Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 57 : de amsellout (2801) à amzeriadan (2850) :
  • amsellout
    amsellout

    v. intr. Être regardant, avare.

    ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. amzellet, L[éon] v. n., tr. «regarder de trop près, être regardant.» ●(1927) GERI.Ern 15. amzellet, tr. «regarder de (trop) près.»

  • amsellus
    amsellus

    adj.

    (1) Regardant, avare.

    ●(1884) FHB 15/115a. e daou c'her, e vezo brema ar Republik amzelluz.

    ●(1902) MBKJ 203. Pa vez hano euz ar garantez, Doue a zo emzelluz. ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. amzellus, T[régor], L[éon] emzellus, L[éon] adj., tr. «regardant, égoïste, avare, ménager.» ●(1919) KZVr 338 - 24/08/19. amzellus, tr. «avare, chiche, Treger.» ●(1927) GERI.Ern 14. amzellus, tr. «regardant.» ●(1931) VALL 636a. Regardant, chiche, tr. «amsellus.»

    (2) Bezañ amsellus ouzh : être regardant sur.

    ●(1944) VKST Meurzh 81. arabat eo beza re amsellus ouz meur a dra pa vezer o chom war ar maez.

  • amsent
    amsent

    adj.

    (1) Indocile, réfractaire, désobéissant.

    ●(1642) CAntiquou 62-14. He mecher eo beza amsent. ●(1659) SC 89. eus are, a so amsent. ●(1659) SCger 43a. desobeir, tr. «beza amsent.» ●129a. Amsent, tr. «desobeyssant.» ●(1732) GReg 276a. Desobeir, tr. «beza amsént.» ●527a. Un enfant indocile, tr. «Ur c'hrouadur amsént.» ●791b. refractaire, tr. «Amsént.» ●816b. Un homme retif, qui fait les choses de mauvaises graces, à contrecœur ; difficile, tr. «un dèn amsént.» ●(1779) BRig I 23. amzent, tr. «désobéissant.»

    ●(1821) GON 10a. amzent ou amsent (n nasal), adj., tr. « Désobéissant. Insubordonné. Mutin Rebelle. » Ar bugel-zé a zô gwall amzent, tr. « cet enfant est fort désobéissant. » ●(1847) BDJ 171. Mitiçzien a zo hamzend, rendaëlus divergond. ●(1857) HTB 1. an orfelin amzent. ●16. zenti ha bean amzent oll er memez amzer. ●(1868) FHB 172/124a. tud amzent ha diskredik. ●(1862) JKS.lam 233. ann hini a zo amzent, ann hini ne fell ket d'ezhan plega d'ar gourc'hemenn-ze.

    ●(1900) KEBR 7. Va bugale amzent, tr. « Mes enfants mutins ». ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. «Amzent» na lavar ket kement ha «dizent». Eur bugel «dizent» eo an hini a ra ar c'hontrol eus ar pez a vez gourc'hemennet d'ezan ; eur bugel «amzent» an hini a chom hep ober. ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amzent, tr. «qui n'obéit pas.» ●(1927) GERI.Ern 15. amzent, tr. «peu obéissant.» ●(1974) TDBP.III 216. amzent, tr. « désobéissant. »

    (2) Bezañ amsent ouzh, da ub. : ne pas obéir à qqn.

    ●(1867) BBZ III 358. Na vez ked amzent d'ar sturier, tr. «ne sois point rebelle au timonier.» ●(1876) TDE.BF 433b. Amzent oud bet ouzin, ha brema, evel am beuz lavaret d'id, ez i kuit ac'halen.

    ►absol.

    ●(1821) GON 10a. Ar bugel-zé a zô gwall amzent, tr. « cet enfant est fort désobéissant. »

  • amsentidigezh
    amsentidigezh

    f. Indocilité.

    ●(1732) GReg 276a. Desobeissance, tr. «amséntidiguez.»

    ●(1857) HTB 15. He amzentidigez.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Eur bugel «dizent» eo an hini a ra ar c'hontrol eus ar pez a vez gourc'hemennet d'ezan ; eur bugel «amzent» an hini a chom hep ober. – Ac'hano e teu amzenti, amzentidigez. ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. amzentidigez, tr. «défaut d'obéissance.»

  • amsentiñ
    amsentiñ

    v. intr. Être indiscipliné.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Eur bugel «dizent» eo an hini a ra ar c'hontrol eus ar pez a vez gourc'hemennet d'ezan ; eur bugel «amzent» an hini a chom hep ober. – Ac'hano e teu amzenti, amzentidigez. ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. amzenti, tr. «rester sans obéir.» ●(1927) GERI.Ern 15. amzenti, tr. «rester sans obéir.» ●(c.1930) VALLtreg 153. amzenti : rester sans obéir, moins fort que dizenti. kenta ma amzenti e tafeï blas ar wialenn-ma (Le Lay, Ht Léon.) (amzenti, amzentidigez).

  • amsentus
    amsentus

    adj. Réfractaire.

    ●(1847) BDJ 210. O veza disent peûrvuia. Hamsentus ive oc'h beli.

