Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 61 : de didro (3001) à didudet (3050) :- didrodidro
adv. Droit.
●(1857) CBF 101. bete'n dalar eo eat didro da dibeskel (lire : ha diveskel), tr. «jusqu'aux sillons en travers je l'ai tracé droit et sans biais.»
- didroaddidroad
adj.
I.
(1) Apode, qui n'a pas de pied.
●(1732) GReg 721a. Qui n'a point de piez, tr. «Didroad.»
●(1904) DBFV 49b. didroed, adj., tr. «sans pied.» ●(1931) VALL 29b. Apode, tr. «didroad.» ●(1962) EGRH I 55. didroad a., tr. « sans pied. »
(2) par ext. (en plt d'outils) Sans manche.
●(1732) GReg 262b. Demanche, ée, non emmanché, tr. «Didroad.»
●(1830) SBI I 4. va bouc'hal a zo didroad, tr. «ma hache a perdu son manche.» ●(1876) TDE.BF 121b. Didroad, adj., tr. «démanché.»
●(1904) DBFV 49b. didroed, adj., tr. «sans manche.» ●(1914) LZBl Meurzh 378. eur benvek didroad. ●(1955) VBRU 168. ur skubellenn didroad. ●(1962) EGRH I 55. didroad a., tr. « sans manche. »
II. Bezañ bouc'hal didroad : voir bouc'hal.
- didroadañ / didroadiñdidroadañ / didroadiñ
v. (en plt d'outils)
I. V. intr. Perdre son manche, se démancher.
●(17--) TE 227. bohal unan a nehai e zidroædas hac e gouéhas ér riviér.
II. V. tr. d.
(1) Faire perdre pied, renverser.
●(1659) SCger 142a. didroada, tr. «faire perdre pied.»
●(1962) EGRH I 55. didroadañ v., tr. « renverser. »
(2) Démancher.
●(1659) SCger 42a. demancher, tr. «didroadi.» ●(1723) CHal 53. Didroidein, tr. «Démancher, épater.» ●(1732) GReg 262b. Demancher, ôter le manche de quelque instrument, tr. «didroada.» ●(1798-1799) II BRig 30. didroadan, tr. «dépiéter ou renverser.»
●(1876) TDE.BF 121b. Didroada, v. a., tr. «Oter le manche, parlant d'un outil.»
●(1904) DBFV 49b. didroedein, v. a., tr. «démancher.» ●(1907) VBFV.fb 28a. démancher, tr. «didroedein.» ●(1942) DHKN 160. didroèdein un trebé. ●(1962) EGRH I 55. didroadañ v., tr. « enlever le manche. » ●(1983) PABE 146. (Berrien) didroada, tr. «démancher.»
(3) Épater.
●(1904) DBFV 49b. didroedein, v. a., tr. «épater.»
- didroadet
- didroadiñdidroadiñ
voir didroadañ
- didroc'hdidroc'h
adv. Troc'h-didroc'h : tailladé.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) troc'h-didroc'h, tr. «tailladé.»
- didroc'hadur
- didroc'hañdidroc'hañ
v. tr. d.
(1) Découper.
●(1732) GReg 250a. Dechiqueter les étoffes, y faire des taillades, pour servir d'ornemens, tr. «didrouc'ha mezer spaçz-ê-spaçz.» ●294b. Dissequer, faire l'anatomie d'un corps, tr. «digueri ha didrouc'ha ur c'horf maro.»
●(1876) TDE.BF 121b. Didrouc'ha, v. a., tr. «Couper en morceaux ; p. et. Il a à peu près le même sens que trouc'ha, couper.» ●(1890) MOA 191a. Couper en morceaux, tr. «didrouc'ha.»
●(1927) GERI.Ern 98. didrouc'ha, tr. «découper.» ●(1931) VALL 162b. couper en morceaux, tr. «didrouc'ha.»
(2) Entrecouper (son discours).
