Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 57 : de dichipot (2801) à didalvoudekaat (2850) :- dichipotdichipot
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Déterminé.
●(1870) FHB 307/363a. da veza eur potr dichipot evel diagent.
(2) Qui ne chipote pas les prix.
●(1878) EKG II 152. Ar marc'had ne oue ket pell evit beza great ; eno oa paotred dijipot.
(3) Franc.
●(1907) PERS 266. ha kerkent, gant eun doare dichipot : «va merc'h, emezhan, red eo d'eoc'h demezi.»
(4) Sans vergogne.
●(1942) DRAN 94. Gant skrapadeg dichipot ar yer dre ar vourc’h, didudet en derc’hent.
II. Adv.
(1) Sans marchander.
●(1872) ROU 102a. Dichipot, tr. «sans marchander.»
(2) Sans hésiter.
●(1870) FHB 280/152a. en doa great he daol difre ha dichipot. ●(1877) EKG I 35. ha rei a reant, dijipot avoualac'h, d'ar republikaned, ar pez a c'houlennent digantho. ●141. ha deuit prim ha dijipot.
●(1904) KANngalon Du 262. M'ar bez izoum, hen ober a raimp dijipot. ●(1909) FHAB Meurzh 80. kemeret a reas dijipot an hini brasa. ●(1913) ARVG Eost 188. Ar re-man a deuio gante eur foeltren pez karg, ha dichipot ! Ne vo ket red skoilhan d'e e-kreiz ar c'hra. ●(1925) FHAB Here 370. prezegennou (...) distaget fraes ha dichipot.
- dichoaz
- dichonkadenndichonkadenn
f. –où Branche arrachée.
●(1947) TNOG 5/22. (Tregor ha Goelo) Dichonkadenn, ak., gg. : skoultr, taoladur diframmet diouzh ur sichenn gant un taol dorn sec'h. Meur a blan a liesa diwar dichonkadennou.
- dichonkañdichonkañ
v. tr. d. Arracher (des branches).
●(1947) TNOG 5/21-22. (Tregor ha Goelo) Dichonkañ, verb. : diframma gant an dorn koad bev pe marv (éclater du bois). N'a ket da droc'hañ ar skourroù-se evit o lakaat da adkregiñ : dichonk anezho. ●(1969) BAHE 62/14. arabat sachañ war ar skourroù d'o dichonkañ. ●(1970) BHAF 331. uhelvarr dichonket diouz eur hoz avalenn... ●(1974) LLMM 166-167/368. ar brankoù bet dichonket gant an avelaj.
- dichou
- dichoual / dichoutaldichoual / dichoutal
v.
I.
(1) V. tr. d. Chasser (les poules, les oiseaux) en criant.
●(1857) CBF 100. It da zijoual ar ier diwar ann ed, tr. «Allez chasser les poules de dessus le blé.» ●(1876) TDE.BF 131a. Dijoual, dichoual, v. n. V[annetais], tr. «Crier pour chasser les poules et les oiseaux.»
●(1909) FHAB Eost 235. Ni ielo er c'hoat da zichoual anezo [al lapouset]. ●(1916) KZVr 198 - 01/12/16. Dichaoui, renvoyer, chasser. dichaoui ar yer (E Treger : choual dichoual ar yer, Loeiz ar Floc'h. ●(1927) GERI.Ern 102. dichoual, dichaoual, tr. «renvoyer ainsi (ar brini diwar an ed les corbeaux d'un champ de blé).» ●(1931) VALL 580a. Chasser les poules, tr. «dichoual.» ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Dichoutal = diarbenn : dichoutal ar yer. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Dichoutal. Evit dichouat. Ernault p. 162. ●(1977) PBDZ 774. (Douarnenez) dichoual, tr. «chasser en criant.»
(2) V. tr. i. Dichoual d'ar yer : chasser les poules en criant.
●(1890) MOA 195a. Crier pour chasser poules, tr. «dichoual d'ar ier.»
II. Kas da zichoual ar brini war Menez Frubi : voir brini.
- dichouantiñdichouantiñ
v. tr. d. Faires cesser (qqn) d'être du parti des chouans.
●(1915) HBPR 221. ober eun dra benag evit dichouanti ar chefou-ze.
- dichoukenndichoukenn
adj. (habillement) (Coiffe) sans bavolet.
