Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 63 : de anjinan (3101) à ankouazh-2 (3150) :
  • añjinañ
    añjinañ

    v. tr. d. Taquiner. cf. erjennat

    ●(1890) MOA 108b. agacer q.q., tr. «Anjina (C[ornouaille].»

    ●(1948) LLMM 8/64. Ajinan v. chikardan, uzañ, taquiner. Tud 'zo a zistag añjinañ. ●(1972) SKVT I 165. Karout a ra ar re vras añjinañ ar vousetaj. ●(1984) ECDR 76. Komañset e oa da ajinat an dud. / «Mamm ar moc'h bihan !» a levere da Naig.

  • añjiner
    añjiner

    m. –ion Taquin.

    ●(1948) LLMM 8/64. Ajiner g.

  • añjinerez
    añjinerez

    f. –ed Taquine.

    ●(1977) PBDZ 203. (Douarnenez) añjinerez, tr. «taquine.»

  • añjinerezh
    añjinerezh

    m. Taquineries.

    ●(1977) PBDZ 741. (Douarnenez) añjinerezh, tr. «taquineries.»

  • añjoler
    añjoler

    m. –ion Engeôleur.

    ●(1878) SVE 110 §745. Kalon an ijuler a zo gae, tr. «Le cœur de l'engeôleur est gai.»

  • añjorn .1
    añjorn .1

    adj.

    (1) Imbécile.

    ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) A c'hell bezañ anv-gwan ivez : den añjorn, maouez añjorn.

    (2) Brutal.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anjorn, tr. «brutal. B[as]se-Corn[ouaille] Croq.»

  • añjorn .2
    añjorn .2

    m. –ed

    (1) Mufle.

    ●(1948) LLMM 8/64. (Douarnenez, Gwaien) Anjorn g ur gunudenn a vefe troet aes a-walc'h gant ar galleg muffle.

    (2) Imbécile.

    ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) añjorn : den droch, a gomz kalz ha na lavar nemet sotonioù. ●57. ur bras añjorn. ●(1977) PBDZ 631. (Douarnenez) añjorn, añjorned, tr. «imbécile.»

  • añjornañ / añjorniñ
    añjornañ / añjorniñ

    v. tr. d.

    (1) Se conduire comme un mufle.

    ●(1948) LLMM 8/64. (Douarnenez, Gwaien) anjornin v. ober an añjorn.

    (2) Brutaliser.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anjorna, tr. «brutaliser. B[as]se-Corn[ouaille] Croq.» ●(1952) LLMM 31/54. (Douarnenez) añjornañ a zo gwallgas unan bennak gwanoc'h.

  • añjornerezh
    añjornerezh

    m. Muflerie.

    ●(1948) LLMM 8/64. Anjornerezh.

  • añjorniñ
    añjorniñ

    voir añjornañ

  • añjuli
    añjuli

    m. –où Injure.

    ●(1790) MG 305. ha doh hé hanhuein diaulès, stronq, bougrès, qi ahurtet, ha cant-anjuli èl-ce. ●(1790) Ismar 49. en anjulieu, er goal-gonzereah. ●(1792) HS 191. paciantèt enn deine santél Job é h'andure anjulieu é dut.

    ●(1857) GUG 58. En dispeah, en disput, er vrassan anjulieu / E zou fréh er golér. ●172. Ind ou dès bet feahet / Anjuli ha counar. ●(1861) BELeu 88. Quement-cé e zou er goahan rah ag en anjulieu. ●(1879) GDI 8. en anjuli e vé groeit dehou.

    ●(1901) LZBg 59 blezad-4e lodenn 211. Anjulieu ha girieu luem e zou bet itré zé. ●(1904) DBFV 7b. anjuli, m. pl. eu, tr. «injure.»

  • añjulial / añjuliiñ
    añjulial / añjuliiñ

    v.

    (1) V. tr. d. Injurier.

    ●(1767) ISpour 408. hemp jamæss hou hudéein, hou anjuliein, nac hou laquat d'arronein. ●414. intt hou rebraiche, int é regarh guet-t'ai, int ou anjulie. ●(1787) PT 5. Int em anjuliou guet boufonereaheu. ●(1790) MG 300. hi (..) e hum laquas de zisputal doh hé Hovezour ha d'en anjulial.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 37. ou anjuliein (...) é mod erbet. ●(1857) GUG 121. Ur vanden en anjuli.