●(1732) GReg 353b. Entrecouper ses paroles de sanglots, tr. «Didrouc'ha e breposyou, o c'huanada.»
- didroc'herdidroc'her
m. –ion Découpeur.
●(1732) GReg 252a. Decouppeur, déchiqueteur, tr. «didrouc'her. p. didrouc'heryen.»
- didroc'holiañdidroc'holiañ
v. tr. d. Redresser (un véhicule renversé).
●(1906) CDFi 09 juin. ar jadenn pa vez torret a c'heller da zresa, hag ar c'har treuniet da zidreunia.
- didroelldidroell
adj.
(1) Attr./Épith. Sincère, ingénu.
●(1867) FHB 136/258b. bez' e tle beza didroel, caloneg. ●(1868) FHB 204/376b. he galon eün ha didroel. ●(1877) BSA 279. unan euz an eneou eeun ha didroell.
(2) Adv. Franchement, sans détours.
●(1869) FHB 230/167a. ha da glevet unan bennag o lavaret dezho ho mad hag ho droug eün ha didroel. ●(1889) ISV 451b. Mes e Rom ne badas ket pell / Ar c'hiz da goms ken didroel.
- didroidelldidroidell
adj.
(1) Attr./Épith. Loyal.
●(1867) MGK 74. Ar c'hrek vad zo didroidel. ●(1872) ROU 82b. Droit, loyal, tr. «didroidell.»
●(1904) ARPA 116. Bezit eta eveziec evel aëred ha didroidel evel coulmed. ●(1909) FHAB C'hwevrer 44. kaloun dener, dinam ha didroidel. ●(1939) MGGD 18. eur bugel didroidell.
(2) Adv. Sans feinte, sincèrement.
●(1872) GAM 6. Livirit din freaz ha didroidel, ho peleien ho deuz roet skuer fall en ho farrez ? ●(1893) IAI 242. Bismark (...) a blegas didroidel.
●(1904) SKRS I 194. Ar verc'hik a anzavas didroïdel. ●(1911) BUAZperrot 648. Oh ! nan, intron, emezo, ken didroïdell ha tra. ●(1936) PRBD 130. kofes didroïdel. ●(1944) VKST Meurzh 70. Lavaromp an traou didroidell.
- didroiellatdidroiellat
v. tr. d. Guérir les porcs de la maladie nommée «troiell».
●(1939) RIBA 59. Didroiellet-hui hou moh.
- didrok
- didromperezh
- didromplañ / didrompliñdidromplañ / didrompliñ
v. tr. d. Détromper.
●(1732) GReg 250b. Deciller les yeux à quelqu'un, le détromper, tr. «didroumpla ur re-bennac. Van[netois] didrompeiñ.» ●281b. Detromper, tr. «Didroumpla. pr. didroumplet.»
●(1821) SST 110. Didrompein er ré fariet.
●(1904) DBFV 49b. didronpein, v. a., tr. «détromper, désabuser (a de).»
- didromplet
- didrompliñdidrompliñ
voir didromplañ
- didronañ / didroniñdidronañ / didroniñ
v. tr. d. Détroner.
●(1732) GReg 281b. Detroner, tr. «didrôni. pr. didrônet.» ●(17--) TE 241. Nechao en didronas.
●(1839) BEScrom 372. en hani en dès didrônet en tyrandèd. ●(1868) FHB 199/343b. ne ket ar roue epken eo a fell dezho da zidroni. ●(1894) BUZmornik 262. ar pez en doa bet skrivet d'he dad araok beza didronet. ●363. didronet oa bet d'he dro goude beza didronet ar pab.
●(1908) FHAB Ebrel 124. e teuffe an dud, araog an Ankou, da zidrona anezan. ●(1913) AVIE 8. Didronet en des er ré gelledek.
- didroniñdidroniñ
voir didronañ
- didroñsdidroñs
adj. (en plt de vêtements) Qui n'est pas retroussé.
●(1745) BT 328. unn toque didronce arnehou, tr. «un chapeau non restroussé par dessus.»
