Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 63 : de diempradur (3101) à diere-1 (3150) :- diempradurdiempradur
m. –ioù
(1) Luxation.
●(1732) GReg 246b. Deboitement, dislocation d'os, tr. «(Van[netois] dihampradur.) dishompradur. En Leon.»
(2) Dislocation.
●(1904) DBFV 53a. dihanpradur, m., tr. «dislocation.»
●(1955) SKOL 3/18. diempradur g. –ioù, tr. «dislocaction.»
(3) Bris, rupture.
●(c.1718) CHal.ms i. bris rupture, tr. «torradur, diompradur mr le moing.»
►sens fig.
●(1910) ISBR 168. Dihampradur feur Malastreg.
- diempraj
- diemprañ / diempriñdiemprañ / diempriñ
v. tr. d. Luxer, démettre un membre. (cf. divempr-)
●(1732) GReg 246b. Deboeter, disloquer quelque os, tr. «Van[netois] dihampreiñ. (dihompra. pr. et. En Leon.» ●263b. Demembrer, tr. «Van[netois] Diampreiñ.» ●264a. Demettre, faire sortir un os de sa place, le disloquer, tr. «Van[netois] dihampreiñ.»
●(1869) FHB 212/21b. hag e chachent var va izili evit ho zerri hag ho dihompra. ●(1869) FHB 215/45b. d'ho bourrevi ha da zihompra oc'h ijili.
●(1904) DBFV 53a. dihanprein, dihanpredein, v. a., tr. «disloquer, déboîter.» ●(1927) GERI.Ern 103. diempra v. a., tr. «Disloquer.» ●(1955) SKOL 3/18. diemprañ v., tr. «disloquer.»
- diemprediñdiemprediñ
v. tr. d. Disloquer, déboîter.
●(1904) DBFV 53a. dihanprein, dihanpredein, v. a., tr. «disloquer, déboîter.»
- diemprenn
- diempret
- diempriñdiempriñ
voir diemprañ
- diemsav .1
- diemsav .2
- diemzalc'h
- diendien
adv. Certes.
●(1575) M 452-454. Pan deu ferm é termen, á sqæ dien en cog / Ha te dren maru diuez, mar ditruez ez brog, / Emæs az gloat ha ty, deffry á rencq dilog, tr. «Quand vient le terme rigoureux, elle frappe, certes, dans le cran ; / Et toi par la mort effrontée, qui touche si impitoyablement, / Hors de ton domaine et de ta maison, tu devras nécessairement déloger.» ●2287-2288. Rac bizuicquen membry, ne guelont y dien, / An guir Doe, tr. «Car jamais, je l'atteste, ils ne verront, certes, Le vrai Dieu.» ●2627. Ha quent drez duy riel, an buguel ho goelaff, / Da pridiry dien, á certen he denaff, tr. «Et dès que viendra, avidement, l'enfant en pleurant / A penser, bien entendu, à la téter.» ●(1576) H 45. A gulchy dyen ho eneb, tr. « which washed your face quite. »
- diene
- dienebdieneb
adj.
(1) (en plt de chaussures) Sans empeigne.
●(1866) LZBt Gouere 149. he voto dieneb. ●(1867) BUE 57. sant Ervoan a e oa he voto war goreo, e-lec'h solio dienep.
(2) Sans égards.
●(1557) B I 693. Me ray dit quent pell meruell rep / Euel ha sell (lire : fell) disheuelep / Yen dienep e pep depit, tr. «je vais te faire subir une mort cruelle, impitoyable froide, sans honneur et sans consolation.»
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Dieneb, tr. «sans égards (?).»
- dienekdienek
adj. Besogneux.
●(1876) TDE.BF 122a. Dienek, adj., tr. «indigent, nécessiteux.»
●(1928) GWAL 14/13. Rummadou tud a zo war ar maez. Perc'henned pinvidik dreist-goñvor ha morse diezomm. Ezec'h hag a vev gant o feadra hep chal na tregas. Kouerien paour-raz, re zienek evit maga fiziañs, re voazet ouz ar baourentez evit en em glemm, ha kalonek bepred en o labouriou tenn.