    ●(1904) DBFV 7b. anjuliein, v. a., tr. «injurier.» ●(1921) BUFA 77. eit en anjulial.

    ►absol.

    ●(1790) MG 146. mameu péré ne ouiant meid anjulial ha foëttal a glei hac a ziheu.

    (2) V. pron. réci. En em añjulial : s'insulter.

    ●(1790) MG 122. hum anjulial e rér, hac a bèn er fin en hum foëttér. ●135. touyèt, larèt conzeu dishonest, pé gueuyér, hum anjulial.

  • añjuliiñ
    añjuliiñ

    voir añjulial

  • añjulius
    añjulius

    adj. Injurieux.

    ●(1790) MG 305. rein dehai en hanhueu anjuliussan.

    ●(1857) LVH 183. façadeu anjulius. ●(1879) GDI 10. en disordre-cé péhani e zou anjulius avit Doué. ●82. Er honzeu anjulius.

    ●(1904) DBFV 7b. anjulius, adj., tr. «injurieux.»

  • ankadr
    ankadr

    s. –où Cadre (de tableau).

    ●(1965) KATR 8. An ankadrou koad derv. ●(1970) BHAF 351. ankadrou alaouret.

  • ankan
    ankan

    = (?).

    ●(1928) BREI 58/1a. Sant Meen (...) E vamm, war a lavar e istor, a garje beañ miret ancan ganti da dôl evez war he feadra, met ne zifennas ket outan heuilh e c'halvedigez.

  • ankelc'her
    ankelc'her

    voir enkeler

  • ankeler
    ankeler

    voir enkeler

  • ankempenn
    ankempenn

    adj. =

  • anken
    anken

    f. –ioù

    I. (sens moral)

    A.

    (1) Angoisse.

    ●(14--) N 253. Maz vizimp franc, dianc diouz pep anquen, tr. «Pour que nous soyons libres et dégagés de tout souci.» ●(1499) Ca 8a. Ancquen vide in cuez cest tout vng. ●(1575) M 1177. Hac ho groa da bout stanc, hep coufranc gant ancquen, tr. «Et les font être épuisés par l'angoisse, sans répit (?).» ●3423-3424. En croas gruiet atachet credet plen, / Hep nep coufranc da gouzaff stanc ancquen, tr. «En croix fixé, attaché, croyez bien, / Sans aucune consolation (?) pour souffrir dure angoisse.» ●(1650) Nlou 4. ez viomp oll tasset / Da bezaff bizuiquen, en ancquen ha penet, tr. «nous fûmes tous condamnés / à être à jamais dans l'angoisse et la douleur.»

    ●(c.1680) NG 1097. En tourmant, en anquin / En des a ré dannet. ●(1790) MG 32. Anquin ha joé e mès én un taul.

    ●(1849) LLB 1183. ged meh ha ged ankin. ●(1869) HTC 257. Eun anken vraz a ioa var he speret. ●(18--) SBI II 145. Eur valis vraz hac eun ankenn / A zo etre ar vêleïenn, tr. «Une grande colère et une (grande) angoisse / Se sont déchaînées parmi les prêtres.»

    ●(1904) DBFV 8a. ankin, m. pl. ieu, tr. «chagrin, douleur.» ●(1909) FHAB Mezheven 161. n'em eus lavaret ger divarbenn an ankeniou. ●(1911) BUAZperrot 832. o c'hennerzi a rea en o ankeniou. ●(1912) MMPM 24. e rankaz tremen dre grigin an ankeniou.

    (2) Gwaskañ war e anken : prendre sur soi.

    ●(1895) GMB 266. Pet[it] Tréc[uier] gwaskañ war i añken, tr. «prendre sur soi, retenir l'expression du chagrin qu'on ressent.»

    (3) Anken sall : angoisse qui ronge.

    ●(1575) M 2545. Maz dellez bizuicquen. bout yen en ancquen sall, tr. « Qu’il mérite d’être à jamais glacé dans l’angoisse piquante »

    (4) Anken yen : angoisse terrible.

    ●(1728) RE 173. Goude an anquen jen, ha tempest hac estlam.

    B.

    (1) Regret.

