Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 82 : de armori (4051) à aroueziadur (4100) :
  • Armori
    Armori

    s. n. de l. Armorique. cf. Armorig.

    ●(14--) N 440. Ha cals enor da cosquor Armory, tr. «Et beaucoup d'honneur pour le peuple d'Armorique.»

  • Armorig
    Armorig

    n. de l. Armorique. cf. Armori, Arvorig.

    (1) An Armorig.

    ●(1580) G 6. Da bro an Armoryc blysyc hyvyzyquen.

    ●(1799) CAm 109. On dit avec orgueil à Plougasnou : Me zo deuz an Armoriq; je suis de l'Armorique. Pour indiquer un homme courageux et fort, ils disent en proverbe : Pot callet deus an Armoriq; c'est un homme dur de l'Armorique.

    (2) Armorig.

    ●(1732) GReg 51b. Armoricq.

  • armorik
    armorik

    adj. Armorique.

    ●(14--) N 1393. Tost dan mor armoric public guyzuyzigue[s].

  • armorioù
    armorioù

    plur. Armoiries.

    ●(1659) SCger 129b. Armoriou, tr. «Armoiries.» ●(1732) GReg 51b. Armes, armoiries, tr. «Armoryou.» ●Les armes de France, tr. «Armoryou-Françz. an armoryou a Françz, ou, a c'hall.»

    ●(1857) HTB 143. Ar pab, Martin V, a gemeras evit armoriou eun tan beo.

  • armur
    armur

    s. –ioù Armure.

    ●(1633) Nom 182b. Arma, armatura : armes, armures, harnois : armou, armuryou, harnes.

  • arnaou-
    arnaou-

    voir darnaou-

  • arnegez
    arnegez

    coll. Vermine.

    ●(1962) EGRH I 8. arnegez m. (coll.) (…) (kv. : negezet), tr. « vermine. »

  • arnev
    arnev

    m. –ioù (météorologie)

    (1) Orage.

    ●(1659) SCger 53b. il fait etoufant, tr. «arneu a ra.» ●(1699) Har 15. arneu, tr. «orage.» ●(1732) GReg 676b. Orage, chaleur d'orage, tr. «Arneu.»

    ●(1847) FVR 375. eur gaouad arne. ●(1849) LLB 817-819. Er gué zen (…) / e zalh doh en harnan. ●(1849) LLBg III 102. en harnan. ●(1854) PSA I 93. er brogon hag er gurun, en harnan hag en tampest. ●(1854) PSA II 92. én abri doh ol er bouillardeu harnan. ●(1867) MGK 3. Ez euz eur gwall-arne war-n-he c'hoc'h horjellat. ●(1876) TDE.BF 442a. Eunn arne dirollet a rea. ●(1897) EST 11. ma ne zoujér nag arnan na téfour.

    ●(1905) BOBL 05 août 46/1b. An traou-ze holl a ziskuez ez euz koumoul er penn-all d'ar oabren, hag ez eus arne en amzer. ●(1927) GERI.Ern 25. arne(v), arneo m. pl. –iou, V[annetais] arnañ, tr. «Orage, chaleur d'orage.» ●(1936) PREZ 41. ne oa mui na kurun nag arne. ●(1938) DIHU 330/180. deusto d'er glaù, d'en harnan ha der grezil derhel d'obér ou sted.

    (2) Taol-arnev : (un) orage.

    ●(1849) LLB 494. é dan un taul arnan. ●511. é raug un taul harnan.

    ●(1931) GUBI 16. Get joé m'hou koarnehé doh tauleu en harnan.

    (3) Barr-arnev / barrad-arnev : (un) orage.

    ●(1862) JKS 109. pa ehan ar bar-arne. ●(1869) FHB 216/61b. eur bar arneu spontuz a deuas da ziscarga. ●(1870) FHB 266/40a. ha brema o doa paket eur gempen dioc'h ar bar arneu. ●(1877) EKG I 55. e teuaz da darza (...) eur barr-arne euz ar re vrasa. ●(18--) SAQ II 4. Barrou arne spountuz. ●(18--) SAQ II 345. e savaz eur barr arne spountuz.

    ●(1904) SKRS I 134. e kreiz ar barrou-arne. ●(1905) KANngalon Genver 305. eur bar arne a dostea. ●(1908) PIGO II 171. evel eur barr-arne. ●(1909) BROU 203. (Eusa) bar-arneu, tr. «ondée de pluie d'orage.» ●(1912) MMPM 18. epad eur barrad arne. ●(1932) BRTG 88. ur barrad arnan dal. ●(1936) PREZ 41. Eun devez, oa dirollet eur barr-arne.

