Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 64 : de diere-2 (3151) à difallin (3200) :- diere .2diere .2
m.
(1) Espace.
●(1914) KANNgwital 140/438. ar zâl great (...) Diere zo enni ha dirak ez euz eur porz a zo brasoc'h eget na zonjet.
(2) Vitesse.
●(1924) NFLO. aller vite. diere 'zo warnan ; mont gant diere. dere 'zo warnan.
(3) Liberté.
●(1869) FHB 210/5a. muioc'h a dro, a ziere evit tiekaad gand goazed ha bugale. ●(1869) FHB 210/5b. mar d'euz kement a ziere evit an oll. ●(1870) FHB 267/43a. diere e peb leac'h, hag evit an oll.
- diereañdiereañ
voir dieren
- diereiñdiereiñ
voir dieren
- dieren / diereniñ / diereañ / diereiñdieren / diereniñ / diereañ / diereiñ
v. tr.
I. V. tr. d.
A.
(1) Délier (qqn, qqc.).
●(1499) Ca 60a. Diaeren vide in paeaff. ●61b. Dieren. g. deslier.
●(1659) SCger 102b. relascher, tr. «dieren.» ●142a. dierenn, tr. «deslier.» ●(c.1718) CHal.ms iii. relascher, tr. «lausquein, dierennein, diuandein.» ●(1732) GReg 261b. Delier, defaire le lien, ou le neud d'une chose liée, tr. «Van[netois] diereiñ. diari. diaryeiñ.» ●574a. Jesus-Christ a donné le pouvoir de lier & de delier, tr. «Hon Salver en deveus roët d'e Ilis ar galloud da eren ha da dieren he bugale.»
●(1787) BI 159. de ziarri é sah. ●(17--) TE 463(2). Diariet er puar Æl e zou garrottét.
●(1861) BSJ 187. En diariein e hrér dirac en ol. ●(1868) KTB.ms 14 p 179. mar karet ma dieren. ●(1893) IAI 167. diereat en deuz eur maread sklavourien. ●(1896) HIS 151. Diariet-éañ bermen. ●(1897) EST 33. lod al ou hemér / Ou diari.
●(1907) VBFV.bf 13b. diari, diariein, v. a., tr. «délier.»
►absol.
●(1921) BUFA 161. dehon em es reit karg ha bili de ariein ha de ziariein ar en doar.
(2) local. Délier (les vaches à l'étable).
●(1909) BROU 223. (Eusa) Délier, tr. «Diérèa Se dit seulement des vaches à l'étable.»
B. sens fig. Libérer.
●(1903) LZBg Du 248. ou diari a sklavaj.
II. V. tr. i. Dieren àr : défaire les liens de.
●(1934) MAAZ 36. hui e ziario arnehè.
- diereniñdiereniñ
voir dieren
- dierepdierep
voir dienep
- dierien
- dieskern
- dieskob
- diesperañsdiesperañs
adj. Désespéré.
●(1908) FHAB Gwengolo 262. al labourerien (...) lakeat dizoue ha diesperans.
- dietadieta
f. (histoire) Diète.
●(1931) VALL 217a. Diète, assemblée politique (hist. d'All.), tr. «dieta f.»
- Dieu
- dieub .1dieub .1
adj. cf. diac'hub
I. (en plt de qqc.)
(1) Débarrassé de ce qui encombre.
●(1732) GReg 245b. Debarassé, tr. «diéüb.»
●(1876) TDE.BF 122b. Dieub, adj., tr. «Débarrassé de ce qui encombre, parlant d'une table, du plancher, etc. (…) Cet adjectif ne s'applique qu'aux choses et non aux personnes.» ●pa vezo dieub an daol, tr. «quand la table sera débarrassée de ce qui gêne.» ●(1903) MSLp xii 281. pa vezo dieub ann daol «quand la table sera débarrassée» (cette expression est de Plabennec), Mil. ms. ●(1927) GERI.Ern 103. dieub, diaüb adj., tr. «débarrassé.» ●(1942) DRAN 143. Lamet o doa o c’hapotenn evit beza dieupoc’h.
(2) (Chemin) dégagé.
●(1868) FHB 197/322b. ne devoa ket ar vorianez lezet he hent gantha dieub.
(3) (Mains) libres.
●(1860) BAL 23. er parc pe er prad, dieub avoalh an daouarn evit delher crog en ul levr.
II. (en plt de qqn)
(1) Qui a accouché.
●(1927) GERI.Ern 103. dieub, diaüb adj., tr. «délivrée, qui a accouché.» ●(1942) VALLsup 2b. qui a accouché, tr. «dieub, diaüb, diac'hub.»
(2) Bezañ dieub diouzh udb. : être dégagé, libéré de qqc.
●(1872) ROU 80a. Dégager. Quand je serai dégagé de la moisson, tr. «pa vezin dieub diouz an eost.»
●(1909) KTLR 133. Ar re a gasan ganhen a ia d'ar baradoz evit beza eurus da viken ha dieub deuz poaniou ar bed-ma.
(3) Libre.
