Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 58 : de didalvoudin (2851) à didenvan (2900) :- didalvoudiñdidalvoudiñ
v. tr. d. Dévaloriser.
●(1935) BREI 427/1c. evit o diskar pe, da vihanan, evit didalvoudi o labour.
- didalvoudus
- didamall .1didamall .1
adj.
(1) Non coupable.
●(1732) GReg 222b. N'être point coupable, tr. «Beza didamal.»
●(1861) BSJ 234. Pilat e gredé muyoh-mui é oé Jesus forh didemal ag er péh e oé laret a nehou. ●(1862) JKS 279. ann hini a zo kabluz hag ann hini a zo didamall. ●(1891) MAA 240. Rag siouaz ! n'oun ket didamal.
●(1906) BOBL 21 juillet 96/2f. anzao eo didamall Dreyfus. ●(1907) AVKA 71. n'o pije ket rebechet tud didamall. ●(1910) MAKE 103. «Basta ! neuze n'eo ket didamall da hini goz.
(2) Irréprochable.
●(1927) GERI.Ern 98. didamall, tr. «sans reproche.» ●(1950) KROB 26-27/12. paotred yaouank dispont ha merc'hed didamall.
(3) Bezañ didamall diouzh : être innocent de.
●(1911) BUAZperrot 284. Evidon-me a zo didamall diouz goad an den-ze. An dra-ze a zell ouzoc'h.
(4) Bezañ didamall a bep si : être indemne de tout défaut.
●(1924) ZAMA 89. Dibaot eo d'eomp kaout tud didamall a bep si fall.
- didamall .2didamall .2
voir didamalliñ
- didamalliñ / didamalldidamalliñ / didamall
v.
(1) V. tr. d. Disculper.
●(17--) ST 322. beza didamallet, tr. «être disculpé.»
●(1876) TDE.BF 120b. Didamall, v. a., tr. «Disculper, justifier.»
●(1904) DBFV 49b. didemal, didemalein, v. a., tr. «excuser.» ●(1907) VBFV.fb 31b. disculper, tr. «didemallein.» ●(1911) SKRS II 187. didammal an dorfetourez. ●(1927) GERI.Ern 98. didamall, tr. «disculper.»
(2) V. pron. réfl. En em zidamall : se disculper, se justifier.
●(1862) JKS 219. ma n'en em zidamallit ket hoc'h-unan. ●(1877) BSA 42. E leac'h clasc eun digarez benac evit en em zidamall.
●(1910) EGBT 149. An digareo hag ar gevier a lar an nen evit en em didamalli. ●(1911) SKRS II 111. Bep tre, d'en em zidamall, e klaske ar memez digarez. ●(1929) MANO 138. Mat oa d'ezan en em zidamall eur wech c'hoaz.
- didamallus
- didamfoeltriñdidamfoeltriñ
v. tr. d. Démolir.
●(1904) BOBL 31 décembre 15/1b. hag a ra bec'h da zismantr ha da zidamfoëltri an ti.
- didammadenn
- didammañ / didammiñdidammañ / didammiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Séparer (en enlevant un morceau).
●(1877) FHB (3e série) 42/329a. er vro hanvet Lorraine, didammet brema euz ar Franz.
(2) Mettre en pièces, morceler, dépecer, fractionner.
●(1868) FHB 175/146b. tud digalon pa lezent evelse didama ho rouantelez.
●(1904) DBFV 49a. didammein, v. a., tr. «couper en morceaux.» ●didammein ur huiad, tr. «couper une pièce de toile.» ●(1914) DFBP 147b. fractionner, tr. «Didamma.» ●(1931) VALL 162b. couper en morceaux, tr. «didamma.» ●187a. Déchirer en morceaux, tr. «didamma.» ●(1932) GUTO 17. en digrohennein, en dispennein, en didammein.
B. sens fig.
(1) Défaire (une réputation).
●(1908) FHAB C'hwevrer 62. a zidammo o brud vad.
(2) Mettre en pièces.
●(1876) TDE.BF 149a. Didamma, v. a., tr. «Mettre en pièces.»
●(1910) MBJL 33. n'ê ket boulc'han fe an Iliz Roman a rejont, mes he didamman.
II. V. intr. Se briser en morceaux.
●(1905) BOBL 13 mai 34/1a. ar vag Louis, pehini, hep stur hag hep gwerniou, a oa o vond da zidamma var ar vein. ●(1912) BUAZpermoal 250. Eun devez ma oa Koneri o lavaret eun oferen-eured (...) an ôter a faoutas, dre ijin fall an diaoul, mes vertu ar zant hen harzas da didamman ha da gouezan.
