Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 67 : de gwarigellan (3301) à gwaskennadenn (3350) :- gwarigellañgwarigellañ
[brpm gwarigellat, gwarighella < gwar .3 + -igellañ / -igellat]
V.
(1) V. tr. d. Rendre biais.
●(1752) PEll 385. Le plus ancien Diction. que j'aie lû porte Gozrigellat, tordre, rendre tortu. C'est peut-être notre Gwarigellat mal représenté.
●(1872) ROU 86b. Froisser tr. «goarigella.» ●(1876) TDE.BF 261a. Gwarigella, v. a., tr. «Rendre biais.» ●(1890) MOA 141b. Rendre biais, tr. «goarigella, v. a.»
(2) V. intr. Être de biais, devenir biais.
●(1752) PEll 385. Gwarighella, aller obliquement.
●(1876) TDE.BF 261a. Gwarigella, v. n., tr. «devenir biais.» ●(1890) MOA 141b. devenir biais, tr. «goarigella, v. n.»
- gwarigellekgwarigellek
[gwar .3 + -igell + -ek]
Adj. De biais.
●(1931) VALL 65b. qui est de biais, tr. «gwarigellek.»
- gwarigoùgwarigoù
[gwar .1 + -ig + -où .2]
Plur. Àr ar goarigoù : lentement.
●(1931) DIHU 241/290. eit er bobl é vehè ret monet ar er goarigeu.
►[form. comb.]
S3f àr he goarigoù
●(1929) DIHU 212/223. merùel e hra ar hé goarigeu.
P1 àr hor goarigoù
●(1942) DIHU 373/104. Ar hor goarigeu éh amb.
P3 àr o goarigoù
●(1942) DIHU 373/98. Na bourein e hren é sellet doh er choucheu koed én tan, é ruein ! é loskein, é luduein, ar ou goarigeu !
- GwarinGwarin
n. pr. Goarin.
●(1980) MATIF 70. Mâri-Jobik Anna Warih (lire : Warin) (lisez Marie-José, fille d’Anne Gouarin).
- gwarizigwarizi
f.
(1) Jalousie, envie de ce qu'ont les autres.
●(1659) SCger 67b. ialousie, tr. «goarisi, goazrisi.» ●(1732) GReg 507a. Jalousie, envie, ou inquietude du bonheur d'autrui, tr. «Goarizy.»
●(1860) BAL 198. An oll zantimanchou caer-se a roas avi a gualissï d'an droug-speret. ●(1868) KMM 216. gant ar gualissi a oa en e galon. ●(1872) ROU 74a. Animosité, tr. «Goalissi.» ●91a. Malice, tr. «goalissi.» ●(1879) MGZ 213. ne oe nemet dre voarezi hebken e oe lekeat e tre he zaouarn gant prinsed ar velleien. ●(1890) MOA 116b. Goalisi, f., (pour goarisi) signifie plutot jalousie.
●(1900) MSJO 19. He vreudeur (…) o doa guarisi hag a rendaele outhan. ●(1904) BSAB 19. Ma fried, emei, a zo gwarizi en e galon. ●(1907) KANngalon Gouere 438. tech an avi pe ar goarizi.
(2) Kaout gwarizi ouzh : être jaloux de.
●(1862) JKS.lam 284. Piou en defe gwarisi oc'h ar stad izel a ra d'ezhan beza euruz enn-hi ?
(3) Kemer gwarizi ouzh : devenir jaloux de.
●(17--) ST 2. Kervoura (…) / A gemer gwarizi ouz eurusted he c'hoar, tr. «Kervoua (…) devient jaloux du bonheur de sa sœur.»
●(1876) TDE.BF 442b. rag eur mevell all en doa kemeret gwarisi out-han.
●(1934) PONT 99. Hag e kave dies, e kemere gwarizi.
(4) Kreviñ gant ar warizi : crever de jalousie.
●(1979) BRUDn 28/17. a lakfe va hamaradezed da grevi gand ar warizi.
- gwarizius
- gwarnajgwarnaj
s. –où Dessin pour décorer.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Kleder) Gwarnaj : tresadenn evit ficha ; eur gontel, gwarnajou koevr warni.
- gwarnasion
- gwarnisadur
- gwarnisañ / gwarnisiñgwarnisañ / gwarnisiñ
v.
(1) V. tr. d. Garnir.
●(1499) Ca 94b. Goarnissaff. g. garnir.
●(1659) SCger 61b. garnir, tr. «goarnissa.» ●150b. goarnissa, tr. «garnir.» ●(1732) GReg 450b. Garnir, pourvoir de tout ce qui est nécessaire, tr. «Goarniçza. pr. goarniczet. Van[netois] goarniçzeiñ.» ●(1744) L'Arm 170a. Garnir, tr. «Goarnissein.» ●(1752) PEll 385. Gwarnissa, tr. «garnir.»
●(1927) GERI.Ern 198. gwarnisa v. a., tr. «Garnir.»
(2) V. pron. réfl. En em warnisañ/warnisiñ : se garnir, se munir.
