Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 59 : de didenvin-didenvan (2901) à didorrusted (2950) :- dideñviñ / dideñvañdideñviñ / dideñvañ
v.
I. V. intr.
A. Sortir de terre, pousser.
●(1580) G 197. Ne dydyffas enny yt glas quet, tr. «Il n'y poussa pas de blé vert.»
●(1659) SCger 47b. les fleurs s'eclosent, tr. «didînva pe dihoan a ra ar bleun.» ●96a. pousser, sortir de terre, tr. «didînvi»
●(1879) BMN 37. Ar c'hreunen ed ne zioan, ne zidenv ket kerkent ha ma vez taolet en douar.
●(1907) FHAB Even 121. ar greun hadet ganid / A zidenvo buan. ●(1927) GERI.Ern 102. didiñva, didiñvi, V[annetais] dideñù, dideñùein v. n., tr. «Germer, pousser.» ●(1934) BRUS 67. Germer, tr. «didéñùein.»
B. sens fig.
(1) (en plt d'une idée) Venir, germer.
●(1910) MAKE 19. eur zonj dispar a zidenvas e spered Noun al Ludueg.
(2) (en plt de qqn) Naître.
●(1924) BILZbubr 42/963. C'houi ne oac'h c'hoaz nemet hanter pe kart-vousig, me o kellida, ha c'houi, ar re yaouank, o c'hortoz didenvi... ●(1924) ZAMA 10. pegwir n'em eus bet nemet merc'hed, mall eo d'in bazvalanat evito hag a-raok pell c'hoaz, m'am eus c'hoant da welet ar roueed vihan o tidenvi...
(3) S'épanouir.
●(1927) GERI.Ern 102. didiñva, didiñvi, V[annetais] dideñù, dideñùein v. n., tr. «s'épanouir.»
II. V. tr. d. Dégermer.
●(1961) EVBF II 603. Les germes, ou pousses (…). Certaines pousse, devenues trop grandes, doivent être cassées avant la mise en terre, afin que d'autres sortent. Le verbe est : didiva, L'H[ospital-Camfrout].
- dideodañ / dideotañ / dideotiñdideodañ / dideotañ / dideotiñ
v.
(1) V. tr. d. Ôter la langue.
●(c.1500) Cb [teut]. Jtem elinguo / as. g. oster la langue. b. diteudaff.
●(1876) TDE.BF 120b. Dideoda, v. a., tr. «Arracher ou enlever la langue.»
●(1962) EGRH I 55. dideodañ v., tr. « enlever la langue. »
(2) V. intr. Tirer la langue (de soif, etc.).
●(1936) IVGA 47. P'emañ ar re all o tideota o c'houlenn labour. ●(1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Dideoda v. – Sortir la langue comme un chien qui a trop chaud, mourir de soif : prest e oam da zideoda gand ar zehed. ●(1964) ABRO 22. evañ ur banne dour da derriñ ar sec'hed am lakae da zideota gant an derzhienn a zeve din va c'hreiz. ●(1972) SKVT I 119. gant livioù splann (...) a zideotec'h gant ar c'hoant prenañ unan. ●(1973) SKVT II 34. o tideotañ gant ar sec'hed. ●(1977) PBDZ 761. (Douarnenez) dideotiñ, tr. «tirer la langue, avoir grand soif.»
- dideotañdideotañ
voir dideodañ
- dideotiñdideotiñ
voir dideodañ
- Dider
- diderc'hat
- diderm
- didermendidermen
adj.
(1) Illimité.
●(1732) GReg 513a. Illimité, ée, tr. «Didermenn.» ●Un congé illimité, tr. «Ur c'houngez didermenn.»
●(1931) VALL 373a. Illimité, tr. «didermen.»
(2) Sans fin.
●(1970) BRUD 35-36/146. e-pad eun deiz didermen, setu perag ar pevar mare a ziskouez anezo gand tuiou-spered hag implijou-amzer disheñvel.
- didestamant
- dideureldideurel
v. tr. d. Rejeter.
●(1464) Cms (d’après GMB 164). dideureul (rejeter). ●(1499) Ca 61a. Dideulell. g. deietter. ●(c.1500) Cb 62b. Dideurell. g. deietter. ●(1530) Pm 131. An roanes guyr flourdelys / A ditaulas flour he gouris, tr. «La Reine, vraie fleur de lys, / Jeta doucement sa ceinture.» ●(1633) Nom 195a. Datatim ludere : donner ou ietter l'esteuf : teureul ha diteureul an bolot.
●(1854) GBI I 336. Didoles-te d'in war ma marc'h, tr. «Jette-la moi sur mon cheval.» ●(1868) FHB 159/23a. gallaoued, didolet d'eom gan an henchou-houarn.
