Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 81 : de arlouper (4001) à armoniom (4050) :
  • arlouper
    arlouper

    m. –ion Accapareur.

    ●(1982) LIMO 22 septembre. mar oent kri, digalon, harlouperion pe teadeu fall.

  • arlouperezh
    arlouperezh

    m. Acharnement.

    ●(1931) VALL 7a. Acharnement, tr. «arlouperez m.»

  • arloupet
    arloupet

    adj.

    (1) Affamé.

    ●(1907) VBFV.bf 3a. arloupet, aj., tr. «gourmand.» ●(1907) AVKA 87. Seblant denved ho deus, deoc'h da welet ; med en gwirione bleizi haloupet nan int ken.

    (2) Bezañ arloupet war : manger gloutonnement.

    ●(1901) EPLQ 16. pet[it] tréc[orois] beañ aloupet war eun dra manger une chose gloutonnement.

    ►sens fig.

    ●(1909) DIHU 50/306. arlouped omb a fed er garanté deli de Vreih.

    (3) Bezañ arloupet war : être acharné sur.

    ●(1931) VALL 7a. Acharné, tr. «arloupet (sur war).»

  • arloupiñ
    arloupiñ

    v.

    (1) S'acharner.

    ●(1931) VALL 7a. Archarner (S'), tr. «arloupi.»

    (2) V. tr. d. Envahir.

    ●(1904) DBFV 11a. arloupein, v. a., tr. «envahir, s'emparer de.» ●(1962) EGRH I 8. arloupiñ v., tr. « envahir, s’emparer. »

  • arm
    arm

    m. –où

    I. (armement)

    (1) Arme.

    ●(1499) Ca 11a. Armou. g. armes. ●(1612) Cnf 25. douguen armou.

    ●(1659) SCger 9a. arme, tr. «arm.» ●(c.1680) NG 1913. E tes Judas guet tud armeu. ●(1727) HB 332. evel un arm bantet ænep hoc'h adversourien. ●(1732) GReg 51a. Arme, instrument de guerre, tr. «Arm. p. armou.» ●Deux, trois armes, tr. «Daou, try arm.» ●(1744) L'Arm 17a. Arme, tr. «Arme.. eu m.»

    ●(1860) BAL 12. Ar re a grog en o armou.

    ●(1927) GERI.Ern 25. arm m., tr. «Arme.»

    (2) Armoù arsailh : armes offensives.

    ●(1732) GReg 51a. Armes, offensives, tr. «Armou da açzailh.»

    (3) Armoù difenn : armes défensives.

    ●(1732) GReg 51a. Armes, deffensives, tr. «Armou da divenn.»

    (4) Arm tan : arme à feu.

    ●(1847) FVR 291. o veza evit ann darn vuia hep armou-tan.

    (5) Dindan an armoù : sous les armes.

    ●(1847) FVR 381. Eno e chomjont sioul, mes bepred dindan ann armou.

    ●(1914) KANNgwital 135/379. Evit beza e stad da erpel outho, euz ranket gelver eur bloaveziad muioc'h a dud dindan an armou.

    (6) Tennañ d'ar armoù : (?) s'entraîner au maniement des armes (?).

    ●(1633) Nom 132b. Catadromus, decursorium, Troiam ludere : lieu pour iouster : læch pe plaçc euit stourm, euit tennaff dan armou. ●206a. Brauium : pris de la iouste : an pris á gounezer ò tennaff dan armou pe ò gouren.

    II. (liturgie) Armoù (an Iliz) : croix et bannières.

    ●(1732) GReg 78b. en b[as] leon on appelle les Banieres & les Croix. An Armou. armou an Ilis.

    III. (cuisine) Récipient. cf. arem.

    ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Arm, masc., pl. ou, aou, tr. «ustensile de cuisine ; vase en général. Goelo. Even.» ●(1927) GERI.Ern 25. arm m., tr. «ustensile de cuisine, vase T[régor].»

  • armadur
    armadur

    m. =

    ●(1916) LIKA 27. (Groe) me aramadur e zo etal mont kut.

  • armaeziad
    armaeziad

    m. armaezidi Campagnard.