    ●(1499) Ca 8a. Ancquen. vide in cuez cest tout vng. ●(1580) G 407. hep anquen na enoe, tr. «sans regret ni ennui.»

    ●(1904) DBFV 8a. ankin, m. pl. ieu, tr. «regret (a, de).»

    (2) Kaout anken : éprouver du regret.

    ●(1790) PEdenneu 168. Rac p'em behai anquin a me fehedeu.

    C.

    (1) Douleur, peine.

    ●(1530) Pm 101 (Tremenuan). Da bezaff franc a pep anquen (variante : ancquen), tr. «Libre de toute douleur.» ●(1575) M 2424. Ancquenou poaniou'n maru, tr. «Les douleurs, les peines de la mort.»

    ●(1838) CGK 6. mantret gant an ancqen. ●(1877) EFV 10. Un dén santel e laré guet anquin.

    (2) Bezañ en anken : être dans la peine, la douleur.

    ●(1911) BUAZperrot 639. Bep wech ma vefoc'h en anken.

    (3) Ober anken da ub. : causer du chagrin à qqn.

    ●(1899) HZB 67. E vugale a reas añken da Zavid en pep stum.

    II. (sens physique) Douleur, mal.

    ●(1557) B I 500. pan santaff an huez anezaff, am holl ancquen em retren, tr. «quand je sens son agréable odeur, je suis dégagée de tous mes maux.» ●(1633) Nom 258b-259a. Odontalgia, dentium dolor : douleur de dents : drouc dènt, ancquen en dènt. ●261a-b. Dysentaria, tormina : mal des entrailles : drouc en entraillou, ancquen en bouzellou. ●261b. Lumbago : douleur du rable & des reins : drouc queïn, ancquen en diuscoaz. ●263a. Dolor : douleur : poan, ancquen.

    ●(c.1680) NG 1850-1851. muy a anquin / Euit vr groec mil blé en pouen.

  • ankenal
    ankenal

    voir ankeniañ

  • ankenek
    ankenek

    voir ankeniek

  • ankenet
    ankenet

    voir ankeniet

  • ankeniañ / ankenal / ankeniñ
    ankeniañ / ankenal / ankeniñ

    v.

    (1) V. intr. S'angoisser.

    ●(1659) SCger 129a. anquenia, tr. «auoir peine.»

    ●(1939) RIBA 13. Hag hé de hlaharein ha de ankénal.

    (2) V. tr. d. Angoisser.

    ●(17--) TE 6. anquinein é voès dré ur refus huerhue.

    ●(1900) FHAB Gwengolo 156. p'en em gav ar goual-amzer / Da ankenia al labourer. ●(1904) DBFV 8a. ankinein, v. a., tr. «affliger.» ●(1911) BUAZperrot 363. Ne reont van 'vit ankenia, bugale ha gwragez. ●(1912) MMPM 79. ho tenzoriou ne rint nemet ankenia hoc'h ene.

    (3) V. pron. réfl. En em ankeniañ : s'angoisser.

    ●(1787) BI 74. hidihuë pehein, arhouah hum anquinein. ●(1792) CAg 16. En Inean-zè ë-hum anquinn, rac ma hé dèss péhet.

    ●(1838) CGK 15. Na neus quet da nem anqueina (lire : anquenia). ●(1838) OVD 144. un dén péhani e chérisse er burtæt, e hum anquinou bras eit en disterran faute achappet guet-ou inemb d'er vertu-zé. ●(1856) GRD 17. A pe vér clan, hum néancein, hum anquinein e rér.

    ●(1912) BOEG 88. Mem boulom keh, perak en hum ankinet hui ?

  • ankeniek / ankenek
    ankeniek / ankenek

    adj.

    ●(1919) DBFVsup 2b. ankinek, adj., tr. «triste, affligé.»

  • ankeniet / ankenet
    ankeniet / ankenet

    adj.

    (1) Angoissé.

    ●(1849) LLB 1382. é seleu ankinet.

    ●(1942) HERV 168. sellou ankeniet.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1970) BHAF 128. gand an ankeniet e oant.

    (2) Tourmenté.

    ●(14--) N 1855-1856. Me so gant terzien ancquenet / Ha hy quen jonisc, ne quis quet, tr. «Je suis tourmenté de la fièvre, / Et c'est une forte jaunisse, qui ne part pas.»

