure, tache.

    ●(1530) Pm 245 (Mab Den). Ne (lire : Na) caffo sathan nep anaff, tr. «Afin que Satan ne trouve aucune souillure.» ●(1557) B I 664b. Na caffo sathan neb anaff, tr. « que Satan ne trouve aucune tache. »

    (3) Trouble.

    ●(14--) N 532. Me meux anaf dioutaff ha caffou, tr. « Il me cause du trouble et de l’embarras. » ●tr. Herve Bihan litt. « J’ai du trouble et de l’embarras qui viennent de lui. » ●(1530) J 101b. Bet hac aman so meur anaf, tr. DEBm 336 « …grand trouble »

  • anafan
    anafan

    m. (herpétologie) Orvet.

    ●(1464) Cms (d’après DEBm 205). anafan.

  • anafet / anañvet
    anafet / anañvet

    adj.

    (1) Troublé.

    ●(14--) N 559. Dre e douigaff hep bezaf anaffet, tr. « Que rien ne trouble votre respect pour lui. » ●604. Ho enoraf hep bezaf auaffet (lire : anaffet), tr. « Les respecter, sans aucun trouble » ●652. Ennheu soingaf hep bezaff auaffet (lire : anaffet), tr. « Et de les méditer sans te troubler. »

    (2) Infirme, indisposé.

    ●(14--) N 503. A te so claf nac auaffet (lire : anaffet), tr. « Es-tu malade ou indisposé ? » ●1021. Me aioa claf hac auaffet (lire : anaffet), tr. « J'étais malade et infirme »

  • anafus / anañvus
    anafus / anañvus

    adj.

    (1) Troublé.

    ●(14--) N 515. Maz ententaf ma bezaf auaffus (lire : anaffus), tr. « Que je comprenne pourquoi je suis si troublé » ●(1575) M 3215. quentse canaff hep bezaff anaffus, tr. « Mais chanter sans être troublé. »

    (2) Affligé.

    ●(14--) N 1175-1177. Ha csof (lire : ezof) knech tnou caffouvs / Allas ma priet morchedus / Off, pa hoz guelaff anaffus, tr. «Et je suis complètement attristée, / Hélas, mon mari, je suis / Affligée, quand je vous vois éprouvé.» ●(1575) M 1618. Hep diuez da bezaff, ouz goelaff anaffus, tr. « Pour être sans fin à pleurer, abattus ! »

    (3) Souillé.

    ●(1575) M 1416. na beuaff anaffus, lubricus en luxur, tr. « Ou vivre souillé, lubrique, dans la luxure. »

  • analad
    analad

    m. –où

    (1) (Une) respiration.

    ●(17--) CSbsm 14. Peb hanallad e oé un act a garanté.

    ●(18--) SAQ I 212. pep halanad a dennomp.

    (2) Analad diwezhañ : dernier souffle.

    ●(1732) GReg 4a. Abbois, extremité d'une personne, tr. «Alanad divezâ.»

    ●(1860) BAL 98. bete va alanad diveza.

    ●(1908) KMAF 72. hag e oa an holl o c'hortoz va alanad diweza.

    (3) Rentañ, ober e analad diwezhañ : rendre son dernier souffle.

    ●(1656) VEaj. en deuoue vr vomissamant quer forzus, ma rentas é azlanat diueza.

    ●(1868) KMM 196. rac-tal ma raze e alanad diveza etre e zaouarn. ●(1877) BSA 84. Goude e rentas e peoc'h he alanad diveza etre divreac'h Jesus.

    (4) En un analad : d'une haleine, sans s'interrompre.

    ●(1912) MMPM 124. Hen diskwez frœaz a ra pa hell sevel en eun halanad ar ganaouen ken dudiuz, hanvet ar «Magnificat».

    (5) War un analad : d'une haleine, sans s'interrompre.

    ●(1766) MM 381-382. a goudé var en halanat / é tistac-jé deoc'h en ervat, tr. «et puis, tout d'une haleine, il vous aurait nettoyé une ornée.»

  • analañ / analat
    analañ / analat

    v. tr. d. Respirer.

    ●(1499) Ca 6a. Alaznaff. g. alainer.

    ●(1659) SCger 128a. Alanat, tr. «halener.»

  • analat
    analat

    voir analañ

  • analizañ
    analizañ

    v. tr. d. Analyser.

    ●(1907) BOBL 12 octobre 159/2e. lakat analiza anezo.

  • analoù
    analoù

    s. plur. Annales.

    ●(1633) Nom 3b. Chronica : Annales, chroniques : Annalou, Coronicou (lire : Cronicou ?).

  • analouedenn
    analouedenn

    voir alc'hwezenn

  • anal / alan
    anal / alan

    f.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Haleine.

    ●(1499) Ca 6a. Alazn. g. alaine. ●(1650) Nlou 140. Gant azlan loeznet, Rez é goarezet, clet de goasquedaff, tr. «par l'haleine des bêtes / il est justement abrité, pour le garder bien chaudement.»