- didroñsañdidroñsañ
v. tr. d.
I. Détrousser.
●(1732) GReg 281b-282a. Detrousser, defaire une chose troussée, tr. «Didroñçza. pr. didroñçzet.» ●Detrousser sa jupe, tr. «Didroñçza e lostenn.»
●(1876) TDE.BF 121b. Didroñsa, v. a., tr. «Retrousser, détrousser une robe, une jupe.»
●(1904) DBFV 49b. didronsein, v. a.., tr. «détrousser.»
II. sens fig.
(1) Détrousser, voler.
●(c.1718) CHal.ms i. detrousser, tr. «didroussein, laerein, laereh.»
(2) Désarçonner.
●(1895) FOV 242. N'en dé ket er marh ru en dès en é unan / Didronset ér mod-sé er bautrèd digrassan, tr. «Le cheval de Bastien n'est pas le seul qui ait ainsi désarçonné les jeunes gens vigoureux.»
●(1904) DBFV 49b. didronsein, v. a.., tr. «désarçonner.»
- didroubldidroubl
adj. Sans trouble.
●(1839) BSI 126. e bedennou [a zeuas c'hoas da veza] didroubloc'h ha fervantoc'h.
- didrouskennañ
- didrouz .1didrouz .1
adj.
I. Adj.
A. Attr./Épith.
(1) (en plt d’un lieu) Où il n’y a pas de bruit, paisible.
●(1903) MBJJ 224. hag ec’h eaz en ul læc’h didrouz. ●(1910) ISBR 18. flagenneu didrous. ●(1931) GUBI 132. En un tachad didrouz. ●(1942) DHKN 77. Met a houdé, éh es ér gérig-hont, ken didrous, ken kun, ha groeit get Doué aveit kuhunein eurusted un tiegeh Breihiz iah, sonn hag onest, ur galonig hag e losk noz ha dé get er glahar.
(2) (en plt d’un laps de temps) Tranquille.
●(1938) ARBO iii. léh em es biùet bléieu didrous me iouankiz.
(3) (en plt de qqn) Qui ne fait pas de bruit, paisible.
●(1857) CBF 54. Didrouz edo enn he di gant he labour, tr. «Il travaillait paisiblement dans sa maison.» ●(1866) LZBt Genver 94. evit ar bobl didrouz ha sioul. ●(1877) EKG i 233. pep hini a jommaz sioul ha didrouz enn he di.
●(1910) EGBT 71. An oll a gar ar vugale didrous.
B. Attr.
(1) En paix, tranquille.
●(1879) BAN 33. Eur gambr oe roet dezhan, hag ouspen, eul lec’hic-all muioc’h cuzet (…) evit ma c’hellje beza didrous eno. ●(1889) ISV 402. list ama didrous da labourat ar re ne leveront ger deoc’h.
●(1911) BUAZperrot 132. eun aotrou bras ha pinvidik a veve didrouz ha dibreder gant e wreg. ●(1910) ISBR 67. A zrebi nezé é oent bet lézet didrous get Konomor.
(2) Bezañ didrous/didrouz (da ub.) : avoir la paix, le silence, être tranquille.
●(1872) ROU 103a. Vous y trouverez le silence, tr. «Eno e vezo didrouz deoc’h.»
(3) Sans bruit.
●(1878) EKG ii 38. sioul oa an noz, didrouz oa tro-var-dro.
(4) Sans désordres, sans troubles.
●(1915) HBPR 108. lezit liberte gant peb den hag an traou a chom didrouz.
II. Adv. Silencieusement.
●(1870) FHB 285/188a. o vont didrous d’ar c’hoat.
●(1910) MAKE 8. lammat didrouzik war an hent. ●(1911) BUAZperrot 460. o sebelia didrousa ma c’helljet. ●(1919) LZBt Du 11. An treo-ze holl a dremen didrous hag e koach. ●(1949) KROB 14/4. labourat didrouz ha didabut. ●(1955) STBJ 123. Buoc’hed briz (...) o taskiliat didrouz.
