Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 62 : de diduell (3051) à diempradenn (3100) :- diduelldiduell
f. –où
(1) Divertissement, distraction.
●(1732) GReg 35a. Amusement, occupation legere pour passer le tems, tr. «diduéll. p. diduéllou.» ●35b. Amusement d'enfans, tr. «didüellou-bugale.»
●(1876) TDE.BF 121b. Diduell, s. f. C[ornouaille], tr. «Amusement.»
●(1904) BMSB 19. rei diduel d'ar bobl. ●(1927) GERI.Ern 103. diduell f., tr. «Amusement.» ●(1935) BREI 416/2a. N'o deus diduell ebet.
(2) Objet de distraction pour un enfant (hochet, jouet, etc).
●(1732) GReg 496b. Hochet, petit jouet d'un enfant encore à la mammelle, tr. « diduell. p. diduellou. »
- diduellañdiduellañ
v.
(1) V. tr. d. Divertir, distraire, récréer.
●(1732) GReg 35b. Amuser un enfant, tr. «diduélla ur buguel.»
●(1866) BOM 28. Me a ziduell, gand eur zon, / Ann den goulied a galon. ●(1869) TDE.FB 41b. Amuser un enfant, tr. «diduella eur bugel G[régoire].»
●(1909) BOBL 21 août 243/2c. diduella ar spered, hag an daoulagad. ●(1927) GERI.Ern 103. diduella v. a., tr. «amuser, récréer.» ●(1939) MGGD 17. o klask an tu d'e ziduella. ●(1943) FATI 135. bez' he deus an tu da ziduella anezo gant hec'h istoriou.
(2) V. pron. réfl. En em ziduellañ : se divertir.
●(1964) ABRO 50. Evit en em ziduellañ.
- diduellus
- diduiñdiduiñ
voir diduañ
- didumenner
- didumenniñ
- didumpañdidumpañ
v. tr. d. Précipiter.
●(1557) B I 793. De dirumpaff (variante : ditumpaff) an quentaff pas / Dann iffern, tr. «le précipitent avec grand violence dans l'enfer.»
- didurmud
- diebeuliñ
- diecheveatdiecheveat
v. tr. d. Faire passer le mauvais caractère de qqn.
●(1939) RIBA 23. diéchevéat me Janton a pe vè rekin.
- diechu
- died
- dieeun
- dieeuniñ
- diefed
- diefedus
- diefedusted
- dieg
- diegidiegi
m.
(1) Paresse.
●(1499) Ca 61b. Dieguy. g. paresce. ●(c.1500) Cb. [lent] gal. tardesse / paresse / oysiuete. bri. lentery / dieguy / daleydiguez. ●(1580) G 499. prezec hoantec hep dyeguy, tr. «prêcher avec zèle sans négligence.» ●711. Quentaf can an quylyec neuse hep dyeguy / Saf, tr. «Au premier chant du coq, alors sans paresse, / Lève-toi.» ●(1612) Cnf 30b. Chom hep cleuet an offeren da su pé da gouel berset dré dieguy. ●(1621) Mc 36. ves à auaric, ves a dieguy. ●(1650) Nlou 34. hep dieguy, tr. «sans paresse.» ●(1659) SCger 142a. diegui, tr. «paresse.»
●(1659) SCger 58b. fomenter la paresse, tr. «mezur an diegui.» ●88b. paresse, tr. «diegui.» ●(1688) MD I 23. pep seurt diegui. ●(1710) IN I 413-414. hac hon les da loueda en hon diegui. ●(1732) GReg 694a. Paresse, lenteur, négligence, tr. «Dieugui. diegui.» ●La paresse est un des sept pechez capitaux, tr. «An dieugui a so unan eus ar seiz pecheud (lire : pec'heud) marvel.» ●(17--) ST 140. hep feint na diegi, tr. «sans feinte ni paresse.»
●(1838-1866) PRO.tj 193. Hi eo prinsez an diegi.
●(1908) KMAF 27. Divalo, divalo ! Diwall da louedi ha da vergla, rak an diegi a zebr an den. ●(1911) SKRS II 191. bep tro e veze eur goal grogad etrezhan ha diaoul an diegi. ●(1921) PGAZ 46. Krouadur re vag ha dalc'het en diegi. ●(1936) IVGA 23. Ma filez gant an diegi.
(2) Lenteur, manque d'ardeur, répugnance à agir.
●(1862) JKS.lam 29. Hor boaziou fall hag hon diegi da gerzet araok enn hent hor zilvidigez. ●(1868) FHB 200/348a. an diegi hag an dic'hoantegez da labourat ma voa douget dezho.