  • amsikour
    amsikour

    adj. Qui n'aide pas.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amzikour, tr. «qui n'aide pas. Even.»

  • amskañv
    amskañv

    adj. Qui n'a pas le poids voulu.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Amskanv, re skanv (Goelo). Da skouer : Amskanv eo ar zac'had-ze, (da laret eo «re skanv»). ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amskan, tr. «trop léger, qui n'a pas le poids voulu.» ●(1927) GERI.Ern 15. amskañ(v), tr. «trop léger, qui n'a pas le poids.»

  • amsked
    amsked

    m. Clair-obscur.

    ●(1931) VALL 126b. Clair-obscur, tr. «amsked m.» ●(1962) EGRH I 7. amsked m., tr. « clair obscur. »

  • amsklaer
    amsklaer

    adj.

    (1) Qui n'est pas très clair.

    ●(1951) BLBR 39-40/17. Koulskoude, amsklaer e chom an afer, e spered hiniennou.

    (2) (paroles, mots) Équivoque.

    ●(1964) BAHE 38/67. dre ma raent gant gerioù disheñvel amsklaer ar ster anezho.

  • amskouer
    amskouer

    adj. En fausse équerre, oblique, pas d'aplomb.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Amskouer a vez graet eus ar pez n'eo ket sonn, eus ar pez a vez a-dreuz. ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amskouer, tr. «en fausse équerre, oblique, B[asse]-C[ornouaille].» ●(1927) GERI.Ern 15. amskouer C[ornouaille , tr. «en fausse équerre, oblique.» ●(1931) VALL 29b. qui n'est pas d'aplomb, tr. «amskouer.» ●(1942) VALLsup 168b. De travers, tr. «amskouer (pas d'aplomb).»

  • amsoc'hadur
    amsoc'hadur

    m. (agriculture) Cep, pièce sur laquelle est fixé le soc de la charrue.

    ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Amzoc'hader a vez graet e leac'hiou-zo eus Kerne, eus eur pez eus an alar a vez stag ar soc'h outan. Sellet pelloc'h ar ger «gousoc'h». ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amzoc'hader (pour amzoc'hadur), pièce sur laquelle est fixé le soc de la charrue, à Kergloff. (Ailleurs gouzoc'h, gousoc'h, goursoc'h).»

  • amstrizh
    amstrizh

    adj. (grammaire) Indéfini.

    ●(1931) VALL 384b. (gramm.) pronom indéfini, tr. «raghano amstriz.»

  • amstumm
    amstumm

    adj. Amorphe.

    ●(1931) VALL 23b. Amorphe, tr. «amstumm.»

  • amui
    amui

    m. –où Secours.

    ●(1744) L'Arm 353a. Secours, tr. «Amui.. ieu. m.»

  • amuiiñ
    amuiiñ

    v. tr. d. Secourir.

    ●(1744) L'Arm 353a. Secourir, tr. «Amuyein.»

    ●(1895) GMB xxii. [Grégoire de Rostrenen] après avoir cité simplement comme alias hem amuyn s'aider et amuyn assister, il lui donne, au mot « secourir », un participe amuyet; mais amuyn est un alias gallois, dont le correspondant breton eût été *amoen, et qui ne pouvait faire au participe amuyet ni en gallois, ni en breton. Cela n'a pas empêché l'auteur du Dictionnaire de l'A. de fabriquer à son tour, sur ce fantastique amuyet, un nouvel infinitif vannetisé amuyein et un substantif amui m., pl. eu, en ajoutant que ce dernier « a cédé » à secour.

  • amunuzer
    amunuzer

    m. –ion

    (1) Menuisier.

    ●(1844) GBI II 402. 'Wit un amunuzer 'd-eûs bet, tr. «Pour un menuisier qu'elle a eu.» ●(18--) SBI I 236. eun amunuzer iaouanc a barrez Sant-Gily, tr. «un jeune menuisier de la paroisse de Saint-Gily.»

    ●(1902) PIGO I 54. an tri emenuzer. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amunuzer, tr. «menuisier (mieux kalvez). T[régor].» ●(1919) LZBt Du 9. Hirie, hon deus masonerien, kilvizien, heskennerien, emmenuzerien.

    (2) Bank-amunuzer : établi.

    ●(1910) EGBT 106. pank-amenuzer, tr. «f. établi.»

  • amunuzerezh
    amunuzerezh

    m. Menuiserie (métier).

    ●(1918) LZBt Mae 34. eur skol hag eun atelier amunuzerez.

  • amunuziri
    amunuziri

    f. Menuiserie (local).

    ●(1920) LZBt Meurzh 20. deus ganin d'an amenuziri.

  • amur .1
    amur .1

    adj.

    (1) (Terre) Friable.

    ●(1849) LLB 135. Sel abretan m'en troer, en doar zou amuroh.

    ●(1904) DBFV 6b. amur, adj., tr. «(terre) friable.» ●(1907) VBFV.bf 2a. amur, adj., tr. «(terre) friable, fraîche.» ●(1919) DBFVsup 2b. amur, adj., tr. «(terre) fraîche.» ●(1934) DIHU 278/122. èl en had ponnér a zorn en hadour trema en doar amur.