    ●(1659) SCger 128a. Alann, tr. «halène.» ●(1790) MG 283. Er Belêg e huéh tair-gùéh é henal ar face er hroaidur. ●(1792) BD 1229. na deu lom aellen anesan, tr. «il ne lui vient pas une bouffée d'haleine.» ●(17--) BSbi 1039-1040. O marhue, marhue hemb truhé te souffrein zou calet. / A belloh n'ellan mui, me hanal e vanq t'eign.

    ●(1849) LLB 1235. Ged ou chum hag anal er ronsed. ●1568. er pas hag er foenw e droh gronz é anal. ●(1852) MML 32-33. ar pes a eo an dic'heladen dan den, Mari a dle bean d'ar c'hristen : lemmet an aelen digant an den, hep dale e coll ar vue. ●(1857) GUG 99. me henal e verra d'ein. ●(1872) ROU 100b. Tant que je respirerai, tr. «keit ha ma vezo – keit ha ma c'hoezo alan em c'hreiz.» ●(1896) GMB 591. à Pédernec zac'hed e m'élon ma respiration est arrêtée.

    ●(1903) MBJJ 275. noazuz int holl 'vit an aelan ha vit ar goad. ●(1909) KTLR 131. Abarz pell, e vo mouget an ezennig halan a deu c'hoaz divar he muzellou glazennet.

    (2) Kemer anal : reprendre son souffle.

    ●(1920) LZBt Meurzh 11. Stereden a reas eur poz, evit kemer helen.

    (3) Ober un tenn anal : reprendre son souffle.

    ●(1908) PIGO II 124. hag e chomas d'ober eun tenn alan. ●140. Ma karet ma lezel eun tammig d'ober eun ten-alan.

    (4) Menel e anal ennañ : avoir le souffle coupé.

    ●(1908) PIGO II 134. Pan arruas ar C'hlazed ouz toull an nor, e oa manet o alan enne. ●(1914) KZVr 63 - 17/05/14. ar skrilh a gan betek menel e alan ennan. ●(1924) BUBR 43-44/998. Begbran a oa manet e alan ennan.

    (5) Tennañ an/e anal : respirer.

    ●(c.1500) Cb 11b-12a. gall. souspirer. brito. tennaf e alazn. ●(1633) Nom 62a. Amystus : le boire sans respirer ou reprendre son haleine : an effaff ep respiraff, ep tennaff an halan.

    ●(1659) SCger 65a. halener, tr. «tenna e alan.» ●104a. reprendre son haleine, tr. «tenna e alen.»

    ●(1907) PERS 228. a veac'h ma kredet tenna an alan.

    (6) Kaout e anal : respirer.

    ●(1872) ROU 100b. Je ne puis respirer, tr. «N'oun ket evit caout va alan.»

    ●(1907) PERS 355. mont er meaz evit kaout ho alan.

    (7) Koll kalon hag anal =

    ●(1838) OVD 112. hag ind e gollé calon ha hanal, èl me larér, é huélet e oènt conduyet quer ruste, haval doh tud péré e bressér de vontein a haste ar lein ur manné ihuél dré un hènt digampen.

    (8) Kaout anal hir : avoir du souffle.

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. ret eo kaout alan hir ha jaritellou boazet.

    (9) Derc'hel e anal : retenir son souffle.

    ●(1922) EMAR 63. ar vugale vihan / 'Zalc'he dirazan o alan.

    II.

    (1) (en plt du feu) Souffle (de brasier).

    ●(1861) BSJ 227. Pièr e dostas ehué d'en hanal ag en tan.

    (2) Souffle (du vent, etc.).

    ●(1912) MMPM 6. dre halan an nevez-amzer. ●(1922) EMAR 95. alanou flour ar gwez !

    III.

    (1) Bezañ e alan war (ub., udb.) : convoiter.

    ●(1890) (L) MOA 213. Désirer en mariage, tr. J. Moal «he alan a zo var-n-hi.»

    ●(1931) VALL 167. Couver des yeux, tr. F. Vallée «beza e alan war (plus fort.).» ●258. Il s'est engoué d'elle, tr. «ema(ñ) e alan warni.» ●(1962) (T) TDBP II 14. Ya, ma flah, heh alan a zo war an ti-ze, tr. J. Gros «oui ma fille (ma «vieille»), son haleine est sur cette maison (elle convoite cette maison-là.»

    (2) Bezañ udb. en e alan : être gêné par quelque chose.

    ●(1962) (T) TDBP II 14. An ti-ze a zo en heh alan, tr. J. Gros «cette maison-là la gêne.»

  • anam
    anam

    s. [serait un doublet phonétique de anaf / anañv d’après J. Loth, VVB 39, mais ceci est rejeté par E. Ernault, DEBm 205 ; l’occurrence ci-dessous est également donnée sous namm avec plus de vraisemblance] cf. anaf / anañv & hep (hep ket)

    ●(14--) N 976. Hep quet a nam na blam amen, tr. « Sans tache et sans reproche. Amen. »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...