    (4) (météorologie) Takad arnev : coup d'orage.

    ●(1909) FHAB Kerzu 369. ma sav en dremwel eun takad arne.

    (5) Glav arnev : pluie d'orage.

    ●(1872) GAM 5. ar glao arne e kreiz miz even ha gouere.

  • arnevek
    arnevek

    adj. Orageux.

    ●(1864) SMM 152. Bez'ez eus ive derveziou arneuoc, baraouoc. ●(1874) FHB 511/322b. An noz a voue arneuog.

    ●(1919) TOBB 21. An amzer a ioa tom hag arneok. ●(1925) BILZ 104. oabl bac'h hag arneuek an dud paour ? ●(1938) FHAB Genver 4. barrou du hag arneek.

  • arnevenn
    arnevenn

    f. –où Orage.

    ●(1835) AMV 85. Neubeut amser goude, e savas un arneuen horrubl.

    ●(1927) GERI.Ern 25. arneuenn f., tr. «tempête.»

  • arnevesaat
    arnevesaat

    v. tr. d. Moderniser.

    ●(1942) VALLsup 116b. Moderniser, tr. «arnevesaat.»

  • arnevet
    arnevet

    adj.

    (1) Orageux.

    ●(1847) MDM 267. pehini a zo a zispill oud ar c'hoabr arneved.

    (2) Qui commence à s’égrainer.

    ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 164. er parkeier treuzet gant gwenojennou ar perc'hirinaj ar geot a oa arneunvet.

    (3) (en plt de qqn) Énervé, fatigué par la chaleur.

    ●(1767) ISpour 389. Rét é dehai (...) harneuet guet enn tuemdér d'enn-han, crisset guet enn anéouét d'er goyant.

    ●(1904) DBFV 11b. arneùet, harneùet, part., tr. «énervé, fatigué (par la chaleur).» ●(1927) GERI.Ern 25. arneuet part., tr. «énervé, fatigué (par la chaleur).»

    (4) Moisi, rance, altéré.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Rance, tr. «crean, arhunnennet.» ●ce fromage sent le rance, tr. «er from'ag ma arhunennit.» ●(1792) HS 223. ur brattèl goleit à esquern, harneüet guet enn amzér.

    ●(1904) DBFV 11a. arhunennet, tr. «rance, (Ch. ms.).» ●11b. arneùet, harneùet, tr. «(beurre) rance.» ●(1907) VBFV.fb 3b. (beurre) aigri, tr. «arneùet.» ●(1927) GERI.Ern 25. arneuet part., tr. «(beurre) échauffé, ranci.» ●(1983) GOEL 115. (Bro-Oueloù) Harnañvet, tr. «moisi.»

    (5) (Linge) Moisi, piqué.

    ●(1927) GERI.Ern 25. arneuet part., tr. «(linge) moisi, piqué.»

    (6) Déteint.

    ●(1983) GOEL 115. (Bro-Oueloù) Harnañvet, tr. «déteint.»

  • arnevez
    arnevez

    adj. Moderne.

    ●(1942) VALLsup 116b. Moderne, tr. «arnevez.»

  • arneviñ
    arneviñ

    v.

    I. V. tr. d. (sujet : qqc.) Faire moisir.

    ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 204. ar glao, o koueza bep eil dervez, pa ne veze ket bemdez, en deus arneuet an éd.

    II. V. intr.

    (1) (météorologie) Faire un temps étouffant.

    ●(1659) SCger 53b. il fait etoufant, tr. «arneuzi a ra.»

    (2) (météorologie) Donner de l’orage.

    ●(1962) EGRH I 8. arneuiñ v., tr. « donner de l’orage (en parlant du temps). »

    (3) Moisir.

    ●(1869) FHB 224/119a. e lec'h kas al lin d'ar poull (...) e leder aneza war ar park hag hen lezer enno eur pennad mad da ogi, pe gentoc'h da arneui ha da vreina.

  • arnevus
    arnevus

    adj. Orageux.

    ●(1732) GReg 676b. Orageux, euse, plein d'orage, sujet aux orages, tr. «Arneuüs.» ●Tems orageux, chaleur d'orage, qui menace de Tonnerre &c., tr. «Amser arneuüs.»

    ●(1922) EMAR 32. eun amzer arneüs. ●(1927) GERI.Ern 25. arneüs adj., tr. «orageux.»

  • arnod
    arnod

    m. –où Épreuve, essai.