  • ankeniñ
    ankeniñ

    voir ankeniañ

  • ankenius / ankenus
    ankenius / ankenus

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Angoissant.

    ●(1575) M 1388. en sourpren ancqenus, tr. «dans la confusion angoissante. »

    ●(1844) DMB 6. Men déieu stank, men déieu ankinus, tr. « Mes jours si nombreux, mes jours remplis d’angoisses ! » ●(1849) LLBg I 54. Ankinusèt glahar ! ●(1878) EKG II 44. eun tammik klemm bian hag ankeniuz.

    ●(1904) DBFV 8a. ankinus, adj., tr. «affligeant, douloureux.» ●(1907) PERS 148. pa deue derveziou ankeniuz. ●(1915) HBPR 133. ar seurezed oa ankenius ho doare.

    (2) Angoissé.

    ●(1922) EMAR 16. D'am c'halon gwall-ankenius.

    II. Adv. Avec angoisse.

    ●(1790/94) PC I 212. A dar sort gos a dar miliç – Eo e qeusit qen anqenius.

  • ankenus
    ankenus

    voir ankenius

  • ankik
    ankik

    interj. Hélas.

    ●(14--) Jer.ms 181. Quent ez ven lazhet myc anchic da byzvyquen, tr. « Plutôt je serais tué tout à fait, hélas, pour jamais » (rime en -ik) ●182. Anchic anchic ne deux sycour, tr. « Hélas, hélas, il n’y a pas de remède » ●183. Onchic onchic me so sygur, tr. « Hélas, hélas, je suis certain » ●(1557) B I 623. Na gallint quet moz pet a coudet pur / Guelet ma quic an chic (variante 1608 B II : auchic) na ma figur, tr. « qu’ils ne puissent voir ma chair, ni mon corps nu »

  • ankivil
    ankivil

    adj. =

    ●(1924) NFLO. pas assuré de vivre... ankevil.

  • añkiz
    añkiz

    m. Accompte.

    ●(1909) FHAB Here 309. Rak-se e tiskleri dezan grons ne zalc'ho ket aneznn (lire : anezan) ma ne baë ket dezi eun ankiz a ugent real araog Gouel Nedeleg.

  • anklin
    anklin

    m. Révérence.

    ●(14--) N 656. Greomp vng anclin anterin dan Trindet, tr. «Inclinons-nous tous devant la Trinité.»

    ●(1659) SCger 129a. Anclin, tr. «inclination.»

  • anklinañ
    anklinañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Incliner.

    ●(1499) Ca 8a. Anclinaff. g. encliner ou flechir. ●(1650) Nlou 52. E pen diuin à anclynas, tr. «il inclina sa divine tête.»

    (2) Anklinañ ub. da udb. : incliner qqn à qqc.

    ●(1612) Cnf 9b. compsou ouesseus ha vaen eguit dispos hac anclinaff da paillardiez.

    II. V. intr. S'incliner.

    ●(c.1500) Cb 13b. [anclinaff] g. inclinatoire. b. lech da anclinaff. ●g. encliner / comme celuy qui demande laumosne. b. anclinaff ouz goullenn an alusen.

    ●(1659) SCger 105b. faire la reuerence, tr. «anclina ouz.» ●129a. Anclina, tr. «s'encliner.»

  • anklinet
    anklinet

    adj. Incliné.

    ●(c.1500) Cb 13b. [anclinaff] g. encline. bri. anclinet. ●g. flechiz / enclinez. b. anclinet. ●(1633) Nom 269b. Cernuus : qui tient la teste enclinée vers terre : vnan á delch ez pen anclinet en trese an douar, vn den souchet.

  • ankoe
    ankoe

    m. (anatomie) Luette.

    ●(1732) GReg 585b. Luette, tr. «Van[netois] an ancoé.»

    ●(1919) DBFVsup 3a. ankoé, m. pl. –ieu (B[as] v[annetais], tr. «luette.» ●(1934) BRUS 216. La luette, tr. «en ankoé –ieu, m.»

  • añkombret
    añkombret

    adj. Enceinte.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. une femme grosse, tr. «ur voües brasés, saisi' ancombret.»

  • ankontrañ
    ankontrañ

    v. tr. d. Rencontrer.