    (2) Doux.

    ●(1907) VBFV.fb 32b. doux, tr. «amur.»

  • amur .2
    amur .2

    m. –où

    (1) (marine) Amure.

    ●(1732) GReg 35a. Amures, trous dans le platbord d'un Vaisseau, tr. «Amur. p. amurou.» ●(1744) L'Arm 12b. Amure, tr. «Amur.. eu. m.»

    ●(1904) DBFV 6b. amur, m. pl. eu, tr. «amure.»

    (2) Fraîcheur.

    ●(1919) DBFVsup 2b. amur, s., tr. «fraîcheur.»

  • amur .3
    amur .3

    m. (architecture) Verseau.

    ●(1886) RUSq.FB . Verseau, sm. Pente de l'entablement d'un mur, tr. «amur. m. pl. iou.»

    ●(1931) VALL 779b. Verseau, pente du dessus d'un entablement, tr. «amur m. pl. iou (Rusq.).»

  • amurañ
    amurañ

    voir amuriñ .1

  • amurapl
    amurapl

    adj. (météorologie) Doux, serein.

    ●(1904) DBFV 6b. amourabl, amurabl, adj., tr. «(temps) favorable, opportun.» ●(1907) VBFV.bf 2a. amurabl, adj., tr. «(temps) favorable, serein.» ●(1910) ISBR 15. En amzér e zou ken amourabl én hur bro ma hellér kavet énni plantaj ha lezeuaj a gement sord e zou. ●(1921) GRSA 272. léh ma kavehè amzér amouraploh. ●(1942) DIHU 374/118. Amouraploh é en amzér é Breih ha plénoh.

  • amuret
    amuret

    adj. (marine) Amuré.

    ●(1732) GReg 35a. Amuré, ée. part. & adj., tr. «amuret.»

  • amuriñ .2
    amuriñ .2

    v. tr. d.

    (1) (agriculture) Ameublir.

    ●(1975) UVUD 82. (Plougerne) Gant ar bal e vehes o lopa an douar da lakat aneho flour. Amuri e vehe great dac'h an dra-h, lakat aneho flour. Ar c'haiou a vehe amuret toud. ●83. Da belec'h e vijes eat da zoñjal amuri eur c'hae ? Pa vije nemet poultrenn, an dra-he a fouere toud.

    (2) sens fig. Amuriñ e gouraj da ub. : faire qqn filer doux.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Ie lui rabattrai bien son courage, tr. «amurein arein é gourag'.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Ie L'ay bien fait filer doux, tr. «memés groeit dehou amurein é gourag'.»

    ●(1904) DBFV 6b. amurein é gouraj, tr. «(faire à quelqu'un) filer doux, rabattre son caquet (Ch.ms.).»

  • amuriñ / amurañ .1
    amuriñ / amurañ .1

    v. tr. d. (marine) Amurer.

    ●(1732) GReg 35a. Amurer, bander & roidir les coüets d'une voile, pour aller au plus près du vent, tr. «Amura. pr. amuret. Van[netois] amureiñ.» ●(1744) L'Arm 12b. Amurer, tr. «Amurein.»

    ●(1904) DBFV 6b. amurein, tr. «amurer (t. de marine).»

  • amus
    amus

    s. (religion) Amusse.

    ●(1499) Ca 7b. Amucc. g. aulmuce ou mittre a prestre.

  • amuzamant
    amuzamant

    m. –où Amusement.

    ●(1710) IN I 389. ne de ar vaniteou-se nemet bugaleaich hac amusamanchou. ●390. dangerus eo an amusamant-se.

  • amuzetez
    amuzetez

    f. Amulette.

    ●(1918) LZBt Mae 28. ar zoudard a lako en e gerc'hen eun amuzettez.

  • amuziñ
    amuziñ

    v. pron. réfl. En em amuziñ : s'amuser.

    ●(1710) IN I 286. en em amusi gant ar sotoni hac ar rambreerez-se. ●384. hep en em amusi da vargaignat ouz ar vil-se.

    ●(1834) APD 75. an assambleou-se, e pere en em amuser da gaguetat tout ur baros.

  • amvent
    amvent

    adj. Très grand, qui n'a pas de limite, sans borne.

    ●(1911) DIHU 70/226. ékreiz én èbr amvent (sans borne) !

  • amvrid
    amvrid

    f. –où (harnachement) Bridon.

    ●(1931) VALL 82a. bridon, tr. «amvrid f.»

  • amwel
    amwel

    adj. Invisible, qu'on ne voit pas facilement.

    ●(1910) MBJL 7. e oa bet kuzet ar besel-ze en ul lec'h amwel. ●24. en eur palez amgwel (invisible). ●(1921) FHAB Du 296. skoazellerien amgwel. ●(1931) VALL 400b. Invisible à l'œil nu, qu'on ne voit pas facilement, tr. «am(g)wel T[régor].»

  • amweladenn
    amweladenn

    f. –où Revue militaire.

