Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 69 : de diflouradur (3401) à diforch-1 (3450) :- diflouradur
- diflouradurezh
- diflourañ .1
- diflourañ .2diflourañ .2
voir diflouriñ
- diflouret
- diflouriñ / diflourañ
- difluk
- diflukañdiflukañ
v. intr.
(1) (en plt de plantes) Éclore, s'épanouir.
●(1910) MBJL 57. dre ma tifluke eur barrig bennak, e klasked hen troc'han. ●(1927) GERI.Ern 104. diflukañ T[régor], tr. «éclore.» ●(1928) BREI 60/1b. ar bleun kaer difluket en o liorz marellet. ●(1933) MMPA 76. pa deu ar bleun da zifluka dindan nerz an heol. ●(1935) BREI 430/1b. ar roz koanta a zifluk gant an diskar-amzer. ●(1983) PABE 34. (Berrien) difluka, tr. «éclore.»
(2) Surgir.
●(1920) FHAB Genver 199. gwelet o tiflukan n'ouzer eus a belec'h tud dizanave. ●(1924) BILZbubr 41/949. e benn a ziflukas eus a-dreg eur garreg. ●(1935) ANTO 28. Pa ziflukas hon tren eus a-zindan ar stêr.
(3) Jaillir, couler avec force.
●(1927) GERI.Ern 104. difluka, tr. «Jaillir, couler avec force.»
(4) Diflukañ war : arriver dans.
●(1913) ARVG Eost 188. 'N eur gontan, e tiflukont war an hent bras. ●(1918) LZBt Mae 15. diflukan war leuren ger an iliz.
(5) fam. (presse) Paraître.
●(1920) MVRO 21/1b. Abalamour ma'z eo lennet an gazetennou-ze (…) gant ur bobl a bez, a gustum o frena gant aket bep gwech ma tiflukont.
- difluket
- difoac'hdifoac'h
s. (pathologie animale) Perte du veau chez une vache. (?) cf. diforc'h (?).
●(1907) BOBL 16 février 125/3a. Eur veach-all e komzin aman deuz ar biou a goll o loeou, pe an difoac'h. ●(1907) BOBL 23 mars 130/3a. An difoac'h pe ar c'holl loëou. ●An difoac'h a zo eta eur c'hlenved re anavezet gant al labourerien douar. ●an hini ema an difoac'h en e graou.
- difoac'hañdifoac'hañ
v. intr. Perdre son veau.
●(1907) BOBL 23 mars 130/3a. gwelet em beuz ma hunan c'houezek bioc'h o tifoac'ha ebarz er memes kraou.
- difoac'hetdifoac'het
adj. Qui a perdu son veau.
●(1907) BOBL 23 mars 130/3a. Ar bioc'henned difoac'het a vezo dalc'het en domder.
- difoar
- difoarañ / difoariñdifoarañ / difoariñ
v.
I. V. intr.
(1) Quitter la foire.
●(1908) DIHU 35/72. A pe zas chonj dehon de zifoérein é oé saùet a houdé pelzo stiren er Hemenér. ●(1931) VALL 310a. quitter, faire quitter la foire, tr. «difoara act. et n.» ●(1934) BRUS 62. difoérein, tr. «quitter la foire.»
(2) (tunodo) Aller, partir.
●(1893) RECe xiv 268. Daou pe dri journe goude, an añbelhin (...) a oa divoaret war ar beos.
(3) (tunodo) =
●(1893) RECe xiv 269. ha n'oule ket divoarein moñd er c'houes.
II. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Se défaire de, se débarrasser de.
●(17--) BMa 771-772. Me y a dar foar evit difoaran / Eur restat avalo so aman, tr. «Je vais à la foire, pour me défaire / D'un reste de pommes que j'ai ici.»
(2) (tunodo) Donner.
●(1893) RECe xiv 267. M'añjes, divoared d'in pes 'm eus da gâd gant ho ches. Hag an añjes 'n a divoared i vado d'i añbelhined. ●269. james 'peus divoaret eur menn bien d'ëm jes d'en om divertisañ.
(3) (tunodo) Dilapider.
●(1893) RECe xiv 269. en deus divoaret toud i c'hourdajo gañd ër bilhezed miñson.