●(1867) FHB 135/243b. evit ma vije dieub pe dispeg da ober ar pez en divije Doue gourc'hemennet d'ezhan. ●(1868) FHB 157/6a. Ar relijiuz, evit guir, a zo stag gant al le a zentidigez, mes he galon a zo dieub.
●(1925) FHAB Here 370. gwechall, p'oa dieub ha diere.
- dieub .2
- dieubadur
- dieuber
- dieubetdieubet
adj. Débarrassé.
●(1936) FHAB Kerzu 468. C'houez vat ar prajeier, nevez dieubet diouz o foenn, a hillige d'ezan e fronellou.
- dieubidigezh
- dieubiñdieubiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Débarrasser.
●(1876) TDE.BF 122b. Dieubi, v. a., tr. «Débarrasser de ce qui gêne, déblayer.» ●Dieubet eo bet al leur gan-en, tr. «c'est moi qui ai débarrassé l'aire.» ●(1890) MOA 203a. Décombrer, tr. «Dieubi.»
●(1925) FHAB Here 370. Dieubomp eta d'ezi he zi.
(2) Libérer (un lieu) de ses occupants.
●(1893) IAI 103. mont da zieubi Jeruzalem.
●(1925) FHAB Here 385. mall eo d'eomp dieubi hor bro.
(3) Libérer (un prisonnier).
●(1847) FVR 49-50. ar re-man, a ieaz kerkent d'ar bac'h e peleac'h e oa dastumet tri c'hant aristokrad (…) ho dieubi a rejont holl.
(4) Dégager, libérer (une voie, un passage).
●(1921) LZBl Du 215. Red eo d'in eta dieubi an hent.
II. V. pron. réfl. En em zieubiñ : se libérer, se débarrasser.
●(1869) FHB 205/387b. evit en em zieubi dioc'h an oll lasou-ze.
- dieubus
- dieuldieul
adj. = (?) coquille pour : dieub (?).
●(1866) FHB 80/220b. Dieul pe libr int. ●221a. hon tud dieul pe libr.
- dieurediñ
- dieurenndieurenn
voir keurenn
- dieürusted
- dievezh .1dievezh .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt d'un animé) Inattentif.
●(1838) CGK 25. Allas ar merc'het qœs / A zo goal dièvés. ●(1862) JKS 275. ann dud dievez-ze ne d-int nemet distagerien-gaer. ●(1867) MGK 14. D'al laboused dizent, penn-skanv ha dievez. ●(1890) MOA 127b. Peu attentif (évaporé), tr. «dievez.»
●(1902) MBKJ 103. Diouallomp da veza dievez, avelet. ●175. Dizaour, dievez oar bet er pedennou. ●(1906) KANngalon Mezheven 128. klevet an offeren da zul, dic'hout ha dievez. ●(1908) FHAB Even 180. pennou dievez. ●(1911) BUAZperrot 448. ne veze pennad dievez.
(2) Qui dénote un manque d'attention.
●(1659) SCger 142b. dieuez, tr. «qui n'a aucun soin.»
●(1904) SKRS I 79. Diouallomp eta ne ve hor pedennou dievez ha direspet.
(3) Imprudent.
●(1659) SCger 69a. inconsideré, tr. «dieuez.» ●(1732) GReg 199b. Conseil imprudent, tr. «cuzul dievez.» ●520b. Imprudent, tr. «dievez.»
II. Adv. Inattentivement.
●(1862) JKS 352. pa'z eont di dievez.
- dievezh .2
- dievezhdeddievezhded
f.
(1) Imprudence.
●(1659) SCger 69a. imprudence, tr. «dieuezdet.» ●(1732) GReg 520b. Imprudence, tr. «dievezded.»
(2) Inattention, inadvertance.
●(1659) SCger 69a. inconsideration, tr. «dieuezdet.» ●142b. dieuezdet, tr. «negligence.»
●(1847) FVR 89. eun tamm dievezted. ●(1857) HTB 36. dievezted hag erreuriou ho amzer dremenet. ●(1862) JKS 54. dievezded enn ho spered.
●(1931) VALL 380b. Inattention, tr. «dievezded f.»
(3) Dre zievezhded : par inadvertance.
●(1710) IN I 311. lavaret ur gaou bennâc dre zievezdet. ●(1732) GReg 968b. A la volée, étourdîment, tr. «Dre dievezded.»
●(1857) CBF 79. klenvejou a zigouez dre zievezded ann dud. ●(1864) SMM 164. dre ziegui, dre zievesdet.
●(1912) MMPM 42. dre zievezded kent eget dre fallagriez.
(4) Gant zievezhded : par inadvertance.
●(1862) JKS.lam 552. ne ra netra gant dievezded.
- dievezhet
- dievezhiant
- dievezhiegezhdievezhiegezh
f. Inattention habitulle.
●(1931) VALL 380b. Inattention (…) habituelle, tr. «dieveziegez f.»
- dievezhiek
- diezhommdiezhomm
adj.
(1) Sans en avoir besoin.
●(1923) SKET I 69. an evadegou-ze ma ev an den enno, diezomm ha dizec'hed.
(2) (en plt de qqn) Satisfait de ce qu'il possède.