●(1903) DGEShy 134. dichoukenn, adj., moins plein : "(Coiffes, brodées,) Dichouquen" ; cantons de Lannilis, Plouidern, Lesneven et Landerneau ; Musée de Keriolet, 1903 (d'après HYZH 52-53/134). ●(1912) BSAf xxxix 301. les coiffes chouken et les di-chouken.
●(1959) CDPB III $$$. le fond tombant de la coiffe de Morlaix est identique à celui de la coiffe toukenn de Bolazec, à ceux des coiffes trégorroises de Lanmeur, de Lannion, aux dichoukenn de Gouesnou, de.Plouédern et de la campagne de Landivisiau.
- dichoukiñ
- dichoutaldichoutal
voir dichoual
- dichupenn
- dichupenniñdichupenniñ
v. tr. d. Enlever la veste.
●(1977) PBDZ 774. (Douarnenez) dichupenniñ, tr. «enlever la veste.»
- didabutdidabut
adj.
I. Adj./Épith.
(1) Qui n'est pas querelleur.
●(1923) SKET I 41. aes ober ganti, digroz ha didabut.
(2) Chom didabut : ne pas chercher querelle.
●(1955) STBJ 143. Pa voe distro ma maeronez e oa re-ziwezat evit enebi ha, daoust d'he c'heuz ha d'he c'hoant da skandalat he breur, e chomas didabut a-walc'h, ar pez a oa souezus-tre eus he ferz.
II. Adv. Sans se chamailler, se disputer.
●(1931) VALL 108a. sans se chamailler, tr. «dichabous.» ●(1949) KROB 14/4. labourat didrouz ha didabut. ●(1961) BAHE 27/20. E-giz-se e oa tremenet sioul ha didabut ar jeu.
- didach .1didach .1
adj.
(1) Pur, sans tache.
●(1854) MMM 24. Mari ebquen a chom didach a disclabes. ●181. ar Verc'hes-se didach. ●(1864) SMM 47. evit mont d'ar barados eo red beza ken didach ! ●(1867) BUE 101. Kalon didach ha dinam hon Zant. ●(1867) FHB 113/71b. eur victim didach. ●(1867) FHB 115/82b. ar gonception didach. ●(1867) FHB 118/105a. ar zantimant ato da guenderc'hel didach henor an ti.
●(1903) MBJJ 250. konsepsion didach ar Werc'hez.
(2) Didach a bec'hed : exempt de péché.
●(1854) MMM 44. ar Verc'hes heürus ac immaculet (didach a bec'het).
- didach .2
- didach .3didach .3
voir didachañ .2
- didachad
- didachañ .1didachañ .1
v. tr. d. Détacher.
●(1870) MBR 259. hag e deuz didachet eur roched d'e-hoc'h a voa enn-hi tri vanne goad, tr. «elle a enlevé trois gouttes de sang d'une de vos chemises.»
- didachañ / didachiñ / didach .2didachañ / didachiñ / didach .2
v. tr. d. Ôter les clous (de qqc. de cloué).
●(1732) GReg 251a. Déclouer, tr. «Didaicha. pr. didaichet. Van[netois] didacheiñ.»
●(1876) TDE.BF 120a. Didacha, v. a., tr. «Déclouer.»
●(1904) DBFV 49a. didach, didachein, v. a., tr. «déclouer.» ●(1906) KPSA 17. o vont da zidacha Hor-Zalver. ●(1910) MAKE 47. da zidacha ar vein glas a daoliou morzol. ●(1914) DFBP 80a. declouer, tr. «Didacha.» ●(1931) VALL 188a. Déclouer, tr. «didacha.»
- didachiñdidachiñ
voir didachañ .2
- didaer
- didaerañ / didaeriñdidaerañ / didaeriñ
v.
I. V. int.
(1) Décolérer.
●(1926) FHAB Eost 303. poan o taeri, poan o chom taeret, ha poan o tidaeri. ●(1931) VALL 190b. Défâcher, tr. «didaeri –ri n.» ●(1932) BRTG 59. didérein ha dizrougein e hrant. ●(1936) IVGA 76. ne dalveze ket klask lakaat ar c'hure bras da zidaeri. ●251. Ne zidaere ket egile. ●(1955) STBJ 54. rak didêra ha sioulaat a ree buan da Jañ-Mariou.
(2) S'apaiser, se calmer.