(4) (tunodo) = (?).
●(1980) PEAS 59. difoariñ, diskuliañ.
B. V. tr. i. Difoarañ diouzh udb., ub. : se débarrasser de qqc., qqn.
●(1935) BREI 415/3c. am eus kavet an tu da zifoaran dioutan brao, rak teulet am eus anezan [ar chapeled] ebars ar Seine. ●(1936) BREI 458/1b. derc'hel penn d'ar gomunisted, da c'hortoz difoara dioute, tro pe dro. ●(1970) BHAF 284. difoara prim-ha-prim diouz ar samm a oa kouezet warnañ. ●(1992) MDKA 68. M. Rober 'nevoa laret «à dimanche» deoh 'vid difoarañ ouzoh.
- difoariñdifoariñ
voir difoarañ
- difoc'h
- difoc'hañ
- difoc'her
- difoc'het
- difoeltisiondifoeltision
s. [Mot qui renforce une négation].
●(1962) BAHE 31/4. hep difoetision skoazell ebet. ●(1974) SKOL 55/45. Ar paotr kozh a reas evel pa n'en dije komprenet difoeltision ger gallek ebet.
►[devant le mot «seurt»]
●(1964) BAHE 38/55. Piv a gomprenfe un difoeltision seurt en ur yezh evel-se ? ●(1970) BHAF 140. Ne gomprenen eun difoeltision seurt. ●382. Difoeltision seurt ! Netra. Lavaret e vez ive : «kant mil gwech nebeutoh evid netra».
- difoeltr .1difoeltr .1
adj. plais. Terzhienn difoeltr : typhoïde.
●(1980) HYZH 136/65. (Treboull) da bemp bloaz warn-ugent am eus bet an derzhienn difoeltr. An typhoïde, ya.
- difoeltr .2
- difoeltrañ / difoeltriñdifoeltrañ / difoeltriñ
v. tr. d.
I.
(1) Détruire, mettre en pièces.
●(17--) ST 102. Kemeromp hon armou, hag hon oll glezeier, / Evit ho difoeltra, tr. «prenons nos épées et nos autres armes pour les exterminer.»
●(1868) KTB.ms 14 p 127. Hag hi da difoeltra ar menez.
●(1904) DBFV 50b. difoltrein, v. a., tr. «défaire.» ●(1905) BOBL 30 septembre 54/3a. hon Brezonek a ve mouget, hon relijion hag hon frankiziou difoëltret. ●(1906) BOBL 06 octobre 107/3b. Ar brini a zifoëltre e segal. ●(1908) PIGO II 160. o tifoeltri ar c'hlaouiasen dan. ●(1909) KTLR 182. Ar chauser a ranke tremen dreizhi oa difoultret gant al lenn dic'hlaniet. ●(1962) EGRH I 56. difoeltrañ v., tr. « défaire, malmener. »
●(1982) PBLS 131. (Sant-Servez-Kallag) difoeltrañ, tr. «démolir.»
(2) Dissiper.
●(1920) MVRO 48/1b. Konta’reas e doa he gwaz difoeltret d’ezi he holl beadra : 800.000 lur.
(3) Déchirer.
●(1962) EGRH I 56. difoeltrañ v., tr. « déchirer. »
(4) Difoeltrañ e zaoulagad ; équarquiller les yeux le plus possible.
●(1903) KZVr Du-Kerzu (d’après KBSA 20). Ne welen ket sklaer, kaer am boa difoeltra va daoulagad.
II. Difoeltrañ an ti d'ober ar forn : voir ti.
- difoeltret
- difoeltriñdifoeltriñ
voir difoeltrañ
- difoeñvadur
- difoeñvet
- difoeñviñdifoeñviñ
v. intr. Désenfler.
●(c.1718) CHal.ms i. desenfler, tr. «difoüanüein.» ●(1732) GReg 274a. Desenfler, tr. «Van[netois] difoeveiñ. difouañüeiñ.»
●(1904) DBFV 50b. difoèuein, difoañùein, v. n., tr. «désenfler.» ●(1907) VBFV.fb 27b. dégonfler, tr. «difoèuein.» ●29b. désenfler, tr. «difoèuein.» ●(1916) LILH 25 a viz Genver. Monet e hra guel get me med klei, meit en hani deheu ne zifoèu ket. ●(1934) BRUS 57. Désenfler, tr. «difoèuein.»