    ●(1499) Ca 8a. Ancontraff. g. encontrer.

  • Ankoù
    Ankoù

    m. –ed

    I.

    (1) Personnification de la mort.

    ●(c. 850) MSvbr f° 4a l. 17 (DGVB 64a). ancou, gl. « samo », tr. « mort ».

    ●(14--) N 80. Me eo hep dianc an ancou, tr. «Je suis la Mort inévitable.» ●1346. Me eo an ancquou dan tnou man, tr. «Je suis la Mort, ici-bas.» ●(1499) Ca 8a. Ancou Vide in maru. ●(1530) Pm 227c (Mab Den). Ez duy an anquou ez louen, tr. «La Mort viendra avec empressement.» ●(1575) M 266. An ancaou so voar tro, tr. «La Mort est en tournée.» ●(1580) G 437. Pan eo ret monet stang peur franc gant an ancou ? tr. «Puisqu'il faut s'en aller, fatigués, très franchement avec la Mort ?» ●1024-1025. Monet a raf (…) / Da heul stat hon tadou gant ancou dyslouen (variante : dilouen), tr. «Je m’en vais (…) / Suivre la condition de nos pères, avec la mort triste.»

    ●(1792) BD 131-133. arpeuar hanco prest euit ober vn dans / An dans se pehiny so hanvet macabeen. ●203. men so hanvet hanco cannat h[a messager]. ●1525. men eo an nanco ma mignon.

    ●(1825) EAM 114. L’ancou (qu’on nomme en ce pays [Morbihan] l’ankheu) est un spectre avant-coureur de la mort, si ce n’est pas la mort en personne. […] Un ouvrier que j’ai connu étoit tombé d’un toit qu’il réparoit. Comme on lui demandoit la cause de sa chute, il répondit : « Je n’ai fait aucune imprundence, et il semble que c’est mon ankheu qui m’a renversé. » ●(1838) CGK 5. an ancqo diremet. ●(1865) GBI i 392. Digoret frank an orojou, / Ma welinn o tont ma Ankou, tr. «Ouvrez toutes les portes, / Pour que je voie venir la Mort.» ●(1869) ANC 460. Me eo an Ancou diremed, tr. «Je suis l’Ancou inexorable.»

    (2) Fantôme.

    ●(1856) VNA 12. un Fantôme, tr. «un Esquèd, un Anqueu.» ●(1861) BSJ 174. Ne vou mui ar en doar meit æsquèdeu blaouahus hag anqueuèd hirrissus er ré vihue ou devou lihue er marhue.

    (3) Squelette.

    ●(1857) HTB 70. lec’h penti eur c’horf kaër didan eur penn ken mad gret, e pentas eun anko.

    (4) Ankoù krignet : personne très maigre.

    ●(1867) LZBt Gouere 331. Al lutanant, anko krignet dizec’het gant ann evach.

    (5) Bête chimérique.

    ●(1744) L’Arm 29b. Bête-chimérique, tr. «Anqueu. m.»

    (6) fam. Demi chopine.

    ●(1744) L’Arm 285b. Demie chopine, tr. «Anqueu.»

    ●(1904) DBFV 8a. ankeu, tr. «par plaisanterie, demi-chopine (l’A.)»

    (7) Ankoù Plouilio : personification de la Mort. cf. Erwan

    ●(1886) ARN 26. La Mort. – Br. : Ann Anko, ar Maro. Arg. : Ervoanik Plouilio, Yves (avec le diminutif) de Ploumiliau. L'idée qui est renfermée dans cette locution, plutôt que la locution elle-même, a cours par tout le pays de Tréguier, sous cette expression : anko Plouilio. Il y a, dans l'église de Ploumiliau, certain spectre de la Mort, célèbre en Basse-Bretagne.

    ●(1977) TDBP II 20. Ankou Plouïllo a vez graet Erwanig Plouïllo anezañ.

    (8) Labous an Ankoù : oiseau annonciateur d’un décès.

    ●(1990) TTRK 163. ez eo da serr-noz eo e kleved galv an adren (…) Ar c’hCaprimulgus europæus a zo ivez un dozver war an douar (…) An evn-se en deus lakaet meur a zen da skrijañ, ha lesanvet eo bet «Labous an Ankoù».

    (9) Karrigell an Ankoù : le chariot de la camarde.