●(c.1718) CHal.ms i. La fieure s'appaise, tr. «bihannat, dideerein ara en darian.»
●(1904) DBFV 49b. didérein, v. n, tr. «s'apaiser.»
II. V. tr. d. Calmer.
●(1904) DBFV 49b. didérein, v. a., tr. «apaiser.» ●(1931) VALL 190b. Défâcher, tr. «didaera act.» ●(1972) SKVT I 27. ha skourjez ebet d'o didaerañ.
- didaerdeddidaerded
f. Patience, longanimité.
●(1931) VALL 540a. Patience habituelle, opposée à l'irascibilité, tr. «didaerded f.»
- didaeret
- didaeriñdidaeriñ
voir didaerañ
- didaf
- didafañ
- didagañ
- didailh .1
- didailh .2didailh .2
adj.
(1) Non taillé.
●(1904) DBFV 49a. didailh, adj., tr. «(pierre) non taillée, brute.» ●(1934) BRUS 147. Non taillé (pierre brute), tr. «didaill.»
(2) Informe.
●(1732) GReg 213b. Corps contrefait naturellement, tr. «corf didailh.»
●(1904) BMSB 58. ho Touéou didailh groet a dôliou bouc'hal. ●(1907) DIHU 24/404. jau didaill.
(3) (Personne) qui ne sait pas se tenir.
●(1876) TDE.BF 120a. Didaill, adj., tr. «Qui a de mauvaises façons.»
●(1904) DBFV 49a. didailh, adj., tr. «(homme) impoli, qui n'a pas de tenue.» ●(1934) BRUS 165. Sans tenue, tr. «didaill.»
(4) (Enfant) dissipé.
●(1904) DBFV 49a. didailh, adj., tr. «(enfant) dissipé.»
- didailh .3
- didakenniñdidakenniñ
v. intr. Tomber goutte à goutte.
●(1942) VALLsup 88a. tomber goutte à goutte, tr. «didakenni.»
- didal .1didal .1
adj. Inutile, sans valeur.
●(1924) BILZbubr 38/843. ar pedennou didal am eump bet dibunet dirak ho furnez !
- didal .2didal .2
adj. Qui n'a pas de fond.
●(1732) GReg 257a. Défoncé, ée, tr. «didal.» ●423b. Vaisseau sans fond, tr. «didal.» ●(1744) L'Arm 160b. Ce qui n'est pas foncé, tr. «Didale.»
●(1876) TDE.BF 120a. Didal, adj., tr. «Défoncé, sans fond.» ●Didal eo ar varrikenn, tr. «la barrique n'a plus de fond.» ●(18--) KTB.ms 14 p 107. ter varrikenn didal. ●(18--) SAQ I 79. eur variken didal.
●(1908) FHAB C'hwevrer 47. o barriken (...) didal eo diouz an daou benn. ●(1908) FHAB Even 176. eur variken didal ha divont. ●(1962) EGRH I 55. didal a., tr. « dont le fond manque (barrique, baquet, etc..)
- didalañ / didaliñdidalañ / didaliñ
v.
(1) V. intr. Perdre son fond, se défoncer.
●(1838-1866) PRO.tj 192. mar didal ar varriken. ●(1840) SBI II 162. mar didâl ar varrikenn, tr. «si la barrique défonce.»
(2) V. tr. d. Défoncer, ôter le fond (d'une barrique, etc.).
●(1732) GReg 257a. Defoncer, ôter le fond d'un tonneau, tr. «didala. pr. didalet.»
●(c.1825-1830) AJC 3942. didalan on soneladou guin. ●(1866) FHB 65/100a. An daboulenerien a zidalas ho zaboulinou. ●(1876) TDE.BF 120a. Didala, v. a., tr. «Défoncer, ôter le fond.» ●Neuze e vezo didalet ar varrikenn, tr. «alors on défoncera la barrique.»
●(1902) PIGO I 84. didalan ar barrikennou. ●(1904) DBFV 49a. didalein, v. a., tr. «enfoncer, ôter le fond (d'une barrique).»
- didalbennet
- didaletdidalet
adj.
(1) Défoncé.
●(18--) KTB.ms 14 p 244. gret soup d'ann den-man en ur varrikenn didalet.
(2) (insulte) Barrikenn didalet : ivrogne.