●(1902) PIGO I 222. ec'h omp bet tapet abalamour d'hon diegi ha d'ar gertri hon doa da gousket er-maez.
(3) Bezañ en diegi : être fainéant.
●(1911) BUAZperrot 438. An den yaouank en diegi / A zestum poan 'benn e gozni.
- diegrañdiegrañ
v. Ôter l’aigreur de qque chose ; cueillir des grappes de raisin pour faire du verjus.
●(1499) Ca 61b. Diegraff. g. desenaigrir. l. exacerbo / as. ou cest cuillir grapes de veriut. ●(c.1500) Cb 62b. diegraff. g. desenaigrir. l. exacerbo / as. gal. ou cest cueillir grapes de veriut. bri. trouchaff grapou verius. Inde exacerbatio / onis. b. digryziadur. ●(1521) Cc [diegraff]. Diegraff. g. desenaigrir la. excerbo as. vel significat colligere veriutum. Unde exacerbatio onis.
●(1732) GReg 954b. Cueillir des grapes de raisin pour faire du verjus, tr. «Diégra pr. diégret.»
●(1876) TDE.BF 122a. Diegra, v. n., tr. «Faire du verjus.»
- diegusdiegus
adj. Paresseux.
●(1612) Cnf.epist 32. ma oump bet diegus. ●(1621) Mc 6. Bet ouff negligant, ha diegus.
●(1659) SCger 88b. paresseux, tr. «diegus.» ●142a. diegus, tr. «paresseux.» ●(1732) GReg 694a. Paresseux, euse, tr. «Dyegus.»
●(1859) MMN 16. Mallos dan den dieguz ha dibreder ! ●(1862) JKS 364. Mar d-ounn breman ken dieguz ha ker laosk. ●(1862) JKS.lam 57. skouer ann dud klouar ha dieguz.
●(1902) PIGO I 172. Ar blei a zavaz 'n e za, dieguz braz. ●(1927) GERI.Ern 103. diegus, tr. «paresseux, négligent, lent.»
►[empl. comme subst.]
●(1824) BAM 285. ne doun quet bet un didalvez nac un diegus.
●(1923) KTKG 47. An dieguz a zo an den divezad da zevel.
- diegusaatdiegusaat
v.
I. V. intr.
(1) Devenir paresseux.
●(1732) GReg 694a. Devenir parresseux, tr. «Dyeucqaat. pr. dyeucqeët.»
●(1962) EGRH I 55. diegusaat v., tr. « devenir plus paresseux. »
(2) Diegusaat d'ober udb. : faire qqc. avec moins d'ardeur.
●(1874) FHB 517/379b. noc'h ket abaoue dieguseat da bidi ?
II. V. tr. d. Rendre paresseux.
●(1727) HB $$$.
●(1962) EGRH I 55. diegusaat v., tr. « rendre plus paresseux. »
- diegusteddiegusted
f. Paresse.
●(1847) BDJ 226. An diegustet-se a ra pep dên / Kablus henep ar pemped gwrc'hemen.
- diehan
- dieil
- diekdiek
adj. Paresseux.
●(1499) Ca 3a. Abaff. vide in diec et in courag. ●61a. Diec. g. paresceux. ●(1612) Cnf 80b. diec, foll.
●(1659) SCger 83a. negliger, tr. «beza diec.» ●88b. paresseux, tr. «diec.» ●142a. diec, tr. «paresseux.»
●(1862) JKS 159. evit na viot ket neuze diek da ober ho pedennou. ●(1867) MGK 53. Bez' ez int didalvez / Ha diek da ober vad. ●(1884) LZBt Meurzh 61. N'eo ket fall ann dud, goak int ha diek enn ho rilijion.
●(1907) AVKA 262. Servijer fallagr ha dieg. ●(1927) GERI.Ern 103. diek C[ornouaille] diok adj., tr. «paresseux, négligent, lent.»
- diekaatdiekaat
v.
I. V. intr.
(1) Paresser.
●(1499) Ca 61a. Diecat. g. deuenir paresceux.
●(1732) GReg 237b. Croupir dans l'oisiveté, tr. «dieucqât en didalvoudéguez.» ●Croupir dans son peché, tr. «diecqât, ou, dieucqât èn e bec'hed.»
(2) Devenir paresseux.
●(1732) GReg 694a. Devenir paresseux, tr. «Dyeucqaat. pr. dyeucqeët.»
●(1876) TDE.BF 122a. Diekaat, v. n., tr. «Devenir paresseux.»