    ●(1931) VALL 478a. Montre, revue, inspection (de troupes, etc.), tr. «amweladenn f.» ●659b. Revue de troupes, tr. «amweladenn f.»

  • amweladenniñ
    amweladenniñ

    v. tr. d. Passer en revue.

    ●(1931) VALL 478a. faire une [montre] ainsi, tr. «amweladenni.»

  • amwelout
    amwelout

    v. tr. d. Passer la revue.

    ●(1954) VAZA 155. amwelout ar strollad.

  • amwir
    amwir

    adj. Qui n'est pas vrai, guère vrai.

    ●(1913) KZVr 27 - 07/09/13. Amwir, tr. «qui n'est pas vrai, Even.» ●(1927) GERI.Ern 15. amwir, tr. «pas bien vrai.»

  • amzer .1
    amzer .1

    m. & adv. –ioù emploi temp.

    I. M.

    (1) Le temps qui passe.

    ●(1499) Ca 7b. Amser. g. temps. l. hoc tempus. oris.

    ●(c.1680) NG 436-437. De gauet en amser / De ober pinigen. ●319. Me yei en ber amzer. ●576. En amser dreminet.

    ●(1862) JKS 4. n'euz eno nemet amzer gollet ha fazi.

    ●(1912) MMKE xv. daoust d'an amzeriou diez. ●(1924) BILZbubr 38/843. Hag evel-se a dremene an amzer pa vije divalo.

    (2) Amzer servij, soudard : service militaire.

    ●(1908) KMAF 56. pa vo great da amzer-soudard ganit. ●(1910) MAKE 20. egiz kanolier war vor en doa great e amzer-servij. ●(1915) MMED 276. oc'h ober ho amzer zoudard. ●(1935) BREI 402/2d. d'ober e amzer servij. ●(1921) PGAZ 84. n'o doa ket great ho amzer soudard. ●(1975) YABA 17.05. komz (…) ag o amzér servij.

    ►absol.

    ●(1860) BAL vii. ur zoudard, prest da echui e amzer.

    ●(1908) KMAF 46. Eun niz d'in a zo bet eno pa oa gant e amzer war vor. ●(1955) STBJ 38. ar re-mañ, grêt ganto o amzer, her c'hemeras evit eur bleu.

    (3) Saison.

    ●(1659) SCger 107b. les 4 saisons, tr. «ar peuar amser.» ●(1744) L'Arm 346b. Les 4 saisons, tr. «Er pedair amzér.»

    ●(1932) ALMA 147. Ar bloaz, rannet breman e pevar amzer.

    (4) absol. Gestation.

    ●(1907) AVKA 9. Achu hec'h amzer ganthi, Elisabeth a c'hanas ur mab.

    (5) absol. Terme de la gestation.

    ●(1915) MMED 180. Mari, he bried, a ioa var-nez beza mam : epad ma oant eno ho daou, e teuas he amzer.

    (6) Debriñ e amzer : perdre son temps.

    ●(1957) BRUD 1/109. Traou a netra mad da zuna arhant diwarnom ha da lakaad ahanout da zebri da amzer.

    (7) Vie, jours.

    ●(c.1680) NG 1309. Er fin a hon amzer.

    ●(1860) BAL 46. aman em euz sonj da choum ar rest eus va amzer.

    (8) An amzer wechall : le temps jadis, du temps jadis.

    ●(1912) MMKE x. mouez Barzed an amzer gwechall. ●(1926) FHAB Here 372. derc'hel mat ato da c'hiziou mat an amzer wechall. ●(1936) IVGA 45. bougreed an amzer wechall.

    (9) An amzer vremañ : le temps présent.

    ●(1905) KANngalon Here 514. ma 'c'h avesaomp ouz an amzer vrema. ●(1908) KMAF 10. Dampret vo va ene, ma n'eo ket diwar an diaoul koz an holl zervicherien a zo en amzer-vreman !

    (10) [au plur.] Menstrues.

    ●(1659) SCger 58a. fleurs des femmes, tr. «amseriou.»

    ●(1904) DBFV 6b. amzérieu, tr. «menstrues.»

    (11) (religion) Ar bevare, pevare amzer : le quatrième (des Quatre Temps).

    ●(1911) SKRS II 243. Epad ar c'horaïz, da zadourn ar Bevare Amzer, (ar c'hotuerou).

    (12) Itron Varia an amzer : le temps qui passe.

    ●(1981) ANTR 6. Fur a-walh int o daou evid lezel Itron Varia an Amzer, evel ma leverer, da ober he labour war he 'fouezig.

    (13) Dre an amzer a ra : par les temps qui courent.

    ●(1878) EKG II 221. Me a c'hoar ervad ne ket brao doare an dud vad dre an amzer a ra, abalamour da-ze lavarit d'ign petra a glaskit ha me a zikouro ac'hnaoc'h da zont a-benn euz ho mennoz.

    (14) Amzer diwezhañ : (la) fin de la vie.

    ●(1869) SAG 256. en ho amzer diveza.

    (15) (grammaire) Temps.