●(1947) YNVL 40. N'hoc'h eus ket mezh, riboter, beg chopin, sac'h don, toull-sistr, gourlañchenn frank, lonker brein, krever vil ? (un ehan) Barikenn didalet !...
- didaliñdidaliñ
voir didalañ
- didalvedegezhdidalvedegezh
f. cf. didalvoudegezh
(1) Inutilité.
●(1904) DBFV 49a. didalvedigeh, f. pl. eu, tr. «inutilité.»
(2) Nullité.
●(1904) DBFV 49a. didalvedigeh, f. pl. eu, tr. «nullité.»
(3) Fainéantise.
●(c.1718) CHal.ms ii. faineantise, tr. «didaluedigueh, faineantis.»
●(1904) DBFV 49a. didalvedigeh, f. pl. eu, tr. «fainéantise.» ●(1927) GERI.Ern 102. didalvedigez, tr. «fainéantise.»
- didalvesaatdidalvesaat
v.
(1) V. intr. Non valoir.
●(c.1500) Cb. [taluout] Jnde inualeo / les. g. non valoir / ou contrehabunder. b. didaluezhat. ●(1521) Cc. [taluout] Unde inualeo es. g. non valoir. b. ditaluezhat.
(2) V. tr. d. Rendre malheureux.
●(c.1500) Cb 103b. [guennuidic] Jnde infelico / as. ac. g. faire maleureux. b. ditalffezhat.
- didalvez .1didalvez .1
adj.
I. (en plt de qqc.)
(1) (Argent, marchandise) qui n'a pas de valeur.
●(1499) Ca 193a. [taluoudec] Jnde inualidus / da / dum. g. non valant. b. didaluez. ●(1612) Cnf 45b. nep à prest eth didaluez, ha gouazcet è mis Æprel.
●(1904) DBFV 49a. didalvé, adj., tr. «sans valeur.» ●(1924) CDFi 1er mars 1. arc'hant didalvez.
(2) Qui ne sert plus.
●(1911) BUAZperrot 125. an hernachou didalvez.
(3) Nul.
●(1906) KANngalon C'hwevrer 41. n'en deuz nemed eun tam skrid didalvez.
(4) Inutile.
●(1876) TDE.BF 120b. Didalve, adj. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «inutile, en parlant des choses.» ●(1877) BSA 249. Remejou ar vidisinet a jome didalvez.
●(1904) DBFV 49a. didalvé, adj., tr. «inutile.» ●(1927) GERI.Ern 102. didalve(z), tr. «inutile.»
II. (en plt de qqn)
(1) =
●(1942) FHAB Du/Kerzu 214. Tremenomp buan ebiou an dud-se ; didalvez int ha n'eus ket a zanvez eur zell enno.
(2) Méchant.
●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Lannuon) Didalvez a ve kemeret aliez evid droug. Da skouer : eur bugel didalvez e lec'h eur bugel droug.
(3) Fainéant, paresseux.
●(1659) SCger 55b. faineant, tr. «didaluez.» ●82b. musard, tr. «didaluez.» ●142a. didaluez, tr. «vn vaurien, faineant.» ●(c.1718) CHal.ms ii. faineant, tr. «didalué dibreder, feneant, Lurus.» ●(1790) MG 84-85. er hohan a nehai e zou didalvé.
●(1866) FHB 95/340a. an oll dud didalvez, dic'hounez, dieguz, lezireg, al lochoreyen. ●(1867) MGK 75. Ar mestr a zo re vak, ar mevel didalvez. ●(1869) FHB 253/349a. na lacafac'h an dud da zont da veza dic'hoant, digalon, didalvez. ●(1876) TDE.BF 120b. Didalve, adj. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «Paresseux.»
●(1904) DBFV 49a. didalvé, adj., tr. «qui ne vaut rien, méchant, mauvais, paresseux, négligent.» ●(1927) GERI.Ern 102. didalve(z), tr. «Fainéant, paresseux, insouciant, propre à rien.»
(4) Chom didalvez : rester sans rien faire, fainéanter.
●(1878) EKG II 148. Va c'here a gave guelloc'h choum didalvez eged labourat.
- didalvez .2didalvez .2
m.
(1) Fainéant.
●(1732) GReg 138b. Casanier, faineant, qui ne sort point de sa cage, du coin du feu, tr. «didalvez. p. didalvezidy.»
●(1824) BAM 285. ne doun quet bet un didalvez nac un diegus. ●(1869) FHB 242/264a. Envel a reomp an didalvez goalleg, eur goalleg.