●(1576) Cath 5. hac ez sem gouarnissas gant sign an croas, tr. «et se munit du signe de la croix.» ●17 f° 8 r° 15-17. hoz em goarniset en mat gãd sign an croyx hac ez ouch assuret a bezaff curunet en eff, « munissez-vous bien du signe de la croix, et vous êtes assurés d’être couronnés au ciel ».
●(1849) LLB 626. Gourhemenet t’en doar hum hoarnisein a hué.
- gwarnisenngwarnisenn
f. –où Garniture.
●(1882) BAR 280. en eun arched cristal gant eur c'houarnisen arc'hant alaouret.
- gwarniser
- gwarniset
- gwarnitur
- gwarnizongwarnizon
f. –où (domaine militaire) Garnison.
●(c.1500) Cb 94b. [goarnissaff] Jtem hec munitio / onis. g. garnissance. b. goarnison.
●(1732) GReg 450b. Garnison, tr. «Goarnison. p. goarnisônou.» ●(1744) L'Arm 170b. Garnison, tr. «Goarnison.. neu. f.»
●(18--) GBI II 212. Abijo gwarnizon 'n eûs gwisket, tr. «Il revêtit ses habits de garnison.»
- gwarzadgwarzad
m. –où (mesure) Boisseau.
●(1752) PEll 385. Gwarsat, tr. «Mesure qui contient deux boisseaux, dans le Diocèse de Leon.»
●(1857) CBF 68. teir astellad pe eur gwarsad hanter, tr. «un boisseau et demi.» ●(1876) TDE.BF 234b. Goarsad, garsad, s. m., tr. «Garsée, ancienne mesure pour les grains, valant environ quatre hectolitres.»
●(1927) GERI.Ern 198. gwarsad m., tr. «Mesure de deux boisseaux, environ 4 hectolitres.»
- gwasaatgwasaat
v. Rendre hommage.
●(1650) Nlou 268. Maz deuzont dinoas, dezaff da goassat, tr. «dont ils vinrent pieusement lui faire hommage.»
- gwasha
- gwashaatgwashaat
v.
I. V. intr.
(1) Empirer, devenir pire.
●(c.1500) Cb 95b. [goazhat] Jtem impio / as. vel impeioro / as. ac. g. empirer / deuenir mauuais. b. goazhat.
●(1659) SCger 49a. empirer, tr. «goassaat.» ●150b. goassaat, tr. «empirer.» ●(1787) BI 105. Er prontitude hac enn tærision divatt ë velim enn treu hac ou laca de oüahat.
●(1907) AVKA 63. Nemed goasât nan evoa graet [he c'hlenved]. ●(1907) PERS 247. he glenved a oasa bemdez. ●(1911) BUAZperrot 855. ar c'hlenved a c'hoasea atô. ●(1915) HBPR 155. Eleac'h guellaat, hor stad a oasa. ●(1931) VALL 14a. S'aggraver, tr. «gwasaat.»
(2) Monet war, àr washaat : empirer.
●(1854) PSA I 254. é zougeance hag é scont e ya ar hoahat. ●(1890) MOA 182a. Mourir de consomption, tr. «mont var oasaat bemdez.»
●(1902) TMJG 347. nemet an amzer c'hê bopred war wassâd. ●(1906) KANngalon Eost 189. Kregi a reas en dijentil devot eur c'hlenved benak, eur c'hlenved grevuz zoken. Var voassât ez ea bemdez ; goall doc'hor ez oa eat dija. ●(1913) THJE 29. Hé soufranseu e ia ar hoahat. ●(1918) BNHT 3. En droug e ié bamdé ar hoahat.
(3) (en plt de marchandises, de nourriture) Se gâter.
●(1732) GReg 215a. Corrompre, empirer, tr. «Goaçzât. pr. goaçzëet.» ●(1752) PEll 388. Gwazaa, tr. «empêcher, devenir pire ou moindre.» ●(1790) MG 284. neoah é ma en halén e ra goust d'er hiq, hac en ampeche a oahad.
(4) (en plt de qqn) Maigrir.
●(1934) BRUS 71. Maigrir, tr. «goahat.» ●(1977) LIMO 26 mars. Goahet eroalh en doè.
(5) Gwashaat da ober udb. : redoubler de.
●(1868) FHB 170/111a. Er c'hontrol, goasaat da voall-gomz a eneb Doue a ree ar reuzeudig.
●(1920) FHAB C'hwevrer 228. D'an 30, e wasa ar Boched da skei. ●(1920) LZBt Here 3. heman a wasao da gazout Moukasa.
II. V. tr. d.
(1) Empirer, rendre pire, aggraver, rengréger.
●(1499) Ca 95a. Goazhat. g. empirer. faire mauluais. l. peioro / as. ac.
●(1659) SCger 103a. rengreger, tr. «goazsaat.» ●(1732) GReg 19b. Aggraver, rendre plus coupable, tr. «Van[netois] goaheiñ. goahat. ppr. goahéet, goaheit.»
●(1911) BUAZperrot 635. louzeier ar vedesined, e leac'h ober vad d'ezan, a c'hoaseas e glenved. ●(1931) VALL 14a. Aggraver, tr. «gwasaat.»
(2) Nuire (à qqn).
●(1847) MDM 339. Setu perag ma teuez da ouasaad unan hirio, eunn all varc'hoaz, eunn all antronoz, e laki ar barrez da sevel en da enep abenn nemeur.