- difoeriñdifoeriñ
v. tr. d. (en plt du cidre) Déféquer.
●(1930) DIHU 231/142. A p'en dou groeit é getan berù [er chistr] é vou ret d'oh chonjal en difoérein.
- difoesketdifoesket
adj. (Roue) dégonflée.
●(1933) KANNkerzevod 81/9. Ar rod adrenv 'zo difoesket, dao eo d'oc'h disken, marraine.
- difoetaldifoetal
v. pron. réfl. En em zifoetal.
(1) Se débattre.
●(1861) JEI 100. doh hum zifoettal étré divréh er maleurussan marhue.
(2) En em zifoetal diouzh udb. : Se défaire de qqc.
●(1861) JEI 245. Oh ! na coutantet véhé er péhour é verhuel hum zifoettal ér momand calet-zé doh er gompagnoneah meliguet ag é béhedeu ?
- difonndifonn
adj.
(1) (en plt de propos) Vide de sens.
●(1894) BUZmornik 106. ne vez gantho, p'en em velont, nemed kaoziou difoun ha goullou !
(2) (en plt d'un terrain) Qui ralentit la marche.
●(1919) LZBl Genver 33. eur vro kaer kenan da velet, mez tenn ha difounn d'ar bale.
(3) (en plt de qqn) Bezañ difonn da : faire qqc. lentement.
●(1944) EURW I 10. difounn da zeski.
(4) (en plt de nourriture) Peu rassasiant, peu nourrissant.
●(1732) GReg 621b. Mets qui ne rassasient point, tr. «Meujou difoun. boëd difoun.»
●(1857) CBF 10. Ar Vretoned ne garont ket ar bouedou difoun, tr. «Les Bretons n'aiment que les mets substantiels.» ●(1867) MGK 97. tri damm ha n'int difoun.
●(1909) BROU 223. (Eusa) Eur boued difounn eo, tr. «cela nourrit peu.»
(5) (en plt d'un travail d'une action) Lent.
●(1904) DBFV 50b. difonn, adj., tr. «(travail) lent.» ●(1931) GUBI 30. A baseu bèr ha difonnik.
(6) Peu abondant, rare.
●(1838) OVD 285. m'en dé diffon er péh e hroa a œvreu mad.
●(1906-1907) EVENnot 27. (Plougouskant) Avalo-douar fonnuz ec'h euz aze. Ya ar re man a zo mad awalc'h ; setu aze avad re all hag a zo difonn ie.
- difonnaat
- difonnañdifonnañ
v. tr. d. Rendre moins substantiel.
●(1949) KROB 10/1. n'hor boa ket a c'hoant da zifounna niverenn Nedeleg.
- difonnder
- difonnetdifonnet
adj.
(1) (en plt de qqn) Bout difonnet : travailler avec moins de rendement.
●(c.1718) CHal.ms iv. Voila un homme qui trauailloit bien dans sa Ieunesse mais Il diminue, tr. «chetu un deen a daulé foun en e yaoanctis pe oüé de labourat, maes difonnet é brema.»
(2) (en plt de qqc.) Bezañ difonnet : qui est moins abondant, qui rend moins.
●(1926) FHAB Genver 27. Ma vez laket dour re domm er ribot gand an dienn e vezo skaotet an amam (lire : amann) ha difounnet.
- difonnus
- difoñs
- difoñsamant
- difoñsañ / difoñsiñdifoñsañ / difoñsiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Défoncer, ôter le fond (d'une barrique, etc.).
●(1659) SCger 41a. defoncer, tr. «difonci.» ●(1732) GReg 257a. Defoncer, ôter le fond d'un tonneau, tr. «Difounçza. pr. et. Van[netois] difonçzeiñ.»
●(1904) DBFV 50b. difonsein, v. a., tr. «défoncer.»
(2) Défoncer (un pantalon).
●(1909) TOJA 7-8. ma breur Fanch 'nevoa difonset ar c'hi Azor e hini [bragou] d'ean disul gant e zent.