III. V. em En em zidammañ : se briser.
●(1870) FHB 309/377b. ema ar bed tost d'he dermen, ha neuze eo red mad dezhan freuza hag en em zidama.
- didammer
- didammet
- didammiñdidammiñ
voir didammañ
- didampar
- didandidan
adj.
(1) Sans feu, sans chaleur.
●(1903) MBJJ 220. lampo a zo e-pign ouz ar volz, mes didan ec'h int holl. ●(1954) LLMM 42/13. Bez’ eus en e benn daoulagad didan ha hiraezhus evel re ur c’hozhiad. ●(1955) VBRU 126. e kaven skedusoc’h c’hoazh ar sapr o lugerniñ dindan heol didan miz Genver.
(2) Attr. Frais.
●(1872) ROU 86a. Sous cet arbre on trouve le frais, tr. «Dindan ar vezenn-ma eo didan beza.»
●(1911) BUAZperrot 779. e vije didanoc'h d'ezan.
- didanailhañdidanailhañ
v. tr. d. Soulager.
●(1936) BREI 460/1b. eun damskeud eus ar baradoz dudius, a zidanailh ar galon eus poaniou ha trubuilhou pemdeziek traouienn an daerou.
- didanailhetdidanailhet
adj. (en plt d'une douleur qui brûle) Désenflammé.
●(1964) LLMM 107/418. Ha didanailhet eo deoc'h ?
- didanañdidanañ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Éteindre.
●(1659) SCger 142a. didana, tr. «oster le feu.»
(2) Didanañ raz : éteindre la chaux.
●(1857) CBF 106. Didana raz, tr. «Eteindre la chaux.» ●(1876) TDE.BF 120b. Didana, v. a., tr. «éteindre la chaux.»
B. sens fig.
(1) Rafraîchir.
●(1867) FHB 126/173a. na yunont morse nemet pa renkont didana ho c'horf dious ar boesson ! ●(1868) FHB 196/319b. ar gozaked a ieaz en ti da zidana pe da entana ho gouzougou.
(2) Calmer (un mal).
●(1876) TDE.BF 120b. Didana, v. a., tr. «Calmer un mal.»
II. V. intr. Refroidir.
●(1958) BLBR 112/10. tennet euz ar 'forn ha lakeet (...) da zidana.
III. V. pron. réfl. En em zidanañ : se rafraîchir.
●(1988) TOKO 119. Deh oan bet en ôd o 'n em didanañ.
- didaner
- didanet
- didanfoestrañdidanfoestrañ
v. tr. d. Jeter avec force.
●(1868) FHB 201/358a. Didanfouestret eo neusé en eur gauter.
- didantañ
- didaoliañ .1
- didaoliañ / didaoliñ .2didaoliañ / didaoliñ .2
v. intr. Sortir de table.
●(1908) DIHU 41/170. pad er pred é konzér a bep tra ; mes kent didaulein, oeit er prins iouank ha goulennet geté perak é oent ind maheignet ken truek-sé.
- didaosdidaos
adj. Exempt de taxe, d'impôt.
●(1910) ISBR 238. Dizéet e oé en tauseu ar er véléan, meneh, labourerion, michérerion, gounidion. Didaus gozik e oé en eutruné.
- didapisiñdidapisiñ
v. intr. Détendre une tapisserie.
●(1904) DBFV 49b. didapisein, v. n., tr. «détendre une tapisserie, (l'A.).»
- didarasañ
- didarchdidarch
adj.
(1) Sans tache.
●(1906) BOBL 15 septembre 104/1a. o dillad ken net ha ken didarch !
(2) Sans nuage.
●(1944) EURW I 70. an oabl a oa didarch.
- didarchañdidarchañ
v. tr. d.
(1) Détacher, décrasser (un tissu).
●(1732) GReg 901a. Oter les taches, tr. «didarcha. pr. didarchet.»
●(1890) MOA 230a. Essuyer, effacer, nettoyer, tr. «didarcha.»
●(1914) DFBP 81a. decrasser, tr. «Didarcha.» ●94a. detâcher, tr. «Didarcha.» ●(1988) TOKO 60. ma habid kaerran a zo eet da didarchañ da di Charreau da Lannuon.