    ●(1890) MOA 245b. Épreuve, éssai, tr. «arnod (T[regor]).»

    ●(1927) GERI.Ern 25. arnod m., tr. «Essai, épreuve.»

  • arnodenn
    arnodenn

    f. –où Examen (études).

    ●(1935) BREI 393/3d. lakaat ar vugale da dremen eun arnodenn. ●(1942) HERV 81. tremen (...) eun arnodenn war ar gresianeg. ●(1944) EURW I 62. an arnodenn dre skrid (...) an arnodenn dre gomz. ●(1954) VAZA 70. Hervez ma’z oan en gortoz, daou vloaz diouzhtu e teuas ganin da vat arnodennoù ar vachelouriezh. ●(1960) BAHE 24/16. an arnodenn-dre-skrid hag an arnodenn-dre-gomz. ●(1976) LLMM 179/409. da dremen arnodenn an testeni war ar studioù keltiek am boa c'hoant da c'hounit.

  • arnodennad
    arnodennad

    m. –nidi Candidat à un examen.

    ●(1944) GWAL 163/189. ne c'houlenner ket hepken ouzh an arnodennidi gouzout lenn.

  • arnodenner
    arnodenner

    m. –ion Examinateur.

    ●(1960) BAHE 24/16. en devoe meuleudioù forzh pegement gant an arnodenner.

  • arnodiñ
    arnodiñ

    v.

    I. V. intr. Essayer de faire qqc.

    ●(1716) PEllms 25. Arnodi, tr. «commencer ou essaier à bien faire quelque chose. On dit d'un apprenti qui s'avance en son métier : Arnodi a ra, il commence bien.» ●(1752) PEll 22. Arnodi, tr. «commencer, ou essayer à bien faire quelque chose. On dit d'un apprentis qui réussit : Arnodi a ra, il commence bien.»

    II. V. tr. d.

    (1) Éprouver, mettre à l'épreuve.

    ●(1847) FVR xvi. ma zeufe Doue d'ho arnodi, evel m'en deuz arnodet ho zadou. ●(1847) BDJ 74. Dre eun hevelep ober, Doue a falhe dezhan, / Arnodi war an doüar, epâd ar vuhez-man, / An hentadurez étré tud hac elez. ●99. eun dra an disterha hen deus bet arnodet.

    ●(1909) ATC 40. an doare da anaout ha da arnodi ar mevelien.

    (2) [devant un inf.] Tenter, essayer de.

    ●(1847) BDJ 31. An elez divelus, a harnode, / Mont warlerc'h an ebestel ivez. ●54. ker-kend he c'harnodont donet dhe liama. ●(1872) ROU 96b. Préluder, tr. «Arnodi.» ●(1880) SAB 17. arnodi beva e doare ma rer er baradoz. ●262. E buez ar zent, e buez ar re o d-euz arnoded ac evel essaed pe goumansed buez ar baradoz. ●(1890) MOA 246a. Éprouver, Essayer, tr. «arnodiñ (T[regor]).» ●(18--) BAG 7. Geneoc'h e meus desqet muia / E garet hag e zervicha ; / Evel ma c'harnodis parlant.

    ●(1909) BROU 203. (Eusa) Arnodi, tr. «commencer une chose, en hésitant, en tâtonnant.» ●(1927) GERI.Ern 25. arnodi v. a., tr. «essayer, éprouver ; commencer.» ●(1931) VALL 135b. Commencer un travail, une lettre, etc. (essayer de le faire), tr. «arnodi.» ●734. Tenter, essayer, risquer, tr. «arnodi.»

    (3) Commencer.

    ●(1847) BDJ 265. Jud a harnot he lizer o c'houlen digand Doue / Ma kresko en hon toüez, he c'hraçz, he drugare.

  • arnodour
    arnodour

    m. –ion Examinateur.

    ●(1935) BREI 439/3c. an arnodourien, tr. «examinateurs.»

  • arogañs
    arogañs

    f. Arrogance.

    ●(1499) Ca 11b. Arrogancc vide in orgueil.

  • arogant
    arogant

    adj. Arrogant.

    ●(1849) GBI II 244. un tammig eo arrogant, tr. «elle est un peu arrogante.»

  • aroll
    aroll

    m. Enrôlement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. enrollement, tr. «en anrol' anrollemant.»

    ●(1904) DBFV 11a. arol, anrol, m., tr. «enrôlement.»

  • arolladur
    arolladur

    m. –ioù Enrôlement.