III. Didrouz evel un naer : voir naer.
- didrouz .2
- didrouzañ / didrouziñdidrouzañ / didrouziñ
v.
(1) V. tr. i. Foutre la paix.
●(1928) BREI 58/3b. Ket d'ober e hent elec'h all ; ha didrouzet d'am fenn !
(2) V. intr. Cesser de faire du bruit.
●(1818) HJC 362. Didrouzet, guélamp mar da Elie d'in distâgueign à zoh er groez.
●(1934) BRUS 62. didrouzein, tr. «cesser de faire du bruit.» ●(1939) RIBA 31. a nebedigeu, é tisafarant, é tidrouzant, é taùant.
- didrouzetdidrouzet
adj. Calmé, apaisé.
●(1955) STBJ 35. pa voe didrouzet an traou ha deuet eun tammig urz e kêr.
- didrouziñdidrouziñ
voir didrouzañ
- didrubuilh
- didrubuilhañdidrubuilhañ
v.
(1) V. tr. d. Tranquilliser.
●(1908) PIGO II 23. Fanch a gontas meurbed a dreo kaer d'e vam, evit he didrubuilhan. ●(1935) BREI 401/3a. o c'hellout ho tidrubuilha war se. ●(1943) FATI 112. Didrubuilhet e voe war ar poent-se.
(2) V. intr. Se tranquilliser.
●(1903) KZVr Du-Kerzu (d’après KBSA 22). Didrubuilha a ra spered ar c’hloc’her.
- didrubuilhet
- didruedigezhdidruedigezh
f. Manque de pitié.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 139. temal dehi hé didruhédigueah.
- didruez .1didruez .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. Impitoyable.
●(1575) M 3565. Dicarantez, ditruez, diuezol, tr. «Sans amour, sans pitié, définitivement (?).»
●(1659) SCger 68b. impitoyable, tr. «didruez.» ●(1732) GReg 628a. Qui n'a point de misericorde, tr. «Didruezus. didruëz. didrugarezus. dibardoun.»
●(1838) CGK 19. Al lezen zo didrue. ●(1872) ROU 60. Didruez, tr. «cruel.»
●(1902) PIGO I 175. Barnet oun da vean debret en bê gant al loen didrue-man. ●(1904) DBFV 49b. didruhé, adj., tr. «impitoyable ; sans pitié.» ●(1909) FHAB C'hwevrer 45. an Ankou didruez en doa taolet e ziel var ar c'hloareg breizad. ●(1942) DHKN 86. Met araok el lodennereh, peb unan de ziskoein é nerh, a daoleu dorn didruhé, ar fri é gilé ! ●(1964) ABRO 113. doueoù gwallon ha didruez.
B. Attr.
(1) Bezañ didruez ouzh ub. : être sans pitié pour qqn.
●(1856) VNA 177. je suis impitoyable pour ces mauvais chrétiens, tr. «didruhé-on doh er fal Grechenion-zé.» ●(1864) SMM 42. Mar ho cavan (…) e stad a bec'hed e vezin didruez ouzoc'h. ●(1877) EKG I 128. d'an daou-lamm, didruez ouc'h he dreid.
(2) Bezañ didruez d'ober udb. : faire qqc. (frapper, etc.) sans pitié.
●(1955) STBJ 101. didruez e oa e zorn da frea.
II. Adv.
(1) Impitoyablement.
●(1575) M 453. Ha te dren maru diuez, mar ditruez ez brog, tr. «Et toi par la mort effrontée, qui touche si impitoyablement.» ●(1650) Nlou 44. Hep enebran ez voé cannet, / Iesus dytruez labezet, tr. «Sans égard il fut battu / Jésus, lapidé sans pitié.» ●201. En vn croas à chuen en menez / Ez tachat Iesus dytruez, tr. «Adossé à une croix sur la montagne / on attacha impitoyablement Jésus.»