- dideuz
- didiac'hdidiac'h
interj. Juron. Nom de Dieu ! cf. diac'h
●(1969) BAHE 62/50. Hast en deus d'e damm soub, rak, didiac'h, n'eo ket tomm dindan an oabl, kaer en deus galoupat. ●(1970) BHAF 69. «Didiah ! Ya 'vat, emon-me, ul lezenn a zo. ●112. Trugarez a laran-me ive d'ar pardoner, rakkar, didiah, sarmoniou beuz e-neus disahet dimp. ●202. Ne din ket memes tra beteg lavared ne ree netra, didiah nann, ve (lire : ne) vefe ket bet brao dezi gant he zad. ●289. Didiah, red e vo din pleal gand se.
►[empl. après un subst.] Sacré.
●(1965) KATR 15. Te a zo aze feker didiah, eme Goatiloury.
- didie
- didilhañ
- didilher
- didilherezh
- didiñvañ
- didiruilhañ
- didoazat
- didoenn
- didoennañdidoennañ
v. tr. d. Découvrir (un édifice).
●(1924) FHAB Genver 32. evel m'en dije c'hoant didoenna an iliz.
- didog / didok .1didog / didok .1
adj. Sans coiffure.
●(1894) BUZmornik 646. e teuaz meur a vech d'ar gear dizae, dijiletenn, didok ha divoutou.
●(1907) BSPD II 280. liès é té d'er gér, didok, divot kaer. ●(1910) MAKE 63. didok, a boan gwisket c'hoaz. ●(1921) HIVK 6. é tonet é perhinded didok. ●(1954) BGUE 33/6. marteloded é tonet é perhinded de Gelùen didok.
- didog / didok .2didog / didok .2
adj. (textile) Sans chapeau, sans pointe.
●(1962) EGRH I 55. didok a., tr. « sans chapeau, sans pointe. »
- didogañ / didogiñ / didokañ / didokiñdidogañ / didogiñ / didokañ / didokiñ
v. tr. d.
I. Décoiffer (d'un chapeau).
●(1876) TDE.BF 121a. Didoka, v. a. (anc.), tr. «Oter le chapeau.» ●(1879) ERNsup 151. didokañ, décoiffer, Trév[érec] ; à St-Mayeux, didokein.
●(1921) GRSA 329. Nasien e fard arnehon hag en didok grons. ●(1962) EGRH I 55. didokañ v., tr. « enlever le chapeau. »
►Se découvrir.
●(1931) VALL 189b. se découvrir (la tête), tr. «didoga.»
►absol. Ne plus mettre de chapeau.
●(1944) VKST Mae 147. diwar-benn koefa ha digoefa, toka ha didoka.
II.
(1) Ôter la peau (d'un abcès).
●(1879) ERNsup 151. didogañ ur gor, enlever la peau sur un abcès, Trév[érec].
(2) Ôter la bogue (des châtaignes).
●(1879) ERNsup 151. didogañ kistin, tirer l'enveloppe des châtaignes, Trév[érec].
(3) Ôter le pédoncule, équeuter (des fraises).
●(2000) PCRMM 568. (Plougastell-Daoulaz) Cette technique de «déchapeautage» (didokan) consiste à enlever le pédoncule de la fraise.
- didoger / didokerdidoger / didoker
m. –ion péjor. Didoger-sivi : paysan-marin-pêcheur petit producteur de fraises.
●(2000) PCRMM 603. (Plougastell-Daoulaz) De même les paysans-marins-pêcheurs, possédant moins de terres et donc ayant moins de surface en fraisiers seront appelés les «équeuteurs de fraises» (didoker sivi), leurs fraises étant considérées comme à peine bonnes pour faire de la confiture.
- didoget / didoketdidoget / didoket
adj. (Fraise) dont on a ôté le pédoncule.
●(2000) PCRMM 832. (Plougastell-Daoulaz) ar sivi didoket poa evit ar gonfitur.
- didogiñdidogiñ
voir didogañ
- didognañdidognañ
v. intr. Cesser d'avoir un nez camus.
●(1944) VKST Mae 149. ne vezo na diluchet na didougnet ha pa lakafec'h d'ezi war he fenn eun hanter dousenn tokou.
- didoiñ
- didokdidok
voir didog
- didokañdidokañ
voir didogañ
- didokerdidoker
voir didoger
- didoketdidoket
voir didoget
- didokiñdidokiñ
voir didogiñ
- didolgenniñ
- didolledidolle
s. Récolte de goémon épave où chacun garde pour lui ce qu'il ramasse.
●(1909) FHAB Mae 138. Gouskoude pa vez «Didolle», e c'hellont, koulz eget ar voazed, kregi el leac'h ma kavont. ●(1960) GOGO 223. (Kerlouan, Brignogan) C’est alors que l’on décide s’il y a tol̥é (tolle) ou didolé (didolle). Dans le premier cas, le goémon recueilli est partagé entre les différents riverains présents. Dans le second, le récoltant est propriétaire du goémon qu'il recueille. ●224. On décide habituellement qu'il y aura didolle lorsque la mer, très houleuse, entraîne vers la côte de grandes quantités de goémon. On dit alors que le goémon est «e frip» (e frip), c'est-à-dire à celui qui le prendra le premier. ●225. Nous n'avons pas constaté l'existence de ces coutumes de «tolle» et «didolle» ailleurs qu'à Kerlouan, Brignogan et Plounéour. ●(1980) PLNN 5/13. Pa vese tolle, e vese lodennet ar bezhin etre an dud da c'houde an dastum. Pa vese didolle, e talc'he peb heni dezhañ ar pezh en doa gellet tapoud.