- dienepdienep
adj. Tu dienep : côté opposé.
●(1659) SCger 86a. a l'opposite, tr. «an tu diereb.» ●176a. an tu diereb, tr. «a l'opposite.» ●(c.1718) CHal.ms iii. a L'opposite, tr. «en tu diereb, en tu a enep.» ●(1752) PEll 275. An-tu-dienep, l'autre côté, le côté opposé, l'opposite.
●(1904) DBFV 49b. dierep, adj., tr. «(côté) opposé.» ●én tu dierep, tr. «à l'opposite (Ch. ms.).»
- dienezdienez
f. & prép.
I. F.
A.
(1) Manque, besoin.
●(1880) SAB 98. n'em bezo dienez eus netra. ●(1894) BUZmornik 42. enn dienez a voued hag a zillad.
●(1904) DBFV 45b. diañnez, m., tr. «besoin, misère, indigence, disette.» ●(1907) BOBL 19 janvier 121/2d. Dre an dienez boued chatal. ●(1916) KANNgwital 160/1. mes dienez ebet n'eo ken kalet hag an hini da veza kollet ar re a garent kement ! ●(1916) KANNgwital 161/108. Dre ma'z euz dienez goazed. ●(1927) GERI.Ern 103. dienez f., V[annetais] diañnez m., tr. «Disette, indigence, misère, manque, besoin.»
(2) Dénuement.
●(1659) SCger 44b. disette, tr. «dienez.» ●(1732) GReg 654a. Necessité, disette, tr. «Dienez.» ●Necessiteux, euse, indigent, tr. «nep èn deus dienez.»
●(1862) JKS 72. enn eunn dienez ar vrasa. ●(1867) MGK 124. enn dienez vrasa.
●(1907) PERS 60. peger braz oa he dienez. ●(1924) BILZbubr 40/897. an amzer a zienez.
(3) Gouzout dienez da : éprouver le manque de.
●(1935) DIHU 293/267. Goahigeu Breih-Izél, na diañnez e ouiamb deoh !
(4) Kaout dienez e, da : éprouver le manque de.
●(1902) PIGO I 56. dienez an evoa en e varc'h. ●(1915) HBPR 108. Ar parreziou divar ar meaz ho deuz dienez d'ar veleien n'ho deuz ket touet.
(5) Lakaat dienez eus udb. =
●(1916) KANNgwital 160/1. Deuz a galz traou ez euz lakeat dienez etouez an dud evit an amzer vrema hag evit an amzer da zont.
(6) Kaout dienez : vivre dans la misère, le dénuement.
●(1876) TDE.BF 431b. ann intanvez paour-ma e devoa dienez muioc'h evit ne devoa bet araok.
B.
(1) Regret.
●(1904) DBFV 45b. diañnez, m., tr. «regret.» ●(1927) GERI.Ern 103. dienez f., V[annetais] diañnez m., tr. «regret.»
(2) Kaout dienez eus ub. : avoir du regret de qqn suite à un deuil.
●(1879) ERNsup 150. diañnes 'm eus bet deuz ma mañm, j'ai eu regret de la mort de ma mère Trév[érec].
II. Loc. prép.
(1) En dienez a, eus : être pauvre de.
●(1846) DGG 50. ganet e creiz ar goân, hac en dienez a bep tra. ●63. tremenet en deus e vuez en dienez a bep tra.
●(1911) BUAZperrot 394. E gerent a oa en dienez eus madou an douar.
(2) Dre zienez a : par manque de, faute de.
●(1949) KROB 13/4. pa'z eus kement a dud o vont da goll dre zienez a brezegerien.
III. Gwelloc’h mezh eget dienez : voir mezh.
- dienezdeddienezded
f.
(1) Manque, dénuement.
●(1744) L'Arm 229b. Manque (…) De ce à quoi on étoit habitué, tr. «Dïannæsstætt.» ●(1787) BI 43. enn diannestæt é douai à zeure tost dehi.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 115. é creis er boén hag en dianestet. ●(1856) GRD 213. é creis hou poén hag hou tiannæstèd.