    ●(1799) CAm 40. On parle du Cariquel-Ancou (la brouette de la Mort) : elle est couverte d’un drap blanc, des squelettes la conduisent ; on entend le bruit de sa roue, quand quelqu'un est près d’expirer ; rappelez-vous les signes de Lusignan.

    ●(1825) EAM 114. cariquell an ancou. ●(1834) SIM 93. Simon a recommandas ivez d’hon hostisien nonpas credi na e pautr e voutou coad, nac e cariguel an ancou, nac er ganneres nôs, nac er buguel nos, nac er seurt traou sot evelse, hac er prometjont. ●(1867) MGK 101. Karrigel ann ankou gant rod ar bed a dro. ●(1880) ANN 119. Karrikell ann Anko fennoz / Zo tremenet adren d'ar c'hloz, tr. «Car le charriot de la mort, cette nuit, – a passé derrière notre enclos.»

    (10) Krabanoù an Ankoù, ar marv : les griffes de la mort.

    ●(1732) GReg 814b. Ce Medecin l’a ressuscité, tr. «Ar Midicin-hont èn deus tennet anezâ eus a grabanou an ancqou.»

    ●(1911) BUAZperrot 436. n’o devoa nemet eur ger da lavaret evit en em denna eus a dre krabanou ar maro.

    (11) C’hwezenn (yen) an Ankoù : sueur de la mort.

    ●(1907) VBFV.bf 33b. huizen en ankeu, tr. «la sueur de la mort.» ●(1992) RSPL 166. Un cantique religieux du Vannetais dit ceci : Pé ridei ar ou tâl / Uizen yeingn an Aïnkeù, tr. «Quand coulera sur ton front / La sueur froide de la mort.»

    (12) Porzh an Ankoù : le royaume des morts.

    ●(1905) BOBL 02 décembre 63/2d. Petra bennag ma ne c’hellomp ket asuri ar pez a dremenn en tu all da borz an Ankou, e c’hellomp koulskoude hirio akordi var gement-ze gant ar Wiziegez Nevez, ha lavaret hardi : «Ia, eur bed all a zo, ha tud varo a zo bet gwelet, n’eo ket hepken gant gragez koz skoet, mez ive gant tud disket braz, testou asamblez ganto.»

    (13) Puñs an Ankoù : le puits de la Camarde (cf. l’Achéron).

    ●(1836) FLF 29. Un drouc hac a zigas an hencrez hac ar spont, / Goest e-hunan, en un taul-cont, / Da beurgarga punç an ancou. ●(1889) ISV 452a. Eur c’hlenved skrijus, eur voalen / heuliet ato gant an anken / Goest mad, en eun devez pe zaou / Da garga puns braz an Ankou.

    II.

    (1) (pathologie) Amezeg an Ankoù : asthme.

    ●(1869) FHB 214/39a. mæs dalc’het e woent er ger gant amézek an ankou, pé ar-berr-alan. ●(1876) TDE.BF 13. Amezek ann añkou, tr. «nom poétique donné à l’asthme, maladie ; à la lettre, voisin de la mort.»

    (2) (entomologie) Morzholig-an-Ankoù : Artison, vrillette Anobium punctatum.

    ●(1821) GON 341a. On appelle aussi morzolik ann ankou, le petit marteau de la mort, l’artison, ver qui s’engendre dans le bois et qui y fait un petit bruit semblable à celui d’un marteau léger. Les Bretons superstieux (sic) regardent ce bruit comme l’annonce de la mort de quelqu’un de leurs parens. ●(1845) FBR 133. morzolik an ankou : c'est le nom que l'on donne à l’artison, insecte qui s'engendre dans les vieilles charpentes, et y fait entendre un petit frappement régulier. ●(1867) BBZ III 501. Klevet a rann toliou morzolig ann Ankou, tr. «J’entends les coups du petit marteau de la Mort.»

    III.

    (1) Bezañ en e Ankoù : être ruiné.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13 (T). Bean en e anko, tr. E. Ernault «être ruiné.»

    (2) Bezañ en e Ankoù : être à l’agonie.

    ●(1931) VALL 14. Être à l'agonie, tr. F. Vallée, «beza en e ankou fam.» ●(1986) PTGN 153 (L) *Tad Medar. War dremm pep hini anezo e heller gwelet pegen skrijus eo bet evitañ beza en e ankou.