- didolpiñ
- didommañ
- didon
- didonañdidonañ
voir dizonañ
- didorañ
- didorchennañdidorchennañ
v. intr. Se lever de dessus un coussin.
●(1939) RIBA 5. é tourhellat é dreu, é térein, é tidorchennein. ●82. Didorchennein e hra er hemenér.
- didorgammiñ
- didorgenn
- didorr .1didorr .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Qui n'est pas cassé.
●(1877) FHB (3e série) 10/80a. blounset mez didor he izili.
►sens fig. Intact.
●(1889) ISV 7. Nep ne viro ket ar greden-ze didor ha divoulc'h.
(2) (Trouver) moins fatiguant ; (être) moins fatigué.
●(1752) BS 302. abalamour ma quevont didoroc'h war'nezo.
●(1839) BESquil 285. rac ma cavant é ma didoroh dehai. ●(1869) FHB 237/217b. ar re didalvez en em daol da glask an aluzen evit beza didorroc'h varnezho. ●(1870) FHB 273/95b. beva didorroc'h. ●(1872) ROU 92a. Moins de fatigue, tr. «didorroc'h.»
(3) Reposé, dispos.
●(1878) EKG II 174. ar spered skanv ha gae, ar c'horf didorr.
●(1890) MOA 97a. anez labourat, brec'h didorr.
(4) (Travail) qui ne fatigue pas.
●(1867) MGK 31. Al labour (…) / Berroc'h ha didorroc'h atao d'al labourer / Evit d'an didalvez.
●(1927) GERI.Ern 102. didorr adj., tr. «(Travail) qui ne fatigue pas (d'ar c'horf le corps).» ●(1983) PABE 221. (Berrien) labour didorr, tr. «un travail qui ne fatigue pas.»
(5) [au comp.] Moins sujet à se casser.
●(1872) ROU 84b. Il y est moins exposé à être cassé, tr. «didorroc'h eo deza beza eno.» ●104b. Moins sujet à se casser, tr. «didorroc'h.»
II. Adv.
(1) Tranquille, tranquillement.
●(1901) GKLA 19. Oen ha denvet a beure hag a veve didor…
(2) (Marcher) Lestement.
●(1927) GERI.Ern 102. didorr adv., tr. «(marcher) lestement, sans être lassé.»
- didorr .2didorr .2
m.
(1) Soulagement.
●(1862) JKS 354. Jezuz a zo didorr ar re a dremen war ann douar.
●(1907) KANngalon Mezheven 432. eur zikour evit ar re veo, eun didorr evit an anaoun. ●(1927) GERI.Ern 102. didorr m., tr. «(avoir) du soulagement.»
(2) Repos.
●(1868) FAG 7. Ann den ne gav er bed na didorr, na diskuiz.
(3) Reiñ didorr : soulager.
●(1866) SEV 164. rei didorr, dre ho pedennou, d'ann eneou paour a zo er poaniou-ze.
●(1902) MBKJ 149. evit rei didorr enn ho foaniou da eneou ar Purkator. ●(1906) KPSA 161. rei kaloun d'eur c'hristen ha didorr d'e boaniou. ●(1923) ADML 40. reï d'ar c'horf didorr ar c'housket. ●(1925) BUAZmadeg 285. heb gellout rei an distera didor d'he vestr benniget ! ●(1928) BFSA 204. kement-se a roio d'eoc'h nerz ha didorr en ho poaniou. ●(1929) FHAB Genver 31. Neuze ar mestr a zifennas dindan boan a varo rei dezi na boued na netra all a gement a rofe didor dezi en eun doare pe zoare.
(4) Kemer didorr : prendre du repos, se détendre.
●(1919) FHAB Here 109. nebeut a c'hellas en douar benniget / Kemeret o didor.
- didorradur
- didorridigezhdidorridigezh
f. Indissolubilité.
●(1906) BOBL 24 février 75/1a. kaillari santelez ha didorridigez an demezi kristen.
- didorrusdidorrus
adj.
(1) Irrévocable.
●(1919) BUBR 5/125. barnedigez didorrus Doue. ●(1931) VALL 401b. Irrévocable, tr. «didorrus.»
(2) Inébranlable.
●(1935) TRAG 146. eur volontez didorrus.
(3) Indéfectible.
●(1920) MVRO 45/4d. eul liamm didorrus, / Liamm tener ar garantez.
(4) Indissoluble.
●(1931) VALL 386a. Indissoluble, tr. «didorrus.»
(5) Inextinguible.
●(1931) VALL 388a. Inextinguible, tr. «didorrus.»
- didorrusted