    ●(1909) NOAR 90. An daou armeziad ne daolont ket nemeur a evez oc'h an tiez uhel. ●(1914) MAEV 193. an daou armeziad a zisplegas d'in eur maread laeronsiou.

  • armaj
    armaj

    m. Armes.

    ●(1790) Ismar 36. en ol armage necessær. ●(17--) TE 81. dibourvai a beb sort armage. ●159. en aparaill blaouahus ag é armage.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 89. deu gand soudard, guet piqueu aveid armage. ●(1849) LLB 1209. Mar kleu a ziabel en armaj é trouzal.

    ●(1924) NOLU 39. deusto ma splanné ou armaj. ●(1927) GERI.Ern 25. armaj V[annetais] m., tr. «armure, armes.»

  • armamant
    armamant

    m. Armemant.

    ●(1920) MVRO 24/1c. Loucheur, ministr koz an Armamant hag ar «Broiou dizanket».

  • armañ / armiñ
    armañ / armiñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'armer.

    ●(14--) N 849. Me a gray alarm hac armaff, tr. «Je ferai du bruit et je m'armerai.»

    ●(1732) GReg 51b. On arme par tout, tr. «Arma a rear dre-oll.»

    ●(1935) BREI 389/3c. pa grogo eur vro da arma, eus he fenn he-unan, ar re all a grogo ive. ●(1935) BREI 399/4a. kelou spouronnus diwarbenn an Alamagn oc'h arma. ●(1935) BREI 420/3a. an diou vro a zalc'h da arma.

    (2) (en plt d'un bateau) Être armé.

    ●(1970) GSBG 268. (Groe) ag ǝfǝze ǝrba :gew ǝndrow exarmiɲ (= hag e veze ar bagoù en-dro oc’h armiñ), tr. «Et les bateaux étaient de nouveau en train d’être armés (litt. d’armer).»

    II. V. tr. d.

    (1) Armer.

    ●(1499) Ca 11a. Armaff. g. armer.

    ●(1659) SCger 9a. armer, tr. «armi.» ●(1744) L'Arm 17a. Armer, tr. «Armein.» ●(17--) TE 126. Ean ou laquas [é soudardèt] itré tair bandèn hac ou armas én ur fæçon misterius.

    ●(1904) DBFV 11a. armein, v. a., tr. «armer.» ●(1927) GERI.Ern 25. arma v. a., tr. «armer.»

    (2) Armer (un navire).

    ●(1732) GReg 226a. Faire la course sur Mer avec commission de la Cour, tr. «Arma listry ê cours.»

    ●(1847) MDM 14. armi listri.

    III. V. pron. réfl. En em armañ : s'armer.

    ●(c.1500) Cb. g. commancier a armer en cheualerie. b. dezrou en em armaff e marhecyez / enem custumaff a bresel.

    ●(17--) TE 81. Ind e hum armas enta a uellan ma heèllènt.

    ●(1857) LVH 4. crechénion vad peré e zelié hum armein.

  • armanag
    armanag

    voir almanak

  • armanak
    armanak

    voir almanak

  • armanakiñ
    armanakiñ

    voir almanakiñ

  • armaoueg
    armaoueg

    f. –où Arsenal.

    ●(1931) VALL 38b. Arsenal, tr. «armaoueg f. pl. ou.»

  • arme
    arme

    f. –où

    (1) Armée.

    ●(1633) Nom 51b. Annona militaris, stellatura : munition de viures, ou les viures d'vne armée, ou d'vn camp : munition á beuançc, pe beuançc á vn armè pe á vn campaing. ●150b. Classis : troupe ou flotte de nauires, vne armée : vn flot listry, vn banden listry, armè. ●188b. Copiæ, manus : armée : armè.

    ●(1732) GReg 51a. Armée, tr. «Arme. p. armeou.» ●254b. Défaire une armée, tr. «Trec'hi da un arme.» ●(1744) L'Arm 17a. Armée, tr. «Armé.. éyeu f.»

    ●(1854) PSA II 301. En nihue armé e oé é combattal. ●(1882) BAR 167. arme an Turket. ●(1894) BUZmornik 124. eun arme vraz. ●(18--) SAQ I 93. Diou arme a zo tal-ha-tal.