II. V. intr. sens fig. Difoñsañ gant an erez : crever de jalousie.
●(1925) BILZ 157. Koant meurbed e oa Janedig o tiskenn eus he c'harronz : ar merc'hed a zifonse gant an erez.
- difoñserezh
- difoñsetdifoñset
adj.
I. Défoncé, dont on a ôté le fond.
●(1972) BAHE 72/11. ur gastolodenn difoñset.
II. Fier evel ur pod difoñset : voir pod.
- difoñsiñdifoñsiñ
voir difoñsañ
- difontadegdifontadeg
f. –où (agriculture) Défonçage d'un terrain.
●(1924) LZMR 26. O vont da glask tud da zont d'an difontadeg. ●28. Da zeiz an difontadeg.
- difontañ / difontiñdifontañ / difontiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) (agriculture) Défoncer (un terrain).
●(1866) FHB 97/353a. Eul labourer a zifont eur pez douar ; tenna a ra anezhan ar vein hag ar griziou. ●(1867) FHB 138/272a. lacat difonta ha difreusta al lanneier. ●(1868) FHB 169/98a. difonta ha dizoura an douarou so o coll e meziou Rom. ●(1883) MIL 30. an douarou roet d'ar menec'h da zifounta.
●(1907) BOBL 22 juin 143/3b. Peb arar e devoa tri c'hart devez-arat da zifounta. ●(1920) FHAB C'hwevrer 235. deuet da zifounta kenan tachennou. ●(1926) SAHE 23. muioc'h a boan o tifounta an douar-ze. ●(1960) EVBF I 336. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) defonti, La Feuillée, difonta douar, Pouldr[euzic].
►absol.
●(1864) KLV 9. pe ranke an den difounta, pe choum heb ober.
►[empl. comme subst.] Défonçage.
●(1864) KLV 9. ann difounta a ioa eun dra euz ar re wella-tout.
(2) Difontañ (ur c'hoad) : déboiser.
●(1870) FHB 286/195a. difrosta pe difonta ar c'hoat.
●(1924) LZMR 41. Peogwir ez ae da zifonta koajou. ●(1943) FHAB Gouere/Eost 328. poaniet o deus evit difonta ar c'hoajou.
(3) Saper les fondements.
●(1659) SCger 108a. saper les fondements d'vne maison, tr. «difonti vn ti.»
(4) sens fig. Civiliser.
●(1867) FHB 138/267b. Hag ec'h alfe an Europ guelleat, difontet, caereat, sevenet, sclereat gantho, clevet dispac'herien o crial a enep cador Sant Per ?
II. V. intr.
(1) Saper.
●(c.1718) CHal.ms iv. saper les fondements, tr. «difontein, queüein didan ur vangoer.»
(2) Perdre son fond, son plancher.
●(1906) BOBL 13 janvier 69/3e. an tribun pehini a oa brein, a zigouezaz d'ezi difonta.
- difonterdifonter
m. –ion Homme qui défonce un terrain.
●(1936) FHABvug Meurzh 89. c'hoarz goapaüs an difonterien.
- difonterezdifonterez
f. –ed Femme qui défonce un terrain.
●(1869) FHB 248/308b. An difonterezed ne ankounac'heont ket eun dra.
- difontiñdifontiñ
voir difontañ
- diforbu
- diforc'h .1diforc'h .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Différent, distinct, à part.
●(c.1718) CHal.ms ii. c'est un fait a part, tr. «un dra difforh, un dra aral é.»
●(1904) DBFV 50b. diforh, adj., tr. «distingué, à part.» ●(1924) SBED 30. Me gréd rah en treu-zé / Diforh en eil d'égilé. ●(1927) GERI.Ern 104. diforc'h adj., tr. «séparé, distinct.»
(2) =
●(1659) SCger 31a. homme contrefait, tr. «vn den difforc'h.»
●(c.1802-1825) APS 144. difforh ha dijaug vehai ur horf, mar dé er mambreu hegué ha tiner. (...) un defaut spleitabl ha difforh énamb.
II. Adv. A-ziforc'h : séparément, à part.
●(1931) VALL 686b. Séparément, tr. «a-ziforc'h.»