●(1970) BHAF 251. Ma vije bet da vihanna evid he zeod e-leh gwasaad he den !
III. V. pron. réfl. En em washaat : devenir de plus en plus mauvais, méchant, etc.
●(1912) KANNgwital 114/162. En em santelâd, n'eo ket en em voasâd.
IV. V. impers. Gwashaat da ub. : empirer.
●(1894) BUZmornik 240. Da fin ar retred-ma e voaseaz d'ezhan, hag e reaz he zougen d'ann iliz. ●(18--) SBI II 72. Gwasâd 'ra d'ann ozac'h, tr. «Le mal du mari s'aggrave.»
- gwashadur
- gwashaetgwashaet
adj. (en plt de la nourriture) Gâté.
●(1612) Cnf 45b. nep à prest eth didaluez, ha gouazcet è mis Æprel. ●(1633) Nom 66b. Pomum vietum : fruict flestri : frouez gouezuet, gouazæt.
●(1790) MG 173. Ean e ra demb bara-ségal goaheit.
●(1879) ERNsup 155. gwasât, gâtées, en parlant des pommes de terre (Gommenec'h).
- gwashañgwashañ
adj. & conj. cf. gwazh .1
(1) Adj. Bezañ en e washañ : faire rage.
●(1911) SKRS ii 9. Epad m’edo en he voassa ar brezel great d’ar gristenien dre urz an impalaer Dioklesian. ●(1916) KANNlandunvez 59/424. Epad m’edo ar stourmad en he voasa, en deuz intentet ouz tud c’hlazet aleiz hag great kas anezho var an adrenv.
(2) Loc. conj. A washañ ma : du pire que.
●(c.1785) VO 107. Peré bermen hé zrætt a oahan ma h'eèllant.
- gwashaus
- gwashoc'hgwashoc'h
adj. cf. gwazh .1
(1) Pire.
●(1732) GReg 725b. Pire, plus mauvais, tr. «goaçzoc'h.»
●(1910) MAKE 57. gant aoun da veza nasket berroc'h ha gwasket gwasoc'h ??? ●(1938) FHAB C'hwevrer 40. o veza ma felle ganin en em virout diouz abadennou gwasoc'h.
(2) Gwashoc'h eget : pire que.
●(1857) HTB 119. hag en em leze da vont gwasoc'h evit biskoaz d'an aoulaj ha da reuz ar iauankisou.
●(1907) PERS 356. iost ha feaz goasoc'h eget biskoaz.
(3) Gwashoc'h a se =
●(1862) JKS 83. Ann hini n'en em ziwall ket dioc'h ar pec'hejou bihan, nebeut a nebeut a affeillo gwasoc'h a ze.
(4) Seul washoc'h a-se =
●(1911) BUAZperrot 93. seul goasoc'h a ze e kerze varnezan.
(5) Gwashoc'h-gwazh : de pire en pire.
●(1877) BSA 139. An avel ne zioula tam, sutal a ra guassoc'h-guass. ●(1889) ISV 488. Kementse hen lakea da doui ha da egari goasoc'h goas. ●(18--) SAQ II 190. evel ar vegin o planta avel da lakaad an tan da gregi gwasoc'h gwas.
●(1907) AVKA 68. Gwasoc'h gwaz e klaskent en kas d'ar maro. ●(1910) FHAB Here 311. Hogen ar re-man a varvilime atao gwasoc'h-gwaz ar vro. ●(1924) BILZbubr 40/898. Darn all, tort a bep tu, kamm, jilgamm, penngamm, a jale, a huanade, a glemme, a derme gwasoc'h-gwaz an eil eget egile.
(6) Ober gwashoc'h eget paouez : ne faire qu'empirer les choses.
●(1893) IAI 251. Da c'hedal, e raint gwasoc'h evit paouez, da vreudeur Jezus-Krist.
●(1908) PIGO II 114. Gwasoc'h 'vit paouez a rêr, eme unan, o stourm ouz ar gouarnamant. Ouz hennez ne c'honeer nep gwech. ●139. Koulskoude, emean, en eur ober eur zonj-all, marteze 'm eus gret gwasoc'h 'vit paouez o tec'hel e-kwit... ●(1935) BREI 416/3c. En Alamagn, ar re a savas Hitler betek er renk uhelan o deus graet gwasoc'h evit paouez : ken bleiz eo hag ar bleiz e-unan.
(7) Lavarout gwashoc'h eget paouez : dire pis que pendre.
●(1872) GAM 12. Ac'hanoc'h-hu, Aotrou, euz bet lavaret d'ar veleien, goasoc'h eget paouez.
- gwaskgwask
m./f. & prép. –où
I. M./F.
A.
(1) Pression.
●(1906) HIVL 158. ne oé ér mél eskern droug erbet, mes èl ma oé neoah goask ar er vélen-sé hag èl mé ma hi en des bili ar er nerhenneu, é kavé get hou é oé en dra-sé e oé kauz ma oé marù é ziùhar.
(2) Oppression.
●(1530) Pm 220. lamet a goasq, tr. «délivré d'oppression.»