    ●(1927) GERI.Ern 25. arme f., tr. «armée.» ●(1957) AMAH 247. holl bennoù bras an arme, nemet unan hepken, de Gaulle, hag a dremene dre-se evit un oristal diahelet krenn.

    (2) Arme a vor : marine de guerre.

    ●(1869) SAG 48. diou arme a vor.

    (3) Korf-arme : corps d'armée.

    ●(1859) MMN 18. e meur a gorf-arme.

    ●(1976) LLMM 175/120. ar pemzekvet korf arme.

    (4) Sevel un arme : lever une armée.

    ●(c.1680) NG 1414. hac enf seuel un armé.

    (5) (religion) Arme an neñvoù : les phalanges célestes.

    ●(1945) GPRV 8. Sant Mikêl, «kabiten arme an Neñvou» pe c'hoaz «balañser an eneou».

  • arme-douar
    arme-douar

    f. Armée de terre.

    ●(1905) BOBL 01 juillet 41/1a. evid flepaat ha distruja hon arme-douar.

  • arme-vor
    arme-vor

    f. Armée de mer.

    ●(1633) Nom 150b. Classis procincta : vn armade preparée à la guerre : armè mor preparet da monet dan bresel. ●187b. Naumachia, prælium nauale, pugna naualis : guerre sur mer : bresel á mor, armè mor. ●188b. Copiæ nauales : armée par mer : armè mor, armè dre'n mor.

    ●(1732) GReg 51b. Armée navale, tr. «Arme-vor. p. armëou-vor.»

    ●(1910) MBJL 116. eun aluzenner eus arme-vor Bro-Zôz.

  • arme-zouar
    arme-zouar

    f. Armée de terre.

    ●(1732) GReg 51a-b. Armée sur terre, tr. «Arme-zoüar. p. armëou-zoüar.»

  • armead
    armead

    f. –où Armée, considérée en nombre de soldats.

    ●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 59. Un arméad tud e za d'hobér brezel d'emb. ●(1927) GERI.Ern 25. armead f., tr. «armée.» ●(1939) MGGD 3. eun armead soudarded.

  • armeadeg
    armeadeg

    f. –où Mobilisation.

    ●(1976) LLMM 175/115. ar gerioù strafuilhus a c'halve an dud d'an armeadeg, ha deiz kentañ an armeadeg a oa d'an eil a viz Eost 1914.

  • armel / arbel
    armel / arbel

    f. –ioù, armili (mobilier) Armoire.

    ●(1499) Ca 11a. Armel. g. armoyre.

    ●(1659) SCger 9a. armoire, tr. «armel, p. iou.» ●(c.1718) CHal.ms ii. buffet, tr. «credanc', armél, armelieu, armener armenerieu.» ●(1732) GReg 51b. Armoire, meuble de bois, tr. «Armell. p. armellyou.»

    ●(1840) GBI II 330. Arbell 'r sakramant, tr. «la niche du Saint-Sacrement.» ●(1867) FHB 125/165a. c'huec'h armelic vihan distalav. ●(1868) GBI II 300. Me 'm eûs em armel tric'houec'h mil skoed, tr. «J'ai dans mon armoire dix-huit mil écus.» ●(1878) EKG II 69. an arbeliou a oue divarc'het. ●82. ar gueleou hag an armeliou.

    ●(1909) NOAR 49. Divarc'ha a reas an arbeliou, an tiretennou. ●(1910) EGBT 67. C'hwi a lako ma dilhad war ar lansen 'barz an armel. ●(1955) STBJ 149. an horolaj en he arbel, gant eur mell momeder koueor lugernus. ●(1957) AMAH 245. gweleoù, ur pres, un daol, keder hag un armelig da glenkañ al listri-kegin. ●(1980) EBSB 52. (Ar vro vigoudenn) arbel, arbili, tr. «armoire(s).» ●(1986) DPSB 38. (Rieg) Dans la région, on dit arvel pour armel (armoire).

  • armel-houarn
    armel-houarn

    f. Coffre-fort.

    ●(1931) VALL 130b. Cofffre-fort, tr. «armel-houarn f.»