●(1928) GWAL 14/13. Rummadou tud a zo war ar maez. Perc'henned pinvidik dreist-goñvor ha morse diezomm. Ezec'h hag a vev gant o feadra hep chal na tregas. Kouerien paour-raz, re zienek evit maga fiziañs, re voazet ouz ar baourentez evit en em glemm, ha kalonek bepred en o labouriou tenn.
- difach
- difachañ / difachiñdifachañ / difachiñ
v.
(1) V. intr. Se défâcher.
●(1732) GReg 255a. Defacher, tr. «Difacha. difachi. ppr. difachet.»
●(1868) FHB 196/317b. eur wech ivez ma vez fachet, ne zifach ket buhan. ●(1870) FHB 296/277a. Doue (...) a zifacho oc'h he bobl. ●(1890) MOA 204b. Défâcher (Se), tr. «Difacha.»
●(1914) DFBP 81b. défâcher (se), tr. «Difacha.» ●(2003) TONKA 44. ma n'eo ket difach e tifacho.
(2) V. tr. d. Défâcher.
●(17--) CSbsm 2. A pe oent é colér, Martin ou diffaché.
●(1821) SST 113. difachein en aral. ●(1872) ROU 80a. Défacher, tr. «Difacha. v. act. et n. com. la plupart des v.»
●(1904) DBFV 50a. difachein, v. a., tr. «défâcher.»
(3) V. pron. réci. En em zifachañ : cesser d'être fâché.
●(1913) PRPR 84. El lizer-ma e welomp Haslé ha Proux o'n em difacha.
- difachiñdifachiñ
voir difachañ
- difaet
- difaezh
- difaezhañ
- difaezhus
- difaezhusted
- difaganet
- difaganiñ .1difaganiñ .1
v. intr. Revenir d'un évanouissement.
●(1921) GRSA 16. A pen don divagañnet. ●195. Divagañnein e hra ardro kreiz anderù.
- difaganiñ .2
- difagnañdifagnañ
v. tr. d. Nettoyer (un lieu) des ordures.
●(1903) MBJJ 210. Setu penauz ar guped a zikour ar chas da difagnan ar vro.
- difalbalenndifalbalenn
f. –où =
●(1922) EMAR 94. Nemet kefiou dister en-dro d'an douarou, / Difalbalennou trist ha sin a baourentez.
- difalldifall
adj.
(1) Fort, costaud.
●(1908) PIGO II 117. Kevarek, gant e zaou zorn hag e zaou droad, an ije darbaret c'houec'h den difall.
(2) (prlt de qqn) En bonne santé.
●(1955) STBJ 171. ne vije nemet gwelloc’h d’o yec’hed, evito da veza pôtred difall.
(3) (prlt de qque chose) En bon état.
●(1962) EGRH I 55. difall a., tr. « encore en bon état. »
(4) Sans méchanceté.
●(1962) EGRH I 55. difall a., tr. « sans méchanceté. »
(5) Difalloc’h : mieux.
●(1995) BRYV I 151. (Milizag) an dra-ze a oa eun espes sakrilaj, ma'z oamp difalloh en diabarz eged en diavez. ●difalloh : ken glan ar houstiañs hag an dillad.
- difalladdifallad
m. difallidi Vaurien.
●(1947) YNVL 114. Seurt koublad difallidi (...) difoultre... difeiz... ●119. Evel lakaat va difallidi kozh, Gurun pe Gersaho, da anzav en-dro feiz o yaouankiz.
- difallaj
- difallañ / difalliñdifallañ / difalliñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Remettre en état, réparer, raccommoder, retaper, restaurer.
●(1872) ROU 91b. Oter ce qui est mauvais, tr. «Difalla, (ur pennad moger). Ce qui revient à l'idée de réparer.» ●98a. Raccommoder, tr. «difalla.» ●100a. Réparer, tr. «difalla (an doenn). Remplacer ce qui tombe de vétusté.»
●(1923) KNOL 199. ma kinnigas d'an Aotrou difalla ar maner.
(2) (agriculture) Remplacer ce qui ne prend pas dans une plantation.
●(1872) ROU 100a. Difalla, signifie encore, remplacer dans une plantation, ce qui ne prend pas, etc.
(3) Enlever la mauvaise partie (de qque chose).
●(1962) EGRH I 55. difallañ v., tr. « enlever la mauvaise partie. »
(4) Manger (des fruits) avant qu’ils ne pourrissent.
●(1962) EGRH I 55. difallañ v., tr. « manger (des fruits) de mnière qu’ils ne pourrissent pas. »
II. V. intr. Revenir d'un évanouissement.
●(c.1825-1830) AJC 693. a men a divalas hac eteuis are em reson. ●1589. alafin etivalis. ●3358. eteuis da divallan. ●3380. chetu an den man divaled. ●4968. gand poan eteuis da divalin. ●(1868) KTB.ms 14 p 257. Pa divallaz, hec'h eaz he-unan da glask he vroeg. ●(1871) KTB.ms 15 p 287. Pa divallas, e tastumas an alc'houez.
- difalliñdifalliñ
voir difallañ