(3) Bezañ er gwask, e gwask : avoir des difficultés, être accablé.
●(1866) FHB 61/70a. hep douet he vreur a zo er wask. ●(1872) GAM 47. Ar rouanteleziou all a vusc'hoarze o velet ar Frans e beac'h hag e goask. ●(1890) MOA 102a. Il est accablé, tr. «e goask ema.»
●(1911) BUAZperrot 72. an dleourien er gwask. ●(1913) FHAB Ebrel 122. pa vez eleiz o rei an dourn an eil d'egile, e rear traou burzudus ha den ne vez er gwask. ●(1932) FHAB Kerzu 497. Evit ma ne vezo den e gwask, eo mat lakat pep tra en e blas, hag ar bec'h e kreiz ar c'hravaz ! ●(1935) FHAB Du 348. ar re a ra ar brezel eo ar re a oar ervat ne vezint ket er gwask endra ma pado hag e c'hellint zoken dastum arc'hant e gwad ar vrezelourien. ●(1964) BRUD 18/32. marteze pa vo bet er wask e teuio dezi eur begad furnez.
(3) Kaout gwask = kaout poan.
●(1895) FOV 240. Liès em bezé goask, tr. «Souvent ce n'était pas sans peine.»
●(1912) RVUm 327. Imbrill goudé Pask, / Tud ha loñned en devé goask (Pluv[igner]).
(4) Bezañ e gwask ar poanioù : être accablé de douleurs.
●(1866) FHB 57/36b. evel-se ive e vije e doug he oll buez e goasc ar poaniou.
(5) Ober gwask = ober poan.
●(1896) HIS 61. énebour erbet ne hellè gobér goask dehé.
●(1925) VINV 41. Ind ou des en tu de lakat ur galon de blégein dehé hemb gobér rè a hoask dehi.
(6) Lakaat, teurel gwask war ub. : oppresser qqn.
●(1913) HIVR 9. a pe fauté dehé lakat goask ar ou sujité. ●(1922) FHAB Gouere 216. Eun dervez avat e voe laket gwask warnan gant soudarded distro eus ar brezel. ●(1922) EOVD 238. én tantasion, en diaul e daul goask arnamb.
(7) Presse, foule.
●(1732) GReg 751b. Presse, foule des gens qui se pressent, tr. «goasq.»
B. (domaine de l'édition)
(1) Ar wask : la presse, les journaux.
●(1935) BREI 425/2b. Ar c'helaouennou, pe ar wasg, o deus o zud karget eus al labour-se.
(2) Deuet er-maez eus ar wask : paru.
●(1949) KROB 5/12. deuet eo pelloc'h er maez eus ar wask al levr nevez a c'hortozed pell 'zo.
II. M.
(1) Fissure, fente, lézarde, inserstice.
●(1868) FHB 167/86b. plench hag a ioa goascou discloz etrezho. ●(1876) TDE.BF 261a. Gwask, s. m., tr. «Joint entre deux pierres maçonnées. E gwask ar vein, dans le joint de deux pierres maçonnées ou deu pierres superposées naturellement.» ●(1889) ISV 347. peder pe bemp contellasen e goask ho gouriz.
●(1907) MVET 16. Pa yud an avel viz dre wask an nor zerret. ●(1923) KTKG 8. ar ieoten kuzet e guask ar roc'h. ●(1928) BFSA 72. gwaskou o tigeri er mogeriou. ●(1943) SAV 28/38. azezet e gwask an daol.
(2) =
●(1907) AVKA 242. Bea oa ur pentiegez, a blantas ur winien, a lakaas endro dehi ur c'hae, a gleuzas ur wask hag a zavas un tour evithi.
(3) Abri.
●(1925) FHAB Ebrel 127. eun nebeudig gwez, met en o gwaskou ne ziouane, kerkent all, nemet drez gouez ha koz tammou spern fall.
(4) E gwask : à l'abri.
●(1866) FHB 63/84a. Neuze ez eont da buchat e goask eur roc'h.
III. Loc. prép. Dre-wask : parmi, à travers.
●(1866) FHB 78/202a. ez eas dre eur voazen vor tro distro dre voasc ar c'herreg. ●(1872) ROU 106b. A trav[ers] les barreaux, tr. «dre voasc ar bizier.»
IV.
(1) Chom e fri er wask : voir fri.
(2) Lakaat re hir e viz er gwask : voir biz.
(3) Bezañ e viz er gwask : voir biz.
- gwask-sistrgwask-sistr
f. Bâtiment où se trouve le pressoir.
●(1902) PIGO I 79. deuz al leur d'ar wask-jistr. ●84. zavet tôliou en-dro d'al leur, 'barz ar wask-jistr.
- gwask-taol
- gwask-tro
- gwaskad
- gwaskadeg
- gwaskadenngwaskadenn
f. –où
I. (pathologie)
(1) Accès (de douleur), attaque.
●(1860) BAL 188. Pa zante ar goascadennou poan o tont. ●(1874) FHB 510/319a. ep goascaden boan ebet. ●(1890) MOA 102b. Accès de douleur, tr. «goaskadenn boan.»