  • armel-levrioù
    armel-levrioù

    f. (ameublement) Bibilothèque.

    ●(1931) VALL 65b. Bibliothèque (meuble), tr. «armel-levriou f.»

  • armel-sakr
    armel-sakr

    f. Tabernacle.

    ●(1931) VALL 723a. Tabernacle de l'autel, tr. «armel ou arbel sakr.»

  • armelad / armeliad
    armelad / armeliad

    f. –où Contenu d'une armoire.

    ●(1929) FHAB C'hwevrer 68. eun armeliad aour hag arc'hant. ●(1959) BRUD 8/31. eun armelad arhant.

  • armeler
    armeler

    f. –ioù

    (1) Armoire.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. buffet, tr. «credanc', armél, armelieu, armener armenerieu.» ●(1732) GReg 51b. Armoire, meuble de bois, tr. «Van[netois] Armelér. p. armeléryéü.» ●(1744) L'Arm 17a. Armoire, tr. «Armenére.. rieu : Armlére.. rieu. f.»

    (2) Miroir.

    ●(1919) DBFVsup 3b. armenér, armelér, m., tr. «miroir ; glace. – Ailleurs, miloér et plaisamment marveillour, menteur.»

  • armeliad
    armeliad

    voir armelad

  • armener
    armener

    voir armeler

  • Armeniad
    Armeniad

    m. –ed, Armeniiz Arménien.

    ●(1903) MBJJ 118. an Armeniaded (kristenien dianket-all). ●204. manati Armeniiz.

  • Armenian
    Armenian

    m. –ed Arménien.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 102. cand fameil hérétik, jacobitèd hag arméniénèd. ●(1884) LZBt Meurzh 47. Ann Armenianed n'int ket nemeur a dra.

  • armenian
    armenian

    adj. Arménien.

    ●(1884) LZBt Meurzh 46. Eskop armenian Trezibond.

  • armeniat
    armeniat

    adj. Arménien.

    ●(1903) MBJJ 205. levrio armeniad dirake (...) ar gloareged armeniad. ●(1955) VBRU 71. ar varc'hadourien armeniat.

  • armerezh
    armerezh

    f. Armurerie.

    ●(1633) Nom 128a. Armarium : armoirie : armerez.

  • armeri
    armeri

    f. Arsenal.

    ●(1927) GERI.Ern 25. armeri V[annetais]f., tr. «arsenal.»

  • armeria
    armeria

    (botanique) Mauves.

    ●(1964) BRUD 18/24. bleuniou armeria (...) Armeria : bleuniou a ziwan en tevennou (mauves).

  • armerzh
    armerzh

    m. –où

    I. Économie, épargne.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. mesnagement espargne, tr. «espergn' ispergn' menagemant, amerh.»

    ●(1854) PSA I 17. n'en dé quin un amerh déliet ha divlam, doh péhani ne zélier quet hum guemer.

    ●(1904) DBFV 11a. armerh, amerh, m. pl. eu, tr. «ménagement, épargne, lésine.» ●(1927) GERI.Ern 25. armerh, amerh V[annetais] m. pl. eu, tr. «Epargne, action de ménager ; lésine.»

    II. En armerzh.

    (1) (en plt d'argent) De côté, économisé.

    ●(1767) ISpour 261. Mar à unan é glasque, hac enn dess énn armérh.

    ●(1936) DIHU 296/29. Ha forh bouid n'ou dè ket. Neoah é vehè gellet druat ou fredeu brema ; 3.000 lur hon es én armerh ; met er hapitén ne ven ket ma vo dispignet ur blank anehè. Neoah é mant reit demb aveit guellad predeu er soudarded. ●(1939) DIHU 334/248. lakat (...) ur blankig benak en armerh.

    (2) par ext. En réserve.

    ●(1944) DIHU 390/27. Met, sellet, eit ur blé, / Em es guin én armerh. ●(1986) LIMO 07 mars. Gwahazé eid er ré n'o doé ket bevans en amerh ! ●Bévans en Amerh, tr. «provision de bouche en réserve.»

    ►sens fig.

    ●(1942) DHKN 161. Un tammig bourapted demb hoah én armerh.