●(1847) MDM 23. Ar mammou a sko didruez var ho bugale. ●(1878) EKG II 68-69. gand urz da denna didruez. ●277. fourra didruez ho baionettez e kof an hini (...). ●(1889) SFA 88. En em ganna didruez a rejor e kear.
●(1910) MAKE 47. en eur chouka ken didruez ha diagent. ●(1924) BILZbubr 42/978. Ha Bilzig, heskinet evel-se, a ziode hag a skoe didruez. ●(1925) KANNgwital 275/10. en em vressa a reant, en em vrevi, en em gignat didruez. ●(1955) VBRU 98. Ha setu ma krogjont d'en em giañ ken didruez ma krede din (…). ●(1957) AMAH 46. e stagas da vombezañ didruez ar sezidi.
(2) fam. Sans marchander, sans lésiner.
●(1906-1907) EVENnot 7. (Landreger) Aman e kerz ar gouanv e ve groet tan didrue, tr. «Sans marchander, sans lésiner, sans chipoter, un bon feu.»
- didruez .2didruez .2
f. Manque de pitié.
●(c.1500) Cb. [truez] g. non pitie / desleaulte. b. ditruez.
- didruezus
- didrugardidrugar
adj. Impitoyable.
●(1962) GERV 13. Kristen eo ive, a-dra-sur, met didrugar a-wechou ha lemm ha kalet meurbet barvenn e gleze.
- didrugarezdidrugarez
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Sans pitié.
●(1909) BLYA 55. an dud didrugare !
(2) Inexorable.
●(1914) DFBP 183a. inexorable, tr. «Didrugarez.»
II. Adv. Impitoyablement.
●(1912) GMGE 23. Nag a bed skoaler am beuz bet klevet o lavaret e dleche ar brezounek beza rastellet didrugarez diwar c'horre an douar !... (La Résistance, février 1899).
- didrugarezusdidrugarezus
adj. Incharitable.
●(1732) GReg 522b. Incharitable, tr. «Digar. nep ne deo qet carantezus ê qêver e hentez. didrugaresus. criz.» ●628a. Qui n'a point de misericorde, tr. «Didruezus. didruëz. didrugarezus. dibardoun.»
- didu .1didu .1
adj.
(1) (en plt d'un endroit) Non fréquenté.
●(1921) GRSA 13. Didu ha diamén e oè en tachad-sé.
(2) Loin de tout.
●(1919) DBFVsup 15b. didu, adj., tr. «sans secours, abandonné, seul.» ●didu e vo dehou, tr. «il sera loin de tout voisinage.»
(3) Maladroit, incapable.
●(1825) COSp 97. er ré ispridettan (…) peré e zou quen didu el hilleih a réral eit er hontamplationeu er ré ihuellan. ●(1863) GOM 167. ha pere oc’h pen a so quen didu ha quen incapabl ha cals ar re-all da ober meditationou doun hac huel. ●(1866) LZBt Gouere 170. gwall-didu evit holl obero ar riligion.
●(1919) DBFVsup 15b. didu, dans l'Arvor maladroit, inapte. ●(1983) PABE 190. (Berrien) didu, tr. «maladroit.»
(4) Bezañ didu da : être maladroit comme/en tant que.
●(1865) LZBt Here 57. pegen didu bennag on da vedisin.
- didu .2didu .2
m. Plaisir.
●(1499) Ca 56b. Deduyt vide in ioae. cest tout vng. ●(1530) J 6a-b. Iesu (…) / ma deduy an muyhaf, tr. «Jésus (…) mon bonheur souverain.» ●(1575) M 218. Na huerzin, na hoary, na deduy á priet, tr. «Ni de rire, ni de jeu, ni de plaisir conjugal.» ●825. En confusion dit, ne vezo daz didu, tr. «A ta confusion, ce ne sera pas pour ton agrément.» ●2364. hep deduy, tr. «déplorable.» ●2954. pep deduy, tr. «chaque satisfaction.» ●2959. Na muy deduy heuizicquen, tr. «Ni réjouissance, plus désormais.» ●3085. euyt nep deduy, tr. «pour aucun plaisir.» ●3381. Diouz an dellit vezo cuit an deduy, tr. «D'après le mérite sera franchement le plaisir.»