    (3) Klask an Ankou el lec'h n'emañ ket : musarder, prendre son temps.

    ●(18--) BSG 186 (T). Ia, te zo dilijent, lec'h na ver ket presset; / Mad out da glasq ann Ancou en lec'h ma na ve ket, tr. F.-V. an Uhel «...Tu es bon pour aller chercher la mort là où elle n'est pas.»

    (4) Livet fall evel an Ankoù : être livide.

    ●(1924) GEVR 78 (L) G. ar Prat. Pegen souezet e voe o welout penn eun den er c'heo-se, eun den treut ha livet fall evel an ankou.

    (5) (Kastiz, treut) evel an Ankoù (evel un Ankoù krignet, evel falc'h an Ankou) : très maigre.

    ●(1865) FHB Meurzh. (L) (d’après MAEV 245). Treut evel an ankou ha ridet he c'hroc'hen. ●(1866) FHB 85/261b (L) Goulc'hen Morvan. He zrem a ioa eur scrij da velet, treud evel eun ancou. ●(1869) FHB 215/48b (L) Goulc'hen Morvan. Eun den treud evel an ancou. ●(1878) SVE 632. Kastiz evel ann Ankou, tr. L.-F. Salvet «Décharné comme la mort.»

    ●(1912) RVUm 320 (Gu). Tret èl en ankeu, tr. P. ar Gov «Maigre comme un spectre.» ●(1932) BRTG 80 (G) J. M. Héneu. Tret oh èl falh en Ankeu, mar nen dé ket hou suèu hui én hou tiabarh èl er gored ! ●(1936) FHAB Mezheven 213 (L) *Tintin Anna. Yvona a oa deuet da veza treut evel an Ankou, ken e oa eun druez he gwelet ! ●(1936) LVPR 73 (L) K. Jezegou. E zremm a oa gwenn. Treut oa evel an ankou. ●(1962) LLMM 93/255 (K) Y. ar Gow. Ken stravaget eo Marianna ar Graneg (...) ma'z eo aet ken treut hag an ankou. ●(1962) TDBP Ia 50 (T). Honnez a zo arru seh (ou : treud) 'vel eun Ankou krignet, tr. J. Gros «celle-là est devenue aussi sèche (ou : maigre) qu'un Ankou rongé (qu'un squelette). L'Ankou, personnification de la Mort, est toujours représenté sous la forme d'un squelette.»

    (6) Trist evel an Ankoù : très triste.

    ●(1867) FHB 123/1148b (L) G. Morvan. Eur veach e veliz va mignon o tond d'am c'haoud eur bod spern var he dal, trist evel an ankou. ●(1877) FHB (3e série) 15(2)/123b (L) *Jakez Peizant. Petra c'hoari ganez-'ta, eme ve; trist e cavan ac'hanot evel an Ankou ?

    (7) Antren en e Ankoù : être à l’agonie.

    ●(1863) GBI I 132 (T). Adieu d'ac'h-c'hui, holl dut ma bro, / Me ia da antrenn em anko, tr. F.-V. an Uhel «Adieu à tous, gens de mon pays, je vais entrer dans ma mort.»

    (8) Dont an Ankoù da ub. : subir les affres de la mort.

    ●(1844) DMB 6. Oh ! péh confort a vehé d’ein, ém gloès, / Larèt : Jesus, pe zei d’ein en ankeu, tr. « Dans ma détresse, lorsqu’arriveront les angoisses de la mort, / Oh ! quelle force j’aurai en répétant Jésus ! »

    (9) Bezañ liv an Ankoù war e vizaj : être très pâle.

    ●(18--) ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 100a). War e vizaj liou an Ankou.

  • ankoua
    ankoua

    m.

    (1) Oubli.

    ●(1576) Gk II 110. Na laqua quet en ancofua, comsou an re antien. ●122. an anconfua a doué.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. oubli, tr. «ancoüeheh, ancoa, ancoamant, dichong'.»

    ●(1834) SIM 138. an ancouâ eus a zeveriou a gristen.