  • armerzhañ / armerzhiñ / armerzh
    armerzhañ / armerzhiñ / armerzh

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) (en plt d'argent, de biens) Économiser.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Il m'a epargné beaucoup de peine, tr. «ean endes espergnet louat a boen din, Ie uoulois dire endes arbouilet, mais mr d'Ing. [= Mr d'Inguiniel] dit q' ce mot aussi bien qu' amerrein, n'est bon q' pour le menagement.» ●(1790) MG 12. armerhein treu hé mæstr. ●136. armerh dehai un draicq-benac.

    ●(1856) GRD 118. Hemb armerh tra erbet eid en amzér de zonnèt, ind e zispign én ur suhun er péh e vehé treu erhoalh eid ou mâguein ur mis. ●123. Ur vuhé èl-cé e ziscoa liès mad mui a avarice eid ur sourci ræsonabl d'armerhein.

    ●(1907) BSPD I 14. ne oé ket anehon eit amerh tra (...) bamnoz é amerhen ataù un dra bennak. ●(1927) GERI.Ern 25. armerhein, amerhein, amerrein v. n. et a., tr. «épargner, ménager.» ●(1982) PBLS 149. (Langoned) armerz, tr. «économiser.»

    ►absol.

    ●(1767) ISpour 77. ean e-hum vantou é ouaire menagein, dastume danné, armerh. ●(c.1785) VO 136. Armerhét a guement tu zou. ●(1790) Ismar 121. hum vantein e houiér armerh.

    ●(1912) AHBT 22. kaer hun es bet amerhein d'er stertan.

    (2) Mettre de côté, garder pour plus tard.

    ●(17--) TE 77. e gavas corromplèt ha prinhuedeét er hani [er mann] ou doai armèrhét.

    ●(1904) DBFV 11a. armerhein, amerhein, v. a., tr. «épargner (en ne prenant plus d'une chose), ménager, mettre de coté.» ●(1919) DBFVsup 2a. amerh, amerhein (Arv[or], B[as] v[annetais]). V. armerh.

    (3) Gérer.

    ●(1790) MG 352. me ouair, quer clous èl hanni, armèh ha campènnein un tiegueah.

    ●(1855) BDE 4. A[r]merhed enta quen erhad en amzér, ma hellehed bamdé leinein én ul livr mat benac. ●(1861) BSJ 179. tennein er hoard ag é dreu guet-hou, rac n'ou armerhé quet erhat.

    B. par ext.

    (1) Garder (une place pour qqn d'autre).

    ●(1909) NIKO 223-224. kerhet, inéan mem brér, / De gemér er léh-kaer en des armehet d'oh.

    (2) Préserver.

    ●(1940) DIHU 349/106. manegeu lér ar ou dehorn, aveit armerh ou hrohen flour...

    (3) Réserver (un moment).

    ●(1790) PEdenneu 43. armerh ur momand-benac én déuéh.

    (4) =

    ●(1790) PEdenneu 41. Armerhet er moyandeu e rinquet impléein eit feahein er vince.

    (5) Épargner, ménager.

    ●(1838) OVD 182. ret-é, èl ma larér, impléein bean en tan hag an hoarne, ha ne zeliér quet armerhein ur garanté péhani e zou quer contrel de garanté Doué.

    (6) Ménager.

    ●(1954) BGUE 34/22. Adal er penn ketan betag en achiùmant, o halon é tridein get hon hanni, ne amerhant ket deomb o braùadenneu nag o strakadeu deuhorn, nag o gourhemenneu en tuemman.

    II. V. tr. i.

    (1) Armerzh àr e amzer : prendre sur son temps.

    ●(1838) OVD 75. Armerhet ar hou ç'amzér ur momandicg benac quênt hou prèd de noz.

    (2) sens fig. =

    ●(1884) MCJ 54. Trugairé d'oh (...) a hou pout armerhet t'ein d'anàuein ha d'inourein hou Calon adorabl !

    III. V. pron. réfl. En em armerzh : se préserver, se ménager.

    ●(1861) BELeu 145. èl ma omb dré natur douguet d'hum amerh.