(2) Didarchañ diwar : faire partir (une tache de … d'un tissu)
●(1905) BOBL 28 janvier 19/3f. Saouren an tomatou a zidarch ar mêlg divar al lianach.
- didarzhañdidarzhañ
v. intr.
I.
(1) (en plt d'une source) Jaillir.
●(1869) FHB 211/11a. Pa zidarz eur voas-dour. ●(1894) BUZmornik 789. kerkent e tidarzaz ac'hano eunn eienenn ker krenv m'o devoue ar vengleuzerien dour aoualc'h.
●(1902) KANNgwital 1/4. e kichen eur feunteun a zidarze anez'hi eunn eienen krenv.
(2) Poindre.
●(1659) SCger 142a. didarza, tr. «paroistre, sortir.»
●(1893) IAI 254. eun aden hag a ziwan founnus, hag a zidarz, hag a c'holo puill he douar.
(3) (en plt d'une vague) Déferler.
●(1866) BOM 8. ar c'houmm eonuz, / (…) / O tidarza, (…) / Dreist ar c'hereg huel.
(4) sens fig. =
●(1847) FVR xviii. he vadelez a zidarz bepred, beteg ebarz ann taoliou a sko he zorn. ●(1868) FHB 194/299a. eul luc'heden so didarzet a vouelet an eternite.
II. (pathologie)
(1) (en plt d'un abcès) Crever.
●(1732) GReg 233b. Crever, parlant d'une apostume, au propre, & au figuré, tr. «didarza. pr. didarzet.» ●877b. Sortir, parlant d'un venin, d'un abcès, tr. «Didarza. pr. didarzet.»
●(1904) DBFV 49b. didarhein, v. a., tr. «crever, sortir, parl. d'un abcès.»
(2) (en plt de boutons) Faire éruption.
●(1659) SCger 99a. pulluler, tr. «didarza.»
●(1909) BROU 206. (Eusa) Binim, tr. «Se dit aussi d'un bouton purulent. De quelqu'un qui aurait la rougeole, une urticaire, etc., on dirait : Eur zaead binim a zo didarzet ennhan.»
(3) (en plt d'une maladie) Apparaître, éclater, etc.
●(1659) SCger 91b. la peste a paru, tr. «didarzet eo ar vocen.»
●(c.1718) CHal.ms iii. la peste a paru, tr. «tarhet é, didarzet er vocen.»
- didarzhetdidarzhet
adj.
I. (pathologie)
(1) (en plt d'un abcès) Crevé.
●(1659) SCger 112a. le mal a sorty, tr. «didarzet eo an drouc.» ●(1732) GReg 42a. L'aposthume a crevé, tr. «didarzet eo ar gor. Van[netois] Didarhet eü er gor.» ●(1732) GReg 233b. L'apostume a crevé, tr. «didarzet eo ar gor.» ●877b. l'abcès se décharge, ou paroît au-dehors, tr. «didarzet eo an apotum.»
●(1857) CBF 76. Ha didarzet eo ho pistoul ? tr. «Votre panaris est-il crevé ?»
(2) (en plt du pus) Sorti de l'abcès.
●(1732) GReg 877b. Le venin a sorti ; l'abcès se décharge, ou paroît au-dehors, tr. «Didarzet eo ar binim.»
II. (botanique) Éclos, épanoui.
●(1906-1907) EVENnot 8. N'eo ket didarzet mad ar «lila» c'hoaz, tr. «épanoui.»
- didaskagn
- didav
- didavarniñ
- didec'het
- didec'hout
- didec'husdidec'hus
adj. Inexorable.
●(1942) DHKN 244-245. Chetu perak é plégas dirak er goal didéhus-sé get ur galon diglem.
- didech
- didechadur
- didechiñdidechiñ
v. tr. d. Guérir (qqn) d'un défaut.
●(1932) BRTG 63. Dalhet e oè bet pel amzér ér skol aveit hé didéchein. (…) donet de ben ag hé didéchein.
- dideilañ
- dideiler
- didemz
- didemzañdidemzañ
v. tr. d. (agriculture) Épuiser (le sol).
●(1942) VALLsup 67a. Épuiser la terre en parl. d'une récolte, tr. «didemza.»
- didener
- didenn .1
- didenn .2
- didennañdidennañ
v. Tennañ-didennañ : tirer de côté et d'autre.
●(1927) GERI.Ern 99. tenna-didenna, tr. «tirer de côté et d'autre.»
- dideñv
- dideñvadur
- dideñvañdideñvañ
voir dideñviñ