    ●(c.1501) Donoet 17-21. Pet amser so en uerbum ? tri., tr. « Combien de temps y a-t-il dans le verbe ? Trois »

    II. Loc. adv.

    (1) An amzer eus an amzer : les trois-quarts du temps.

    ●(1910) MAKE 20. rag an amzer eus an amzer ne gleve ket petra felle d'e everien kaout.

    (2) Bep un amzer : de temps en temps.

    ●(1874) FHB 479/70b. Bep eun amzer an dra-ma pe an dra-hont a roe leac'h da vrudaillou divar he benn. ●(1893) IAI 3. d'ar Brofeted a zigase bep eun amzer var an douar.

    (3) Bep en amzer : de temps en temps.

    ●(1860) BAL 20. sevel bep-en-amzer an daoulagad divar al levr. ●212. Evelse, ez ea bep-en-amzer da Gastel. ●(1868) KMM 263. ur boan pe boan a gemeront, bep-en-amzer. ●(1889) ISV 483. bep en amzer en em gaf eun den ijinuz avoalc'h evit rei kentel dezho.

    ●(1904) SKRS I 163. Eun dra vad eo sonjal er maro, da vianan bep en amzer. ●(1911) SKRS II 71. a glever oc'h embann bep en amzer eo achu gant an Iliz. ●(1915) MMED 364. pedi bep en amzer evit distro ar bec'herien.

    (4) Bep an amzer : de temps en temps.

    ●(1904) SKRS I 160. Mad eo ive, bep an amzer da viana, ober eur zell ouz buez ar Verc'hez Vari. ●(1907) PERS 333. Anez ma kaver, bep an amzer, eneou kaër ha zantel. ●(1908) FHAB Eost 236. eur bochad tud yaouank, en em vod bep an amzer, hag a laka o gouiziegez e boutin.

    (5) Amzer zo bet : fut un temps.

    ●(1847) FVR 71. Me, Aotrou, me zo bet eur paotr, amzer zo bet. ●(1868) KMM 100. Er jardinic-se, amzer zo bet, oa ur vezennic. ●(1869) FHB 228/150a-b. Amzer a zo bet, hag an amzer-ze ne ma ket c'hoaz pell diouz-om. ●(1880) SAB 8. keuz am euz ive da veza, amzer zo bet, gret poan d'am (...). ●25. Amzer zo bet, en ur vro, en eur ober scol d'ar vugale, e vize gret ar goulenn-ma dezo. ●50. al levriou coz a oa, amzer zo bet, etre daouarn ar gristennien. ●75. evel amzer zo bet betec a nevez.

    ●(1909) FHAB Ebrel 115. eur barrez ker bras, ken kaer, brudet dre e feiz, amzer zo bet. ●(1911) BUAZperrot 20. abalamour m'o deus great re a faë, amzer zo bet, war mouez an Aotrou Doue.

    (6) Kozh-amzer : il y a très longtemps.

    ●(1962) TDBP II 17. Abaoe a zo koz amzer, tr. «depuis, il y a très longtemps.»

    (7) Amzer gwezhall : autrefois, jadis.

    ●(1911) SKRS II 196. Ar bayaned zoken, amzer guechall, a ioa kustum da bedi ho doueou faoz.

    (8) Etre daou benn an amzer : tout le temps.

    ●(1868) KMM 255. Trist eo en em gaout vardro un den clanv ha na veler, etre daou benn an amzer, chapeled ebed ganta en e zorn. ●(1869) FHB 207/403a. a ra ar c'harotez, an avalou douar, ho oll magadurez etre daou benn an amzer.

    (9) A-hed an holl amzer : tout le temps.

    ●(1915) MMED 140. pa'z eo guir e veve en he c'hichen hed an oll amzer.

    (10) Amzer da amzer : de temps en temps.

    ●(1869) FHB 234/196b. hag amzer d'amzer e welemp eur chapelet enn ho dorn.

    (11) A amzer da amzer : de temps en temps.

    ●(1854) MMM 16. renêvesit goude-se oc'h offranç a amser da amser var an deis.

    (12) Abaoe pell amzer bras : depuis très très longtemps.

    ●(1835) AMV 22. Ar beden-se a so bet, abaoue pell amser bras, etablisset en Ilis evit trugaercât Doue.

    (13) E berr amzer : en peu de temps.

    ●(1530) J p. 17. Ha sellomp moean ha manier / En berr amser da quemeret / Iesus, tr. «cherchons le moyen et la manière de prendre promptement Jésus.» ●(1557) B I 684. En berr amser cret seder ez meruy / A un maru yen gant ancquen heb quen bry, tr. «sache bien que tu vas mourir (…) sans égard, d'une mort pleine d'angoisse.»

    ●(1870) MBR 8. ma par roue a zeuaz da veza gwiziek e berr amzer.

    ●(1902) MBKJ 203. da zevel e berr amzer, eunn ene beteg ann huela santelez. ●(1935) FHAB C'hwevrer 53. e c'hounezer enno arc'hant bras, e berr amzer, gant aes war ar c'horf.

    (14) Ur berrig amzer : un court laps de temps.