●(1905) IMJK 279. Mes er hrès e zoug ataù hemb hum glem en diañnested (...) diañnested : disette, é galleg. ●(1907) VBFV.fb 11b. besoin, tr. «dianested, m.» ●(1927) GERI.Ern 103. V[annetais] diañnested f., tr. «besoin, misère.»
(2) Regret d'une chose.
●(1744) L'Arm 329b. Regret (...) De n'avoir plus une chose, tr. «Dïanæsstétt : Ézeuætt : Dïovêre : Amortætt.»
- diengouestlañdiengouestlañ
v. tr. d. (droit) Dégager, retirer (qqc. d'engagé).
●(1732) GReg 257a. Degager, retirer une chose engagée, tr. «dieñgoestla. pr. dieñgoestlet.»
- dienkañ
- dienklaouiñdienklaouiñ
v. tr. d. Désenclouer.
●(1732) GReg 274a. Desenclouer un cheval, des canons enclouez, tr. «Dieñclaoui ur marc'h, canolyou eñclaouët.»
- dienkrezdienkrez
adj.
(1) Sans souci, sans crainte.
●(1906) KANngalon Eost 182. dienkrez int var gementze. ●(1911) BUAZperrot 151. ne c’hell ket beza dienkrez. ●(1916) KANNlandunvez 54/381. Ni a zo aman dienkrez var ar pez a zo d’en em gaout ganeomp. ●(1939) MGGD 55. Bez dienkrez evelato.
(2) Sans angoisse, sans inquiétude.
●(1868) FHB 161/34b. beva diencrez.
●(1900) MSJO 178. Mes bezomp dienkres. ●(1915) HBPR 135. Neuze ar seurezet a c'hortoz dienkrez-tre, beza kaset d'ar prizoun.
- dienkrezet
- dienkreziñdienkreziñ
v. tr. d. Rassurer.
●(1920) FHAB Meurzh 263. Bemdez e skrive d'ar gear da glask dienkrezi e dud.
- dienkrezusdienkrezus
adj. Rassurant.
●(1950) KROB 21/5. ar zell graet ganeomp war ar bed n'eo nemeur dienkrezus.
- dienndienn
m. & interj. –où
I. M.
(1) Crème du lait.
●(1633) Nom 65a. Flos lactis, cremor lactis, pingue lactis : créme : dyen.
●(1659) SCger 34a. cresme, tr. «dien.» ●142a. dien, tr. «creme.» ●(c.1718) CHal.ms i. chresme, tr. «coüehuen, dien.» ●(1732) GReg 232b. Crème, le plus gras du lait, tr. «Dienn. Van[netois] dihenn.»
●(1904) DBFV 49b. dien, m., tr. «crème.» ●(1926) FHAB Genver 26. abenn tri dervez, an dienn a vez go da ribotat.
(2) Crème (dessert).
●(1992) HYZH 189/61. (Treboull) ha riz neuze vie fardet deoc'h, riz vie fardet, un dienn bennak vie lakaet da zebriñ an dra-se hag an dra-se vie mat.
(3) Crème de beauté.
●(1934) KANNkerzevod 87/8. O roufenna pa velan va c'hroc'hen, / Me 'dol warnan eur pastellad dien… ●(1962) GERV 145. antred ha diennou flour evit ar c'hroc'hen.
II. Loc. interj. ; juron.
(1) Pod an dienn ! : pot de crème !
●(1908) KMAF 7. Ha koulskoude petra ? Pod an dien ! ●8. Setu aze ! Pod an dienn ! Debret eo ganit neuze 'ta ! ●58. Pod an dien ! Da loden zo ivez, me gav d'in !...
●(1910) MAKE 45. «O, Bouchadin, c'hwi zo eul labous a varver. Penôz ? Pod an dien ! echu eo ganeoc'h ? ●79. «Mat ! Mat eo ! Pod an dien !»
(2) Sac'h an dienn ! : sac de crème !
●(1847) BDJ 52. Pa dlefhen, sac'h an dien, he lakât d'ar maro.