●(1909) FHAB Mezheven 172. dihunet gant eur waskaden boan e kreiz e uvre. ●(1928) BFSA 255. e-kreiz ar gwaskadennou poan en doa da c'houzanv.
►sans compl.
●(1860) BAL 240. Pa deue goascadennou deza. ●(1867) LZBt Genver 248. e tigasaz Doue eur waskaden divezan d'ann Tad Jiakinto ; an derjen domm a goueaz e-kreiz he diad braz a vugale. ●(1872) ROU 72a. Accès, de douleur, tr. «goascadenn, goascadennou.» ●(1877) BSA 239. Rentet oa pare, hag an dervez varlerc'h, ne jome an disterra merc euz eur seurt guascaden. ●(1889) ISV 265. Pa deue eur voascaden d'an hini clanv. ●(1894) BUZmornik 424. e kreiz ar goaskadennou skrijuz e deveze gant he c'hlenved.
●(1911) SKRS II 235. varlerc'h eur voaskaden a lakeas anezhan e danjer da vervel. ●(1911) BUAZperrot 361-362. Viktor a c'houzanvas gwaskadennou kenta ar verzerenti. ●(1915) MMED 289. barrou poan, goaskadennou. ●(1932) BSTR 202. D'ar c'houec'h-var-'n-ugent a viz gwengolo, en doe eur waskadenn eus ar re grisa.
(2) Entorse.
●(1732) GReg 352a-b. Entorse, detorse, tr. «goasqadenn. p. goasqadenou.» ●Prendre une entorse, tr. «ober ur voasqadenn.»
(3) Défaillance, évanouissement.
●(1659) SCger 37b. defaillance, tr. «gouascaden.» ●89a. pasmoison, tr. «goascaden.» ●(1732) GReg 254b. Défaillance, pamoison, évanoüissement, tr. «goasqadenn. p. goasqadennou.»
II. (autres domaines)
(3) (météorologie) Nuage.
●(1861) BSJ 248. un dihoeldèd vras e holas en doar, ur hoascaden dû e guhé en hiaul.
(4) (astronomie) Éclipse.
●(1732) GReg 317b. Eclipse, obscurcissement d'une Planete, tr. «Goasqadenn. p. goasqadennou.» ●Eclipse du Soleil, interposition de la Lune entre la Terre & le Soleil, qui nous dérobe la vûë de ce Pere de la nature, tr. «Ur voasqadenn var an héaul.» ●Eclipse de la Lune, lorsqu'elle passe toute, ou une partie dans l'ombre de la terre, tr. «Goasqadenn var al loar.»
(4) Motte (de fruits pressés).
●(1938) WDAP 2/104. sistr melen-ruz o redek diouz ar waskadenn.
III. Sens divers.
●(1974) TDBP III 205. Ar c’hi n’e-nevoa graet nemed ur waskadenn d’am brec’h, tr. « le chien n’avait fait qu’(exercer) une pression sur mon bras »
- gwaskadurgwaskadur
m.
I. Action de fouler, de presser.
●(c.1500) Cb 94a-95a. [goascaff] Inde hec perstrinctio / nis. g. forte estrainte. b. goaschadur cre.
●(1732) GReg 429a. L'action de fouler, tr. «goasqadur.»
II. (résultat de pression, de foulage)
(1) Marc.
●(1633) Nom 71b. Folliculi, vel retrimenta vuarum : le marc : an marc an gouascadur ves an ræsin. ●72a. Magma, recrementum vnguentorum fex, lutum, crassamentum, sedimentum : le marc : an marc, an goüascadur. ●102b. Vinaceus, vinaceum : le marc de raisins : an marc pe gouascadur an ræsin.
●(1732) GReg 601a. Marc, le restant d'une chose, tr. «goascadur.» ●Marc de pommes, tr. «goasqadur avalou.» ●Marc de raisin, tr. «goasqadur résin.»
(2) Jus, coulis.
●(1633) Nom 278b. Infusio : ius espais : ius pe gouascadur teu.
●(1927) GERI.Ern 199. gwaskadur, tr. «coulis.»
- gwaskadurezhgwaskadurezh
f. Action de fouler, de presser.
●(1732) GReg 429a. L'action de fouler, tr. «Goasqadurez.»
- gwaskajoùgwaskajoù
plur. Marc.
●(1957) ADBr lxiv 4/462. (An Ospital-Kammfroud) Gwaskachou : n. pl. – nom formé (...) sur un infinitif, (gwaska). Ne s'emploie aussi qu'au pluriel pour désigner la pulpe de pommes pressées : ar zaout a lamm gand ar gwaskachou-avalou, med tozona o dent deo a reont. ●(1957) PLBR 50. gwaskajou, gwaskachou, tr. «marc (de pommes).»
- gwaskañ .2gwaskañ .2
voir gwaskat
- gwaskañ / gweskel .1gwaskañ / gweskel .1
v.
I. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Presser, épreindre, pour exprimer un liquide.
●(1499) Ca 94b. Goascaff. g. estraindre / ou estressier. ●(c.1500) Cb 94a-95a. [goascaff] Jtem perstringo / gis / xi / ctum. g. estraindre fort. bri. goschaff cre. ●Jtem premo / is / pressi / sum. g. estraindre. b. b. goaschaff.