    ●(1767) ISpour 291. ma n'enn dé meit ur beriq-amzér. ●(1790) Ismar 307. ma ne vai meid ur berriq amzér.

    ●(1925) SFKH 18. É korv ur berrig amzér é mant é toul dor ou mestr.

    (15) En amzer-mañ ha'n amzer : à telle ou telle époque.

    ●(1621) Mc 5. Ma Tat diuezaff ma gris confession, voue en amser man han amser.

    (16) A-bep un amzer : de temps en temps.

    ●(1905) BOBL 16 décembre 65/1a. el leac'h ma weler, a bep eun amzer, milliardou a gilleien-raden.

    (17) A-bep-amzer : de tous temps.

    ●(1576) Gk I 244. A so benniguet entré an oll groaguez à pep amser. ●(1612) Cnf 28a [lire : 38a]. an den à armou, ha soudard pe-heny à so en è seruig à bep amser.

    ●(1852) MML 99. destinet a bep amser evit bean Mam da Zoue. ●(1864) SMM 108. A bep amzer ez eus bet eur sourci bras eus ar c'horfou maro. ●(18--) CST 87. her gouzout a rit, a bep amzer, an dud-ze a vez laosket evel chas...

    ●(1906) KPSA 55-56. n'ez euz den all ebed nemet ar Werc'hez Santel hag a ve bet, a beb amzer, dibec'h dirak Doue. ●(1915) MMED 378. Ar Verc'hez Vari, choazet gant Doue a bep amzer.

    (18) Abaoe pell amzer : depuis très lontemps.

    ●(1882) BAR 213. eur chapel benag (...) savet abaoe pell amzer, int deuet da zispenn gant ar gozni, hag eo red ho fenselia.

    ●(1936) BREI 453/3b. Ar bed a zo skuiz o klevet ar Frans oc'h ambren dalc'hmad war digare e vije riskl eviti. E Bro-Saoz, e oar «tazennet» gant se, abaoe pell amzer.

    (19) Abaoe keit amzer : depuis si longtemps.

    ●(1868) FHB 177/163b. Perak neuze 'ta neuz menek ebed anezhan abaoue keit amzer ?

    (20) Ur wech an amzer, en amzer : de temps en temps.

    ●(1860) BAL 162. Comzouigou a garantez (…) a dlefet da lenn, ur veachic an amzer a gouestadic. ●(1878) EKG II 115. selaou a rean eur veach an amzer. ●(1884) BUZmorvan 213. Mes ac'hano e kendalc'haz da vont eur vech enn amzer da ober baleou.

    ●(1902) PIGO I 143. Eur wech an amzer, an otro Person a deue en e di en eur dremen. ●(1911) BUAZperrot 102. Eur wech an amzer e lakea digas var e daol eur pred-boued eus ar gwella.

    (21) Ur wezh dre amzer : de temps en temps.

    ●(1914) KLBD 31. teulit enno eur vech dre amzer lann, bruk, raden, draillet munut.

    (22) En amzer ar rouanez : du temps des rois, id.e. du temps de notre jeunesse.

    ●(1980) MATIF 77. les anciens évoquaient leur jeunesse « du temps des rois » (amzer eur rouannez).

    (23) E pep amzer : de tout temps.

    ●(1667) ARmorial 241. Quelen alias audit lieu en Duault Evesché de Cornoüaille C. à present fonduë en la Baronnie du Vieux-Chastel à Loguenel, Guernisac en Taulé Evesché de Leon, le Rest en Ploüezoch, Kerelleau en Kermaria-Sular, Pontplantcoët en Poügaznou, Kermouster en Langoat & plusieurs autres en Treguier, aliàs idem, à present au Dresnay, Chateaufur, Saint Bihy, Kerchoz, Plessix Guerjan & autres, burellé d’argent & de gueulle de dix pieces & pour deuise antique, en peb amser quelen, c'est-à-dire, en toute saison il fait bon prendre conseil.

    (24) En amzerioù-se : en ces temps là.

    ●(1958) LLMM 71/427. ha ne oa ket keal en amzerioù-se, da zistroadañ ar « Voie Romaine ».

    (25) E koulz hag en amzer : voir koulz .3.

    III. Bezañ en e amzer diwezhañ : être sur le point de mourir. (cf. Bezañ en e zigarez diwezhañ & Bout en e ziwezhañ kleñved).

    ●(1936) PRBD 11 (L) K. Jezegou. Edo en e amzer diveza, ha den na grede kaozeal d'ezan eus ar bed all.

  • amzer .2
    amzer .2

    m.

    (1) Temps qu'il fait.

    ●(1575) M 177. pan deu ampser garu, tr. «quand vient le temps dur.» ●(1633) Nom 219b. Serenitas, serena tempestas, serenum cælum : beau temps, serain : amser caezr, amser douçc. ●Sudum : beau & clair temps : amser sclær ha caezr.

    ●(1790) MG 94. eit hur bout glàu pé amzér gaër.