    ●(1903) MBJJ 303. evit harz ouz an ankoua. ●(1909) BLYA 29. Ar bla koz a dremen hag a goue en ankoua. ●(1927) GERI.Ern 19. ankoua m., tr. «Oubli.» ●(1944) EURW I 44. an ankoua a c'holoas ma c'henta karantez.

    (2) Dre ankoua : par oubli.

    ●(1576) Gk II 86. Graet guenefu dré ancofua.

    ●(1821) SST 184. En hani en dès ur ueh torret er yeun, dré ancoha pé exprès.

    ●(1903) MBJJ 294. Mar n'hen 'meuz ket græt, eo dre ankoua.

  • ankouaadenn
    ankouaadenn

    f. –où Oubli.

    ●(1919) DBFVsup 3a. ankoéaden, f., tr. «oubli.»

  • ankouaañs
    ankouaañs

    f. Oubliance.

    ●(1914) DFBP 231a. oubliance, tr. «Ankoueanz.»

  • ankouaat
    ankouaat

    v. Oublier.

    ●(1499) Ca 8a. Ancouffhat. g. oublier. ●(1530) Pm 15 (Tremenuan). Penaus vise dime nep stat / Breman da proff hoz ancoffhat, tr. «Comment serait-ce pour moi en aucune façon / Un avantage maintenant de vous oublier ?» ●28 (Tremenuan). Ach autrou doe nam ancoffet (variante : ancouffet), tr. «Hélas ! Seigneur Dieu, ne m’oubliez pas.» ●71 (Tremenuan). Ma ancouffat (variante : acouffat), tr. «M’oublier.» ●(1580) G 65. Ancoffat (variante : Anchouhat) bro ne vezo scaf, tr. «Oublier le pays ne sera pas facile.»

    ●(1783) BV 3550-3551. dec eh anqueis pouruein un tam quenet / mah on incomot bras gant morfont hac anuet.

    ●(1838) CGK 28. Penaos lyès e c'hancoënn / Prenna dorojou an antre. ●(1847) FVR 154. Diwall mad ne ankouefez ma madoberourien. ●171. ne gleont ket ankoaet, penoz e taskorouint d'ann Otro-Doue eur gont tenn. ●314. ober ankouat ar reusiou tremenet.

  • ankouaenn
    ankouaenn

    f. –où Oubli.

    ●(1927) GERI.Ern 19. ankouaenn f., tr. «un oubli.»

  • ankouaer / ankouazhour
    ankouaer / ankouazhour

    m. –ion Personne enclinte à oublier.

    ●(1831) MAI 210. C'houi ancoaer ha dilezer.

    ●(1905) MHAD 289. Er barh nen dé ket ankoéhour !

  • ankouaet
    ankouaet

    adj. Oublié.

    ●(c.1500) Cb 13b. oubliez. b. ancouffet.

    ●(1912) MMKE 73. Ankouaet eo ar c'homjou flour.

  • ankouamant
    ankouamant

    m. Oubli, oubliance.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. oubli, tr. «ancoüeheh, ancoa, ancoamant, dichong'.» ●oubliance, tr. «ancoüehonni, ancoamant.»

    ●(1904) DBFV 8a. ankoumant, s., tr. «oubli.»

  • ankouaus
    ankouaus

    adj. Oublieux.

    ●(1499) Ca 8a. Ancouffaus. g. non souuenant.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. ankouaüs, tr. «oublieux. ●(1924) BILZbubr 38/845. siouaz ! ankouaüs e oa. ●(1925) BILZ 165. pôtred ar c'homananchou nan int ket ken ankouaüs.

  • ankouazh .1
    ankouazh .1

    m.

    (1) Oubli.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. oubli, tr. «ancoüeheh, ancoa, ancoamant, dichong'.» ●(1790) Ismar 49. en ancoéh ag er bonheur-ze. ●134-135. en ancoéh a Zoué. ●(1790) MG 396. en ancoéh-ce a hanamb hun hunan.

    ●(1904) DBFV 8a. ankoéheh, s., tr. «oubli.» ●(1912) MMKE 109. spern an dilez ha drez hir an ankoaz.

    (2) Dre ankouazh : par oubli.

    ●(1839) BESquil 627-628. Un dé ma lausquas en intandant, dré ancoéh, en trezor royal digueor, ur ré-benac e lairas ur som considerable.

  • ankouazh .2
    ankouazh .2

    voir ankouazhat

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...