●(1905) ALLO 27. Sac'h an dïen, kredi a ran / Gwelet ho tad pa ho kwelan. ●(1909) ATC 5. Oh ! Sac'h an dien ! Na me zo diot ! Bez' em eus aze er baner peadra da zibri... ●6. Evelato, sac'h-an- dien ! eun dra am laka gwall-nec'het : ar c'hoz tam lizer-man eo ! ●15. Mez, sac'h-an-dien ! ne ouzout na sou na dic'ha ! ●(1919) DBFVsup 61a. sah en dien, «sac à crème» (juron). ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 13. Sac'h an dien ! ne voe ket tost d'ezan lakat ac'hanon-me da gila ! ●34. Nan ! Sac'h an dien ! Petra c'hoarvez ganeoc'h-c'houi hizio 'ta ? ●(1934) FHAB Mae 225. Deus Per, sac'h an dien ! Na pebez c'hoari !
(3) Fri ar c'hazh e-touez an dienn ! : le nez du chat dans la crème !
●(1929) CDFi 19 janvier. «Gwelloc'h eo beza kiger eget leue !» Satordellik ! Fri ar c'haz e touez an dien !
(4) Nondendienn : nom de Dieu !
●(1975) UVUD 178. (Plougerne) o non de dienn ! Mat, n'out ket oblijet da va c'hredi.
III. An dienn hag an amann dezho : les choyer.
●(1982) MABL ii 70 (L – Lesneven). an dienn hag an amann dezho : kamambre 'veze graet dezho.
- diennañ / dienniñdiennañ / dienniñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Écrémer.
●(1876) TDE.BF 122b. Dienna, v. a., tr. «Ecrémer le lait.»
●(1904) DBFV 49b. diennein, v. a., tr. «écrémer.» ●(1907) VBFV.fb 34a. écrémer, tr. «diennein.» ●(1908) FHAB Du 345. ne veze na diennet na badezet al leaz. ●(1927) GERI.Ern 103. dienna, tr. «écrémer.» ●(1955) STBJ 149. e-lec'h ma veze diennet al lêz. ●(1984) HYZH 154-155/15. diennañ laezh, ribotat. ●(1995) BRYV III 25. (Milizag) en eur zienna al lêz an diennerez a gustum voudal.
►absol.
●(1975) UVUD 27. (Plougerne) A-vechou vehe daou pe dri dervez ne c'helles ket dienna.
►[empl. comme subst.]
●(1981) ANTR 113. a-raog an dienna.
(2) Mettre de la crème (dans du café, etc.).
●(1857) CBF 5. Diena a rit-hu ho kafe ? tr. «Mettez-vous de la crème dans votre café ?»
B. sens fig.
(1) Faire parler (qqn).
●(1922) FHAB C'hwevrer 44. ouz o c'huriuzennat, o dienna, o meuli, o chiguri, o hiskina, erfin, oc'h ober kement tra o laka da zizoloï o zemz-spered. ●(1945) DWCZ 32. Ne vo ket pell evit beza diennet gant Marivon.
(2) (en plt du ciel) Se découvrir par endroits.
●(2003) ENPKP 56. (Ploueskad) Dienna a ra an nenv, a verk ive e vez gwelet an oabl e toulla evel ma tizolo al leaz pa denner diwarnañ ar gwiskat dienn, tr. «Le ciel s'écrème. Indiquait aussi des coins de ciel bleu dans les nuages comme se découvrait le lait quand on enlevait sa couche de crème.»
II. V. intr. Crèmer, se former à la surface du lait, en plt de la crème.
●(1927) GERI.Ern 103. dienna, tr. «se former en crème.» ●(1931) VALL 169a. se former en crème, tr. «dienna.»
- diennek
- diennenniñ
- diennerezdiennerez
f. –ioù Écrémeuse.
●(1948) KROB 2/6. lakaat tro en dienerez. ●(1958) BRUD 3/11. An diennerez a droe hoaz eun tammig. ●(1975) UVUD 26. (Plougerne) an dienneureuz en ti ie. ●27. Araog ar vrezel pevarzeg oa rouez an dienneureuzou. ●(1995) BRYV iii 25. (Milizag) en eur zienna al lêz an diennerez a gustum voudal.