●(1659) SCger 53b. etraindre, tr. «goasca.» ●96b. presser, tr. «guesquel p. goasquet.» ●150b. goasca, tr. «estraindre.» ●(1732) GReg 280b. Tordre, & detordre le linge qu'on lave, tr. «Guësqell, ha divesqell al lyenaich goëlc'het.» ●362a-b. Épreindre, faire sortir le jus, à force de presser, tr. «guësqel ur frouëzenn qen na zeu an dour anézy.»
●(1928) TAPO 8. Gweskell ar c’houez.
(2) Opprimer.
●(1910) MBJL 37. gwaskan ar gatoliked. ●(1911) BUAZperrot 382. gwaska a rea e bobl.
►[empl. comme subst.]
●(1911) BUAZperrot 336. Evit digeri hent, Jann a reas eur gwaska d'ezo. ●864. Meur a waska a reas d'ar C'hallaoued, abalamour ma klaskent kabestra Breiz.
(3) Oppresser.
●(1659) SCger 86a. oppresser, tr. «goasca.»
●(1902) MBKJ 157. Eunn all a vezo gwasket gant ar c'hlenved. ●(1907) PERS 359. an anken a deuaz da waska ar re a oa en iliz.
(4) Fouler.
●(c.1718) CHal.ms ii. fouler, tr. «goasquein, mahein, foulein, saudrein, groufoulein.»
(5) (en plt d'une maladie, etc.) Tourmenter.
●(1848) GBI I 490. Gant an dersienn 'on bet gwasket, tr. «j'ai été tourmenté par la fièvre.» ●(1889) ISV 451b. Hirio 'ma 'r rem oc'h da voasca.
(6) Résumer.
●(1612) Cnf.epist 34. Dré an raeson-man, me Bellec indin hac ignorant, oz aznauout (dré an testenny à cals à Doctoret) pennaus an Confessional-man è berr compsou à brihatta hac à goasq quelennadurezou à importãcc bras, ha meurbet necesser.
(7) Navrer, blesser.
●(1659) SCger 83a. naurer, tr. «goasqua.»
B. V. tr. i.
(1) Tourmenter.
●(1862) JKS 230. pa wasko ar boan war-n-hoc'h.
(2) Gwaskañ war an imor : réprimer ses humeurs.
●(1855) BDE 843. red-é goasquein ar en imur eit bihuein mad guet pep-sort tud.
●(1906) KANngalon Genver 19. derc'hel mad da bedi, da voaska var he himour.
(3) Gwaskañ war e anken : prendre sur soi.
●(1895) GMB 266. Pet[it] Tréc[orois] gwaskañ war i añken, tr. «prendre sur soi, retenir l'expression du chagrin qu'on ressent.»
II. V. intr.
(1) Serrer vers un côté, appuyer sur.
●(1920) KZVr 365 - 29/02/20. E lec'h mont d'al linenn gentan (...) e waskomp eun tamm muioc'h a zehou. ●(1967) BAHE 51/24. Ha me neuze da waskañ war an tu kleiz, etrezek ar reter. ●(1967) BAHE 52/32. Gwaskañ war un tu : charreat, bleniañ war an tu-se. «Gwask 'ta muioc'h war an tu dehou, ne welez ket ar wetur all-se o tont ?»
(2) Lutter.
●(1907) FHAB Eost 172. evit an dud o diche gwasket start er vrezel.
III. V. pron. réfl. En em waskañ : se nouer, se serrer.
●(1924) BILZbubr 43-44/1026. hag e gorzailhenn en em waskas pa zavas war taolenn e envor skeudenn ar re a garie.
IV. Gwaskañ war ur gor : voir gor.
- gwaskat / gwaskañ
- gwaskedgwasked
m. –où
(1) Abri.
●(1650) Nlou 131. Pan o'an mabic bihan ganet, / En dastumas en touez fouen glas, / Hac en laquas en hegouasquet, tr. «lorsque le petit enfançon fut né, / l'enveloppa dans du foin vert, / et le mit dans son giron.»
●(1659) SCger 150b. goasquet, tr. «abri.» ●(1732) GReg 6a. Abri à couvert du vent, de la grêle, tr. «Goasqed. p. Goasqedou.» ●229a. Couvert, abri, lieu à l'abri des injures du tems, tr. «Goasqed. p. goasqedou.» ●(c.1785) VO 25. coædeu idan péré é cavér attàu goasquet.
●(1856) VNA 105. Allons à l'ombre, tr. «Damb d'en dichaul, pé d'er gouasquæd.» ●(1876) TDE.BF 234b. Goasked, gouasked, et aussi gwasked, s. m. C[ornouaille], tr. «Abri pendant le mauvais temps.» ●(1889) ISV 454a. Me ro goasked ha goudorenn / da gement a zo em c'hichen.
●(1905) KANngalon Genver 305. red oa d'ezho klask goasked en tu benag. ●(1920) AMJV 51. al lestr a rankas klask ar goasked en eur porzik. ●(1927) GERI.Ern 199. gwasked m., tr. «Abri, ombrage.» ●(1959) TGPB 99. Ar mousig er gwasked dindan ar skoutilh a-dreñv !
(2) (empl. spéc. Ouessant) Abri pour les moutons.