    ●(1849) LLB 485. Choejet un amzer gaër. ●(1857) CBF 2. Gwall domm eo ann amzer, tr. «Il fait très chaud.» ●(1860) BAL 78. an amzer vrao (…) an amzer gaer goude an amzer griz. ●(1878) EKG II 29. e miz meurs e vez c'hoaz ien an amzer.

    ●(1907) BOBL 06 juillet 145/2d. An amzer c'hlao a zo kiriek da ze. ●(1924) BILZbubr 39/846. brao an amzer anei. ●(1926) FHAB Mezheven 218. an amzer n'oa ket tomm, miz mae anezi koulskoude. ●(1966) BREZ février 101/6c. gand an amzer-gaoh a ree.

    (2) Un taol-amzer : un coup de mauvais temps.

    ●(1900) MSJO 172. eun taol amzer spontus.

    (3) Barr-amzer : tempête.

    ●(1862) JKS 229. ken na vezo tremenet ar barr-amzer. ●(1869) SAG 204. En eun taol, e savaz eur bar-amzer spountuz.

    ●(1900) MSJO 172. ar barr-amzer a badas daouzek heur. ●(1911) BUAZperrot 608. Eur barr-amzer spountus a zavas. ●776. eur bâr-amzer skrijus.

    (4) Dre an amzer a ra : par le temps qu'il fait.

    ●(1877) EKG I 55-56. da glask goudor ha disklao. (...) Brao eo kaout eun tamm disklao dre an amzer a ra.

    (5) Air, atmosphère, espace.

    ●(1849) LLB 336-337. brindi a vandeneu,/ É punein én amzer. ●418. Eid monet t'ou ruchen, é trézein en amzer. ●1230. Touchand é seblantant bout sawet én amzér. ●(1856) GRD 200. penaus é tro er stirèd én amzér. ●(1870) MBR 322. Ama e rankimp mervel gant ann naoun dindan ann amzer. ●(1888) KZV 34. Ar frenestr dre belec'h e weled an amzer, tr. (KZRV 29/1913) «la fenêtre par où l'on voyait l'extérieur.» ●48. Evnig skanv en amzer o nijal. ●(c.1897) GUN.dihu 146/314. Hag er hroahig um saù ken ihuél én amzer.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. En amzer vras, tr. «au grand air. Even.» ●dindan an amzer, tr. «à l'air. Even.» ●ar poultr a ya en amzer, tr. «la poussière s'élève dans l'air.» ●(1925) SFKH 7. a dréz dré en amzér. ●(1941) DIHU 357/230. Un tad-ahoé, en devéhan ag er blé, merhat, herrus èl un taol huitel, e dremen én ur vourboutal, hag e ia d'en em-gol én amzér.

    (6) An aer ag an amzer : l'air.

    ●(1849) LLB 945-946. Lakeit étré pep plant, un troeted ha hanter, / Eid mé keméreint guèl en er ag en amzer.

    (7) En aer ag an amzer : en l'air.

    ●(c.1785) VO 23. en houle e zai d'hur havouét èl mannéieu, hac hun douguai én air ag en amzér.

    ●(1838) OVD 41. èl en einèd én air hag en amzér.

    ●(1922) EOVD 44 èl en éned én ér ag en amzér.

    (8) En ebr ag an amzer : dans l'air, le ciel.

    ●(1849) LLB 463. E saw ur beutren dû én evr ag en amzer. ●(1856) GRD 301. ol er péh e zou ér mor, én aibr ag en amzér. ●(1897) EST 67. É saù ur front ken huek én évr ag en amzér !

    ●(1902) LZBg Gwengolo 226. e huélér en doar èl ur voul saùet én èbr ag en amzér. ●(1913) AVIE xi. ean é um saù ihuélan rah èn èbr ag en amzèr. ●(1925) IZID 11. Ou guélet [er brañni] é punein én ébr ag en amzér.

    (9) Edan ar seizh amzer : par tous les temps.

    ●(1922) DIHU 130/57. E vé er heh peizant, me mignon, édan er seih amzér.

    (10) Dindan an amzer : sous tous les temps.

    ●(1915) KANNlandunvez 43/324. Ian, perag e savez ken abred, evit toulla an douar, palarat, eosti, c’hoennat, dindan an amzer ?

    (11) D’ar seizh amzer : à tous les temps.

    ●(1942) DHKN 113. én ur hreu distér, / Durheit d'er glaù, d'er seih amzér.

    (12) Amzer griz : temps qui vire à la tempête.

    ●(1965) ABKE 73/3-4. Pa vez gwelet al loened, saout, kezeg, deñved o « ouezardiñ » (da lavarout eo, o vont e gouez, o sovajiñ), o taoubenniñ = seblant tempest pe amzer griz.

  • amzer-gers
    amzer-gers

    m. = (?).

    ●(1884) LZBt Mae 83. Na pegoulz hon euz bet ezom evel enn amzer-gers da denerat kalon Doue e kenver hon bro ?

  • amzer-hag-amzer
    amzer-hag-amzer

    adv. De temps en temps.