    ●(1744) L'Arm 135a. Enrollement, tr. «Arolladur. m.» ●327a. Recruë, tr. «Arrollereah ou Arolladurr, tud ma vou fournisse er Gompagnoneah soudardétt.»

    ●(1904) DBFV 11a. arolladur, m., tr. «enrôlement.»

  • arollamant
    arollamant

    m. Enrôlement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. enrollement, tr. «en anrol' anrollemant.»

    ●(1857) LVH 139. ou arollemant én Drivèd-Urh.

  • aroller
    aroller

    m. –ion Recruteur.

    ●(1914) DFBP 118a. engagiste, tr. «Arroler (lire : aroller).»

  • arollerezh
    arollerezh

    m. Recrutement, enrôlement.

    ●(1744) L'Arm 327a. Recruë, tr. «Arrollereah ou Arolladurr, tud ma vou fournisse er Gompagnoneah soudardétt.»

    ●(1904) DBFV 11a. arollereh, m., tr. «enrôlement, recrue.»

  • arollet
    arollet

    adj. Enrôlé.

    ●(1744) L'Arm 329b. Troupes réglées, tr. «Soudardéd arrollétt.»

    ●(1914) DFBP 118a. engagé, tr. «Arollet.»

  • arolliñ
    arolliñ

    v

    (1) V. tr. d. Enrôler.

    ●(1633) Nom 191b-192a. Conscribere exercitum, colligere exercitum, centuriare, cogere militem vel copias : enroller, enregistrer, & amasser gens de guerre : anrolliff, anregistraff ha dastum tut á bresel.

    ●(c.1718) CHal.ms i. enroller, tr. «anrollein.» ●(1744) L'Arm 135a. Enroller, tr. «Arollein.» ●327a. Faire des recruës, tr. «Arrollein tutt.»

    ●(1904) DBFV 11a. arollein, anrollein, v. a., tr. «enrôler.» ●(1914) DFBP 118a. engager, tr. «Arolli.»

    (2) V. pron. réfl. En em arolliñ : s'enrôler.

    ●(1744) L'Arm 135a. S'enroller, tr. «Um arollein.» ●(1787) BI 244-245. de hùm arrollein ér Verdiah-cè.

    ●(1861) JEI 145. é tamb d'hum arollein édan é vanniél.

    ●(1908) FHAB C'hwevrer 43. ar re a zo en em arollet er c'hef krenn (caisse régionale).

  • aromatik
    aromatik

    adj. Aromatique.

    ●(1710) IN I 355. Al lamprou pere o devez un eol aromatiq.

  • arondisamant
    arondisamant

    m. –où Arrondissement.

    ●(1834) SIM 175. arrondissamant Montroulez.

    ●(1932) ALMA 29. Arrondisamant Brest.

  • aros
    aros

    m. –ioù (marine) Poupe. cf. arozenn

    ●(1732) GReg 744b. Poupe, tr. «Van[netois], tr. en aros. en aros ag ul lestr. Sa poupe est trop étroite, tr. «Van[netois] re streh ëu e aros.» ●(1744) L'Arm 141b. Espale, tr. «Toste ou bang, tosstan d'aross ur Galéeu.» ●297b. Poupe, arriêre du vaisseau, tr. «Aross. m.»

    ●(1850) GON II 125. Aros, s. m., tr. «Poupe, la partie de derrière d'un vaisseau. Pl. arosiou (de trois syll., a-ro-siou).» Ré strec'h é hé aros, tr. «sa poupe est trop étroite.» Ce mot est du dialecte de Corn[ouaille] et de Vannes. ●(1867) BBZ III 495. war an aroz, tr. «sur l'arrière.»

    ●(1904) DBFV 11b. aros, tr. «poupe.» ●(1913) AVIE 114. Ar en aros anehi. ●(1927) GERI.Ern 26. aroz C[ornouaille] V[annetais] m., tr. «Poupe.» ●(1934) BRUS 283. La poupe, tr. «en aros.»

  • arosiñ
    arosiñ

    voir arastiñ

  • arostiñ
    arostiñ

    voir arastiñ

  • arotenn
    arotenn

    voir anrod

  • arouaredigezh
    arouaredigezh

    voir arwaredigezh

  • arouareg
    arouareg

    voir arwareg

  • arouaregezh
    arouaregezh

    voir arwaregezh

  • arouaregiñ
    arouaregiñ

    voir arwaregiñ

  • arouarek
    arouarek

    voir arwarek

  • arouarekaat
    arouarekaat

    voir arwarekaat

  • aroude
    aroude

    m. Bavard ennuyeux.