●(1927) GERI.Ern 103. diekaat, tr. «devenir paresseux, négligent, lent.» ●(1962) EGRH I 55. diekaat v., tr. « rendre plus paresseux. »
II. V. tr. d. Rendre paresseux.
●(1927) GERI.Ern 103. diekaat, tr. «rendre paresseux, négligent, lent.» ●(1962) EGRH I 55. diekaat v., tr. « rendre plus paresseux. »
- dielc'h
- dielc'hadenn / dihelc'hadenn
- dielc'hat / dihelc'hat / dielc'hiñdielc'hat / dihelc'hat / dielc'hiñ
v.
(1) V. intr. Être essoufflé, haleter.
●(1499) Ca 62b. Dihelchat. ●(c.1500) Cb 23a. Bazaillat / hoazliff. g. baailler / ouurir la bouche / ou estre laz comme chien qui baaille. b. dihelchaff. g. ou estre fandu comme la terre par le souleil. b. bezaff fraillet dre tomder.
●(1732) GReg 715b. A perte d'haleine, tr. «Bede dielc'hat.»
●(1879) ERNsup 150. A St-M[ayeux] dihelkein, être essoufflé.
●(1907) VBFV.fb 38b. essouflé (être), tr. «dihelhein.» ●(1907) VBFV.fb 50b. haleter, tr. «dihelhein.» ●(1908) PIGO II 131. o tont en ti en eur dic'helkal. ●(1922) BUBR 20/257. e varc'h o tielc'hel. ●(1926) FHAB Genver 17. pemp pe c'houec'h den, o tihelkal, berr warnezo. ●(1927) GERI.Ern 103. dielc'hat v. n., tr. «Haleter, être essoufflé.» ●(1929) ENLA 8. redek ar vro 'neur dic'helkal !
(2) V. tr. d. Essouffler.
●(1904) DBFV 53b. dihelhein, v. a., tr. «essouffler.»
- dielc'her / dihelc'herdielc'her / dihelc'her
m. –ion Homme essoufflé.
●(1879) ERNsup 150. A St-M[ayeux] dihelker, celui qui l'est [essoufflé].
- dielc'het / dihelc'hetdielc'het / dihelc'het
adj. Essoufflé.
●(1723) CHal 55. Dihelhét é é querhét, tr. «il a tant marché qu'il n'en peut plus.» ●(1787) PT 85. Salomé poéniet bras ha déhèlhet e za de gavoét er Véronic.
●(1910) MAKE 47. skuiz ha dielc'het o veza daoulammet eur pennadig. ●(1919) BUBR 9/237. ar zoner dielc'het. ●(1934) MAAZ 19. hag ean de ridek arlerh er merhed ha d’o fostal, unan arlerh en aral, ken ne chom vatet ar en dachen ha dihellet kaer. ●(1939) RIBA 5. Ariet é er hemenér, bahateit, ken ne chom er groagé dihelhet ar er bratel. ●(1942) DHKN 103. Dihelhet é er ronsed, ha seùel e hra diarnehè ur vogeden groeit a huiz hag a hlaù.
- dielc'hiñdielc'hiñ
voir dielc'hat
- dielfennadur
- dielfennidigezh
- dielldiell
f. –où
I. (droit)
(1) Archive, chartre.
●(1633) Nom 3b. Diarium, ephemeris : registre iournel, ou liure dont on sçait tout ce qui se fait iournellement, iournal : registr iournal pemdizyec, pe vn leufr pe drè hiny ez gouezer an pez á grær bemdez, vn deal.
●(1732) GReg 11b. Actes publics, registres, tr. «Dyellou.» ●Les actes du Concile de Trente, tr. «Dyellou ar C'honsil a Dranta. ●155b. Chartre, vieux titres &c. pour la deffence des droits d'une Communauté &c., tr. «An dyellou coz.» ●321a. Écrouë, registre où le Geolier écrit par nom & par surnom les prisonniers, tr. «Dyell ar geol.» ●794b. Regitre, ou registre, livre non imprimé, où sont enregistrez les actes publics, tr. «Dyell. p. dyellou.» ●Les registres du greffe, tr. «Dyellou ar c'hreff.» ●(1744) L'Arm 201b. S'inscrire, tr. «Scrihuein é hanhuë ar unn diale ou registre.» ●236a. Ménologe, tr. «Diale Græcian à hanhueu er seentt. m.» ●297b. Pouillé, tr. «Diale ag er Beneficeu hag à ou ranteu. m.» ●329b. Registre, tr. «Diale.»
●(1847) FVR 11. Kerkent e oe lekeat ar siel war diellou ann Eskopti.