    ●(1903) MBJJ xvi. bean kastiet amzer hag amzer. ●(1904) BSAB 14-15. Tison anaveaz abred e oa ar Mabik Jezuz a deue, amzer hag amzer, evid diskwizan ar zant eus ar boan a gemere evid Doue. ●(1962) TDBP II 18. Amzer hag amzer e teue ma gar da goenvi, tr. «de temps à autre, ma jambe venait à enfler.»

  • amzer-nevez
    amzer-nevez

    m. Printemps.

    ●(1849) LLB 361-362. er gouian oeit ér mez ag er vro, / Hag en amzer nehué é tonet hoah én dro. ●1262. én amzer nehué.

    ●(1912) MMKE 80. eun devez amzer-neve. ●(1922) EMAR 87. Kaerded eur mintinvez 'pad an amzer-nevez.

  • amzerañ
    amzerañ

    v. intr. Passer son temps.

    ●(1557) B I 233. Na pe en manier ez preder amseraff, tr. «De quelle façon pense-t-elle passer son temps ?»

  • amzere
    amzere

    adj.

    I.

    (1) Peu convenable, inconvenant, déplacé.

    ●(1732) GReg 597a. Malseant, qui sied mal, tr. «Amzere.» ●866a. Qui ne sied pas, non convenable, tr. «Amzere.»

    ●(1839) BSI 54. ur spount pe ur scrupul amzéré. ●(1869) FHB 215/46a. eur gher amzere-bennak. ●(1873) FHB 463/366a-b. n'ho devoa karget he benn nemet a venosiou balc'h hag amzere.

    ●(1909) FHAB Genver 8. ober eur marc'had amzere. ●(1911) BUAZperrot 263. Aristot ha Platon (...) a lavare e oa amzere al labour. ●328. c'hoariou amzere evit ar gristenien. ●(1922) FHAB Ebrel 101. Chom hep bale dre an hent diskouezet d'eomp gant aotrou Rener ar c'hloerdi a vef ken amzere all. ●(1931) VALL 202a. Déplacé, tr. «amzere.»

    (2) Amzere eo : il est inconvenant de.

    ●(1924) FHAB Ebrel 138. e rankas, daoust pegen amzere e oa kement-se, mont d'he gwele dirazo. ●(1928) FHAB Mezheven 219. Amzere eo gwelet merc'hed yaouank o vont diskabell.

    (3) Bezañ amzere diouzh udb. all : ne pas être approprié, ne pas cadrer avec qqc. d'autre.

    ●(1872) ROU 76b. Celà ne cadre pas avec son costume, tr. «an dra-ze a zo amzere diouz e zillad all.» ●(1890) MOA 153a. Cela ne cadre pas avec son costume, tr. «ann dra-ze a zo amzere dioc'h he zillad all.»

    (4) Bezañ amzere diouzh ub. : ne pas convenir à.

    ●(1912) MMPM 90. c'hoantchou amzere diouz eur c'hristen.

    II. par ext.

    (1) Désagréable.

    ●(1557) B I 334. En unn hirder re amdere, tr. «dans un état fâcheux et désagréable.»

    (2) Immense.

    ●(1580) G 153. em hol sper amdere, tr. «dans tout mon espoir immense.»

  • amzereadegezh
    amzereadegezh

    f. Inconvenance.

    ●(1931) VALL 152a. Convenance des personnes, politesse, manières convenables dereadegez f. (le contraire amzereadegez). ●376b. Impertinence, manque de convenance, tr. «amzereadegez f.» ●377a. Impolitesse, tr. «amzereadegez f.»

  • amzereat
    amzereat

    adj. Qui ne convient pas, ne sied pas, qui n'est pas convenable, incongru, déplacé.

    ●(1557) B I 48. Besaff ouz ich fals eualse / A ue termen fall, dre ma le, / Da nep re hac amdereat, tr. «Vous être infidèle, dans ces conditions, serait, sur ma parole, une mauvaise action, et une inconvenance de la part de chacun.»

    ●(1732) GReg 248b. Qui n'est pas décent, convenable, tr. «Amzeread.» ●597a. Malseant, qui sied mal, tr. «amzeread.» ●866a. Qui ne sied pas, non convenable, tr. «amzereadt.»

    ●(1884) FHB 11/86b. na komz amzeread e-bed. ●(1893) IAI 87. Da heul eun dimezi amzeread a falvezas ober.

    ●(1931) VALL 202a. Déplacé, tr. «amzereat.» ●(1935) SARO 30. ar bedenn amzereat-man.

  • amzereout
    amzereout

    v. intr. Être inconvenant, ne pas convenir, messeoir.

    ●(1732) GReg 208a. Ne pas convenir, tr. «amzereout. pr. amzereët.» ●248b. N'être pas décent, tr. «Amzereout. pr. amzereët.»

    ●(1890) MOA 142b. N'être pas bien séant, tr. «amzereout, v. n.»

  • amzeriad
    amzeriad

    f. –où Date.

    ●(1931) VALL 181a. Date, tr. «amzeriad f.»

  • amzeriadañ
    amzeriadañ

    v. tr. d. Dater.

    ●(1931) VALL 181a. Dater, tr. «amzeriada.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...