●(1945) GRDI 38. La nuit, ils [les moutons] s’abritent derrière les roches et les goaskeddou, ces murets de pierres sèches que vous voyez partout sur la lande. ●(1985) OUIS 25note. Gwasked, pluriel Gwaskedou, tr. « abris à moutons constitués par trois petits murs disposés en étoile ». ●173. de curieux muretins en forme d’étoile à trois branches, tr. « gwaskedou ».
(3) E gwasked : à l'abri (d'un mur, etc.).
●(1906) KANngalon Du 251. Ober a rajont d'ar sarjant azeza e goasked eur c'hleuz.
►sens fig.
●(1926) FHAB C'hwevrer 52. e gwasked an Iliz katolik !
(4) Er gwasked ouzh : à l'abri (du vent, etc.).
●(1866) FHB 61/68a. El lec'hic distro-ze hag er gwasked ouz an avel fall e tiouanaz ar blantennic.
►sans compl.
●(1732) GReg 229a. A couvert des vents, de la grêle, &c., tr. «Er goasqed.»
●(1955) STBJ 108. Daoust da ze e kavis eur c'hras beza er gwasked.
- gwaskedek
- gwaskedenn .1gwaskedenn .1
f. –où
(1) Lieu abrité.
●(1732) GReg 6a. Abri à couvert du vent, de la grêle, tr. «Gouasqeden.» ●(1732) GReg 229a. Couvert, abri, lieu à l'abri des injures du tems, tr. «Goasqedenn. p. goaqedennou.» ●(1787) BI 57-58. N'enn dèss quet à verite é-vout ér oäsquedenn é pedein, à pè zelier bout ér parc é poéniein.
●(1849) LLB 794. Eid kawet kloarizion é dan ou goeskeden. ●1665. Goeskeden er gué.
●(1925) FHAB Mezheven 225. dindan gwaskedenn denval ar gwez du. ●(1957) DSGL 6. ul léh ér oaskedenn, tr. «un refuge ombragé.» ●(1927) GERI.Ern 199. gwaskedenn f., tr. «lieu abrité.»
(2) Ombre projetée.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 68. ér hoasqueden tihouel e daul er mannéyeu-zé. ●(1849) LLB 1665-1666. Goeskeden er gué se (…) / Eid er guérein iouank e zou béhus ha marwel.
●(1910-15) CTPV I 57. Deit te azé d'er hoechéden, tr. «venez vous asseoir à l'ombre.»
(3) Reiñ, teurel gwaskedenn : donner de l'ombrage, de l'abri du soleil.
●(1849) LLB 674. É streaw bareu digor hag é rein goeskeden. ●678. Ne dauleint goeskeden nameid ar hun nied. ●680. Ind e rei mui a goed ha mui a hoeskeden. ●853-854. plantet gué nehué, / Eid turul goeskeden ar hou mabig Rene.
- gwaskedenn .2gwaskedenn .2
f. –où Coulis, pressée.
●(1732) GReg 221b. Coulis, jus coulé, filtré par la chauffe &c., tr. «goasqedenn.» ●Coulis de perdrix, de pigeons, tr. «Goasqedenn clugiry, pichoned.»
- gwaskedennek
- gwaskedennetgwaskedennet
adj. Abrité, ombragé.
●(c.1785)VO 53. un hend-benac gouasquedennét.
●(1928) BFSA 145. ar chapel santel a zo gwaskedennet ganti [an iliz vraz].
- gwaskedenniñgwaskedenniñ
v.
(1) V. tr. d. Abriter, ombrer, ombrager.
●(c.1785) VO 80. gùé d'ur goasquedennein, tr. (GMB 266) «abriter, ombrager.»
●(1927) GERI.Ern 199. gwaskedenni, v. a., tr. «abriter.»
●(1931) VALL 3b. Abriter, tr. «gwaskedenni.»
(2) V. intr. s'abriter.
●(1927) GERI.Ern 199. gwaskedenni, v. m. (lire : n), tr. «s'abriter.» ●(1931) VALL 3b. S'abriter, tr. «gwaskedenni.»
- gwaskediñgwaskediñ
v.
(1) V. tr. d. Abriter.
●(1650) Nlou 140. Gant azlan loeznet, Rez é goarezet, clet de goasquedaff, tr. «par l'haleine des bêtes / il est justement abrité, pour le garder bien chaudement.» ●401. En vn merchauci, ty difflas, Ez voe milet en gouasquedas, tr. «Dans une écurie, maison infâme, / ce furent des animaux qui l'abritèrent.»
●(1906-1907) EVENnot 3. (Porzh-Gwenn) Gwaskedi ar park a rei ar gwe ze ; ze ne rei ket a drouk d'ean rak douar fall e ha red e ve rei temz a-vern d'ean arok kât mann ennan, tr. «Abriter.» ●(1927) GERI.Ern 199. gwaskedi, v. a., tr. «abriter.» ●(1931) VALL 3b. Abriter, tr. «gwaskedi.»
(2) V. intr. Se mettre à l'abri, s'abriter.