●(1866) BOM 48. Levenez ha didu !
●(1927) GERI.Ern 103. didu m., tr. «Amusement.»
- didu .3didu .3
s. Peine, détresse.
●(1580) G 262. Clevet hon dydu so truez, tr. «C'est pitié, d'entendre notre détresse.»
- didualdidual
voir diduañ
- diduamantdiduamant
m. –où Amusement.
●(1924) ARVG Eost 189. rei eun tamm diduamant d'ar gerent ha d'ar vugale.
- diduañ / diduiñ / didualdiduañ / diduiñ / didual
v.
I. V. tr. d.
(1) Divertir.
●(1575) M 379-380. Ne prissent da respont, na rac da gront spontaff, / Na cleuet ouz da cry, na muy da deduyaff, tr. «Ils ne daigneraient te répondre, ni s'effrayer de tes gronderies / Ni écouter ton cri, ni te plaire désormais.»
●(1902) PIGO I vi. peadra da diduan o spered. ●(1907) BOBL 07 décembre 167/1a. eur gontaden evid didual ar re all. ●(1912) GMGE 98. didual eun tam bue trist ar zoudard. ●(1913) PRPR 21. didual e genvroiz. ●(1927) GERI.Ern 103. didua v. a., tr. «amuser recréer.» ●(1964) ABRO 73. Meur a dra a zidue va spered hag e kaven berroc'hik va amzer eget kent.
(2) Ravir d'aise.
●(1927) GERI.Ern 103. didui, tr. «ravir d'aise.»
(3) Diduañ an amzer/e amzer : passer le/son temps.
●(1908) PIGO ii 41. c’hoariellou mat da ebatal ha da didui an amzer. ●(1963) LLMM 99/266. hag a gase bep sul ha bep gouel-berz un nebeut tud lezirek na gave netra welloc’h da ziduiñ o amzer eget ur valeadenn.
II. V. intr. Se réjouir.
●(1575) M 2123. hep deduiaff, goelaff ha doen caffou, tr. «Là, sans se réjouir, pleurer et souffrir des tourments.» ●2966. Ayelo dy da deduiaff., tr. «Ira là se réjouir.»
III. V. pron. réfl. En em ziduañ : se divertir.
●(1903) MBJJ 31. peadra d'en em diduan. ●46. euz c'houæc'h heur hanter da eiz heur, bodadek evit en em didui. ●(1908) PIGO II 44. ober eun tamm baleaden da 'n em diduan. ●(1924) FHAB Genver 2. evit 'n em zidui a galon. ●(1926) FHAB Ebrel 123. peger brao e ouie ar yaouankiz en em zidui.
- diduant
- diduchiñdiduchiñ
v. tr. d. Enlever les touffes d'herbe.
●(1977) PBDZ 771. (Douarnenez) diduchiñ, tr. «enlever les touffes d'herbe.»
- diduddidud
adj.
(1) (en plt d'un lieu) Inhabité.
●(1870) FHB 306/355a. eun enezen a bell ha didud. ●(1889) ISV 151. er meneziou didud-ze.
●(1903) MBJJ 105. dre ar vro didud ec'h omp enni breman. ●(1927) FHAB Gouere 140b. Mont a reas dre vroiou noaz ha didud. ●(1957) AMAH 245. Met o vezañ ma’z oa manet didud ar siklud-se e-pad ur pennad brav, e veze tremen diaes bevañ ennañ.
(2) (en plt de qqn) Sans famille.
●(1862) BBR 6. C'houi ziwallo va mab (…) Na fell ket d'hec'h e ve didud, tr. «vous ne voudriez pas qu'il fut sans famille.»
- didudañ
- didudet