  • armerzherez
    armerzherez

    f. –ed Femme économe.

    ●(1932) BRTG 119. mar oè ur galaùeréz pé un armerheréz.

  • armerzherezh
    armerzherezh

    m. Épargne.

    ●(1962) EGRH I 8. armerzerezh m., tr. « épargne »

  • armerzhet
    armerzhet

    adj. De côté, économisé.

    ●(1913) AVIE 193. Bout ha es madeu a leih armehet eit paut a vléieu.

  • armerzhour
    armerzhour

    m. –ion Intendant.

    ●(1861) BSJ 176. Arlerh é hras [Jesus] dehai d'hanàuèt é ma bet laqueit de vout armehour ty é Dad, eit rannein d'é bobl er vâgadur cuhet idan conzeu Doué.

  • armet
    armet

    adj.

    (1) Armé.

    ●(14--) Jer.ms 161. hac armet mat an Romanet dydreu, tr. «et bien armés (sont) les Romains là-bas.» ●(1499) Ca 107b. Hanter armet. g. demy arme. ●(1633) Nom 189b. Centuria : centaine : cant den armet. ●289a. Centurio, qui centum numero prœrat militibus : Centenier : Cantener, vnan en deus gallout voar cant den armet.

    ●(1727) HB 278. ûr vanden tud armet-clos. ●(1792) BD 2469. tut armet, tr. «des gens armés.»

    ●(1860) BAL 12. guell armed evit ar re all. ●(1878) EKG II 150. armet kloz oc'h ive.

    ●(1904) KANngalon Du 252. an dud armet. ●(1908) PIGO II 140. eur vandenn tud armet.

    (2) (Rames) en places.

    ●(1925) BILZ 140. ar ronviou a zo armet.

  • armeür
    armeür

    s. Armure.

    ●(1633) Nom 182b-183a. Pectorale : halecret, armure de la poictrine, poictral : halacret, armeur an peutrin, peutral.

  • armeürer
    armeürer

    m. Armurier.

    ●(c.1500) Cb 16b. Armeurer. g. armurier.

  • armez
    armez

    s. Armoise.

    ●(1633) Nom 79b. Artemisia : armoise, l'herbe de sainct Iean : lousaouen sant Ian, armes.

  • armiñ
    armiñ

    voir armañ

  • armolud .1
    armolud .1

    m. Rémouleur.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. gagne petit, tr. «lemmour contelieu, a limoulut.»

    ●(1849) SBI II 190. N'eus ket merc'h eur scubellaër, armolut pe marmiton / Pe lazer-môc'h, pe pillawer, gement na doug ar c'hrêpon, tr. «Il n'y a de fille de faiseur de balais, de rémouleur ou de marmiton / Ou de tueur de porcs, ou de chiffonnier, qui ne porte du crêpon.»

    ●(1904) DBFV 5b. alimoulut, m., tr. «gagne-petit, remouleur (Ch. ms.).» ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Armolud, tr. «rémouleur.»

  • armolud .2
    armolud .2

    m. (musique) Harmonium.

    ●(1952) LLMM 30/38. an hini e (lire : a) vez bep sul o seniñ an «armolut» en oferenn-bred ? ●(1954) VAZA 15. Den ne gave re hir oferenn bred ar gouelioù-berzh pa veze «Ann-Mari» o kanañ, hec'h-unan evel un aelig Doue e-tal an armolut. ●191. Armolut : (e galleg) «harmonium».

  • armoni
    armoni

    s.

    (1) Ober armoni : se plaindre bruyamment.

    ●(17--) CT Acte II 1185. me a crÿ abos ma fen hac ara armoni, tr. «Je crie de toutes mes forces et pousse des gémissements.»

    (2) Ober armoni : faire du tapage.

    ●(1904) CTnote p. 150-151. Le mot harmonie est ici emprunté pour signifier bruit, tapage. Ober armoni, en Trégorrois, s'entend dans le sens de faire du tapage, faire des scènes, se plaindre bruyamment.

  • armoniom
    armoniom

    m. Harmonium.

    ●(1970) BHAF 280. ar hantikou kanet plên gand merhed yaouank endro d'an armoniom.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...