●(1732) GReg 6a. Se mettre à l'abri du vent, tr. «Goasqedi. pr. goasqedet.» ●(17--) ST 206. Gwaskedi, mar be fall, tr. «et nous mettre à l'abri de quelque buisson, quand il serait mauvais [le temps].»
●(1879) BMN 174. N'euz guezen ebed evit mont da voaskedi pa vez fall ha criz an amzer.
●(1907) KANngalon Meurzh 347. Deuit, emezhan dezho, da voazkedi dindan va mantel. ●(1913) NECH 13. Ken gwaz avel hag erc'h ma renke ar brini – Er c'hleuzennou dero chom da waskedi. ●(1927) GERI.Ern 199. gwaskedi, v. m. (lire : n), tr. «s'abriter.» ●(1931) VALL 3b. S'abriter, tr. «gwaskedi.»
(3) V. pron. réfl. En em waskediñ : se mettre à l'abri.
●(1910) MBJL 57. e teu laboused (…) d'en em waskedi dindan he delio.
- gwaskellgwaskell
f. –où
(1) (harnachement) Caveçon.
●(1732) GReg 140a. Cavesson, espece de bride, ou de muserole qu'ont met sur le nez du cheval, qui sert à le dompter, tr. «goasqell. p. goasqellou.»
●(18--) SAQ II 196. evel eul loen mud a rank mond, trei, chomm a zav pa vez eur waskel houarn en he fri.
(2) = (?) Tranchée (?).
●(1904) ARPA 248. eur penn-tiegez a blantas eur viniec, a gaeas tro var dro d'ezhi, a gleuzas ennhi eur voaskel. ●(1913) AVIE 257. Goudézé ean e laka ur garh tro ha tro dehi, e doul ur hoaskel abarh.
(3) Support de chandelle fixé au mur.
●(1857) CBF 29. unan a zo er waskell (...) Morceau de bois ou de fer fixé au mur et qui tient la chandelle.
●(1905) HFBI 88. ar goulou roussin à voa var élum ébars ar chiminal, gant eur pennad ibil plantet er voguer, ac a servic'he [serviche] d'en délc'her éno, ac a vézé hanvet ar goaskel. ●(1927) GERI.Ern 199. gwaskell f., tr. «morceau de bois, pointu du côté qu'on fixe dans la cheminée, etc., pour brûler de la chandelle de résine.»
(4) Pressoir, presse.
●(1732) GReg 752a. Petit pressoir, fait en forme d'auge, dont le fond est plein de trous, tr. «goasqell. ur voasqell. p. goasqellou.» ●963a. Vis de pressoir, tr. «Güerzid goasqell. ur verzid goasqell.» ●(1752) PEll 384. Gwaskell, Pressoir à faire le vin, le cidre &c.
●(1847) FVR 201. Evit benviou ha listri, e oe kemeret ar veal, ar waskel, ar varikenn, ann alar, ann oged, ar ball, ar vann, ar c'hreur, etc. ●(1849) LLB 1028. sterdein er masad er hoaskel.
●(1906) KPSA 15. e doare ar bod-rezin da c'houde ma vez bet dindan ar waskel. ●(1907) VBFV.bf 26a. goaskel, f. pl. eu, tr. «pressoir (à cidre).» ●(1934) BRUS 244. Le pressoir, tr. «er oaskel –leu, f.»
(5) Pince.
●(1872) GAM 5. evel eur c'hi a ve stardet striz eur vouaskel var he lost.
(6) Piège, endroit où on est coincé, piégé.
●(1859) MMN 101. clask a rea en em denna eus ar c'hoaskel e pehini oa dalc'het, mes en aner.
(7) Abri.
●(1752) PEll 384. Gwaskell, Pressoir à faire le vin, le cidre &c. M. Roussel ajoûtoit la signification d'Abri.
- gwaskellañ
- gwaskellenngwaskellenn
f. Petite presse.
●(1982) PBLS 117. (Langoned) gwaskellenn, tr. «petite presse (en particulier pour le castrage des chevaux, taureaux…).»
- gwaskenngwaskenn
f. –où (pathologie)
(1) Attaque, accès.
●(1792) BD 1047. eur voasquen eo honnes, tr. «C'est une attaque.»
(2) Toux.
●(1732) GReg 821b. Rheume qui tombe sur la poitrine, qui fait beaucoup tousser, tr. «Goasqenn. ar voasqenn.» ●Avoir un rhûme de poitrine, tr. «Cahout ar voasqenn.» ●Le rhûme le fait beaucoup tousser, tr. «Terrupl a ra o paçzaat gand ar voasqenn.» ●933b. Tousser, avoir la toux, tr. «cahout ar voasqenn.»
●(1876) TDE.BF 261b. Gwasken, s. f., tr. «Rhume de poitrine qui cause de l'oppression.»
●(1906-1907) EVENnot 13. (Priel) N'e ket eun tam paz eveldout en neuz ar c'hontroler, eur gwir wasken en euz tapet, tr. «un rhume accompagné de toux, catarrhe.» ●(1910) EGBT 163a. gwasken, f., tr. «toux.» ●(1927) GERI.Ern 199. gwaskenn f., tr. «rhume de poitrine.» ●(1961) BAHE 27/20. gant ar berr-anal pe ar waskenn.
- gwaskennadenn