●(1904) DBFV 45b. dial, diel, m. pl. eu, tr. «registre, recueil (de textes), dépôt (public).» ●(1927) GERI.Ern 103. diell f., tr. «Vieux titre, charte, archive.» ●(1956) LLMM 57/45. troidigezhioù diwar flemmganoù gallek a-enep an Dispac’h ez eus bet ur bern anezho hervez ar pezh a ziskouez an Dielloù.
(2) Levr an dielloù : chartrier, cartulaire.
●(1732) GReg 138b. Cartulaire, volume des principales chartres d'une Eglise, d'une Abbaye, d'une Seigneurie, tr. «Levr an dyellou, vès a un Ilis-bennac, vès a ur voustèr, vès a un autrounyaich.»
(3) Kambr an dielloù : chartrier, salle des chartres.
●(1732) GReg 49b. Archives, lieu où l'on garde les titres & papiers d'une maison, tr. «Cabined an dyéllou. campr an dyéllou. armell an dyéllou.» ●155b. Chartrier, tresor des chartres d'un Abbaye &c., tr. «Campr an dyellou.»
(4) Ti an dielloù : lieu d'entrepot des archives.
●(1968) BAHE 58/41. Ti-Dielloù departamantel Roazhon.
II. Diplôme.
●(1867) FHB 142/300b. ho deuz bet ho Diel (pe ziplom) a labourerien douar.
- diellaoueg
- dielldi
- diellerdieller
m. –ion Chartrier, archiviste.
●(1732) GReg 155b. Chartrier, officier claustral &c., tr. «Dieller. p. yen.»
●(1876) TDE.BF 122a. Dieller, s. m., tr. «Archiviste, gardien des vieux titres ; pl. ien.»
●(1903) MBJJ 242. e zieler, e guzuilher hag e juben. ●(1927) GERI.Ern 103. dieller, diellour, tr. «archiviste.» ●(1931) VALL 35a. Archiviste, tr. «diellour.» ●113b-114a. Chartrier, archiviste, tr. «dieller, diellour.»
- diellerezh
- diellevr
- diembanndiembann
adj. Inédit.
●(1909) BOBL 17 juillet 238/1a. kant lur a briziou d'ar gwellan kontadennou brezonek, diembann c'hoaz. ●(1911) BZIZ 14. Diembann eo al loden vrasa anezo [dornskridou]. ●56. var dro tri-ugent myster koz diembann. ●(1929) FHAB Genver couv. an dornskridou-ze diembann. ●(1945) GPRV 6. lezel eul lodenn anezo diembann.
- diemglev .1diemglev .1
m. –ioù Mésentente, désaccord, différend.
●(1931) VALL 143a. Conflit, mésentente, tr. «diemgleo m.» ●205b. Désaccord entre personnes, tr. «diemgleo.» ●ils sont en désaccord, tr. «diemgleo int.» ●217b. un différend s'éleva entre eux, tr. «diemgleo a savas etrezo.»
- diemglev .2
- diemlusk
- diempenndiempenn
adj.
(1) Écervelé.
●(1732) GReg 74a. Badin, folâtre, tr. «Diempen.»
●(1857) HTB 16. tud diempenn. ●(1876) TDE.BF 122a. Diempenn, adj., tr. «Etourdi, sans cervelle, insolent.»
●(1924) ZAMA 15. eur bitouz ken diempenn. ●(1930) KANNgwital 334/454. merc'hed dibreder ha diempenn. ●(1936) FHABvug Meurzh 87. o c'hourdrouz he mab diempenn.
(2) (en plt de la conduite de qqn) Insensé.
●(1857) HTB 13. eur gondu muioc'h diempenn evit hini an esklav-ze ?
- diempennetdiempennet
adj. Écervelé, insensé.
●(1922) FHAB Du 332. tud ha n'int ket diempennet c'hoaz. ●(1923) KTKG 46. an dud diempennet gant an evach ! ●(1925) BUAZmadeg 152. Hag ez eaz kerkent dre ruiou kear evel eun den diempennet, o skei var he beultrin, o chacha var he bleo, hag oc'h ober kement a ariezou ma oue kaset d'an hospital, etouez an dud diskiant. ●(1958) BLBR 113/12. Ar vaz ! ar valaenn, aotrou person, gand traou diempennet !
- diempennidigezhdiempennidigezh
f. =
●(1857) HTB 233. dre da diempennidigez ha da vaniou dibled a rez d'in bemdez eur c'holl benag.
- diempenniñdiempenniñ
v. tr. d. Désentêter, faire cesser l'entêtement de qqn.
●(1732) GReg 274a. Desenteter, tr. «Diempenni. pr. diempennet.»
- diempradenn