●(1909) TOJA 16. Sell an didalve ! ●(1924) BILZbubr 42/975. na gwelet a rez-te an didalve-hont.
(2) Fañch an Didalvez : personnification du paresseux.
●(1935) ANTO 118. N'o dije biken graet evel Fañch an Didalvez o fagodi keuneud.
(3) Ober an didalvez : faire le fainéant.
●(c.1825-1830) AJC 4518. vid na chomgemb qued pel dober an didalvé.
●(1935) ANTO 83. pa gavo an halhon koz-se oc'h ober e zidalvez war ar ru.
(4) (insulte) Fainéant !
●(18--) SAQ II 69. Marc'h alar, didalvez, lounk he zizun !
(5) fam. Terzhienn an didalvez : la flemme.
●(1732) GReg 411a. Fievre de veau, tr. «terzyenn an didalvez.»
●(1955) VBRU 10. Dre ma kred dezho ez on skoet gant terzhienn an didalvez. ●(1957) AMAH 219. Skoet a-vihanik gant derzhienn an didalvez.
- didalvezañ / didalveziñdidalvezañ / didalveziñ
v. intr.
(1) Fainéanter.
●(1659) SCger 2b. s'Accaignarder, tr. «didalueza.»
●(18--) SAQ II 44. n'eo ket e tidalvezi, – e chomm dilabour, – en em vagin, e vagin va greg ha bugale.
●(1927) GERI.Ern 102. didalve(z)a v. n., tr. «fainéanter.» ●(1929) SVBV 160. er gêr o tidalveza. ●(1934) CDFi 16 juin. n'en doa ket kollet e amzer o tidalveza.
(2) rare Ne ppas valoir grand-chose.
●(1876) TDE.BF 120b. Didalvezout, v. n., tr. «Peu usité. Ne pas valoir grand-chose.»
- didalvezdeddidalvezded
f. Non valeur, inutilité.
●(1911) BUAZperrot 729. didalvezded ha breskadurez an holl draou krouet.
- didalveziñdidalveziñ
voir didalvezañ
- didalviñ
- didalvouddidalvoud
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Oisif.
●(1659) SCger 85b. oiseux, tr. «didaluout.» ●88b. paresseux, tr. «didallout.»
(2) Inutile.
●(1919) LZBt Du 32. Mes eun de ne oe ken sellet [ar sklav klanv] nemet evel eun dra didalvoud, en hent ha golo d'an holl.
II. (en plt de qqc.) Sans valeur.
●(1939) WDAP 3/192. Dispign arc'hant da brena traou didalvoud. ●(1959) MVGK 34. an didalvouda tra, en eur stal-labourad-douar, eo ar montr pe an orolaj. ●(1962) GERV 20. lakaat ma fried da drei gant sotoniou ha belbiachou didalvout !
- didalvoudegezhdidalvoudegezh
f.
(1) Fainéantise, oisiveté.
●(c.1500) Cb 83a. [fals] Jtem hec improbitas / tis. g. improbite / importunite / ingrite. b. didaluoutdeguez.
●(1659) SCger 55b. faineantise, tr. «didalloudeguez.» ●72b. Lascheté, tr. «didalloudeguez.» ●85b. oisiueté, tr. «didalloudeguez.» ●88b. paresse, tr. «didalloudeguez.» ●142a. didalloudeguez, tr. «faineantise.» ●(1732) GReg 237b. Croupir dans l'oisiveté, tr. «Morza èn didalloudéguez.»
●(1834) SIM 146-147. En em accustumi a rê ivez, dre didalvoudeguez, da voal-drêti an anevaled. ●(1847) MDM 4. An didalvoudegez a spered, al leziregez da zeski. ●(1854) MMM 204. eur fond a zidalloudêgues ac a ziegui. ●(1869) FHB 244/278a. an dieghi, al lezireghez, an didalvoudeghez – anvit ar pec'hed ec'hiz ma kerot.
(2) Inutilité.
●(1927) GERI.Ern 102. didalvoudegez f., tr. «inutilité.»
(3) Indignité.
●(1927) GERI.Ern 102. didalvoudegez f., tr. «indignité.»
(4) =
●(1867) FHB 136/249a. didalvoudeguez ha strafuil an dud digalon-ze.
- didalvoudek
- didalvoudekaat