- diennerezh
- diennet
- dienniñdienniñ
voir diennañ
- dienoedienoe
m. Désennui.
●(1825) COSp 85. cesset un nebedic en exercice santél-zé ; en arsàuein ne rei gueu erbet teoh, meit m'er hemerehet én dro goudé hou tamic diannæ.
- dienoeiñ
- dienoeüsdienoeüs
adj. Qui n'est pas ennuyeux.
●(1904) DBFV 45b. diañnéus, adj., tr. «qui n'est pas ennuyeux (l'A).»
- dienor
- dientach
- dientachañdientachañ
v. tr. d. Nettoyer, ôter les taches.
●(1732) GReg 252b. Décrasser, tr. «dieñtacha. pr. dieñtachet.» ●dieñtacha un abyd.»
- diententdientent
voir diintent
- dienteriñ
- dientredientre
prép. D'entre.
●(14--) Jer.ms A 84. Dyentren tut fals ma frealsaff, tr. «D'entre les fausses gens de me libérer.»
- dieñvor
- dieonennañdieonennañ
v. tr. d. Écumer.
●(1633) Nom 163a. Spatha, radicula, ligula : escumoire, spatule : ecumoüer vnan da dionnennaff.
●(1876) TDE.BF 136b. dionenni, v. a., tr. «Oter la mousse, écumer.»
●(1904) DBFV 54b. diivonennein, v. a., tr. «écumer, ôter l'écume.» ●56b. dioñnennein, v. a., tr. «écumer.» ●(1925) FHAB Ebrel 134. Dieonennit ho soubenn.
- dieonennouer
- dieoniñ
- dierbed
- dierc'h
- dierc'her
- dierc'hiñ
- diere .1diere .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. Qui n'est pas lié, attaché.
●(1732) GReg 261b. Delié, ée, qui n'est pas lié, tr. «diere.» ●573b. Qui n'est pas attaché, tr. «diere.»
●(1907) VBFV.bf 13b. diari, adj. tr. «délié, qui n'est pas lié.» ●(1909) FHAB Gwengolo 266. Beza diere a zo eta beza diliamm, dinask, dishual. ●(1935) ANTO 118. a leze diere e fagodenn.
B. sens fig.
(1) (en plt de qqn) Actif.
●(1876) TDE.BF 122b. Diere enn he labour, tr. «actif au travail.» ●(1890) MOA 105a. Travailler avec activité, tr. «beza diere enn he labour.»
(2) (en plt d'un lieu) Où il y a de l'espace, spacieux.
●(1874) FHB 497/211a. eur chapel gaer ha diere.
●(1995) EIGV 38. n'oa ket re ziere an hent.
(3) Libre.
●(1862) JKS 108. Red eo e ve ho kaloun neat ha distag dioc'h pep tra, mar fell d'e-hoc'h beza diere. ●149. Ar garantez a fell d'ezhi beza diere a-grenn.
●(1909) FHAB Gwengolo 266. Skol diere ha skol libr a zo ar memes tra. ●(1941) FHAB Genver 8. C’houi a grouas an den ’vit beva diere. ●(1957) CONS 357. Ar Jakobined a lavaro moarvat ne vezo nemet evit gonnidegez ar varn diere ; ac’hanta, kaer am eus beza ive eur barnour diere, me a lavar, n’ez eo ket gwir kement-se.
(4) (Esprit) Large.
●(1925) FHAB C'hwevrer 50. sperejou ker bras ha va hini, digor, ledan ha diere evel ma 'z eo !
II. Adv.
(1) Sans entrave.
●(1909) FHAB Ebrel 101. Er bed all an ene a c'hell en em lakaat diere da studia natur cuzet an traou.
(2) Loc. adv. E diere : rapidement.
●(1909) FHAB Gwengolo 266. Ac'hano e teu ive marteze ar gomzen bale e diere, bale distrob, buan.