    ●(1919) DBFVsup 3b. aroudé (Gr[oix]), tr. «bavard ennuyeux.»

  • aroudeiñ
    aroudeiñ

    v. intr. S'attarder à dire des riens.

    ●(1919) DBFVsup 3b. aroudéein (Gr[oix]), tr. «s'attarder à dire des riens.»

  • aroued .1
    aroued .1

    voir anoued

  • aroued .2
    aroued .2

    f. –où (pêche) Filet à crevettes.

    ●(1904) DBFV 11b. aroued, f., tr. «petit épervier pour pêcher les crevettes, seine.»

  • arouez
    arouez

    f. & conj. –ioù

    I. F.

    A.

    (1) Symbole.

    ●(1732) GReg 61b. Attribut, symbole qui marque le caractere d'une chose, tr. «Azroüez. p. azroüezou.» ●868a. Simbole, tipe, signe, tr. «Azrouëz. p. azrouëzyou.» ●Le chien est le simbole de la fidélité, tr. «Ar c'hy a so an azrouëz eus ar fidelded.»

    ●(1927) GERI.Ern 25. arouez f. pl. iou, tr. «Signe, attribut, symbole.»

    (2) Signe.

    ●(1659) SCger 51a. donner vne enseigne ou marque, tr. «rei vn arouez.» ●130b. azroue, tr. «signe.»

    ●(1866) FHB 97/356b. Lakeit evez mad da viret ma zabat, an deiz a hean : rag bez ez eo eur zin, eun arvouez etre me ha c'hwi euz an eil rum tud d'egile. ●(1882) BAR 114. eun araouez (sic) emoc'h dreist oll didan va goard. ●227. ha setu aman an arouez pe ar merk a gement-se.

    ●(1925) FHAB C'hwevrer 50. Ha ne ve ket eur c'hoz manac'h bennak en dije hirio strobinellet ac'hanon, taolet warnon eun arouez a valloz ?…

    (3) (marine) Amer, repaire sur terre pour les marins.

    ●(1869) FHB 243/268b. an tour a virer da zervichout da aroez d'an dud a vor evit mont ha dont e rad Brest.

    (4) (militaire) Signal.

    ●(1978) BAHE 99-100/64. Un toullad devezhioù kent, o devoa klasket ar c’hirri-nij saoz diskenn armoù, met re deñval e oa an amzer ; ha ne wele ket ar garrnijourien an arouezioù a veze graet dezho diwar an douar gant pilioù elektrik.

    (5) [au plur.] Façons, manières.

    ●(1944) EURW I 116. An degemer-mañ a voe karadek, ha kuit a aroueziou.

    (6) Intersigne.

    ●(1499) Ca 11a. Argoez. g. entreseigne.

    (7) Marque, signe sur le visage.

    ●(1732) GReg 604b. Marque naturelle au visage, tr. «Aroüez. p. où.»

    (8) Image.

    ●(1906) KPSA 18. An Aviel a zo leun a arouesiou hag a skeudennou deread evit sikour an ene da glevet mad gwirionesiou Doue.

    (9) (pathologie) Symptome.

    ●(1920) MVRO 59/1a. a zoug skler aroueziou an droug-skevent (Tuberculose pulmonaire).

    (10) Sort.

    ●(1557) B I 685. Cheden an aroez na ra soez a coez dit, tr. «voilà le sort qui t'est réservé, ne t'en étonne pas.»

    B. [en locution]

    (1) Arouez ar groaz : signe de croix.

    ●(1557) B I 185. Ha oar ho querchenn astennet / Aroez an glan croaz, tr. «faites sur vous le signe de la sainte croix.»

    ●(1931) VALL 692a. signe de croix, tr. «arouez ar groaz.» ●faire un signe de croix, tr. «lakaat arouez ar groaz en e gerc'henn.»

    (2) Reiñ un arouez : faire un signal.

    ●(1732) GReg 866b. Signal, tr. «Azrouëz. p. azrouëzyou.» ●Donner, ou faire un signal, tr. «Rei un azrouëz.»

    (3) Arouez ar ged : le mot de passe.

    ●(1732) GReg 480a. Le mot du guet, tr. «Arouëz ar gued.»

    II. Loc. conj. En arouez ma : à l'enseigne que.

    ●(1659) SCger 51a. a l'enseigne que ie fis cela, tr. «en arouez ma ris quement-se.»

  • arouezek
    arouezek

    adj. Symbolique.

    ●(1927) GERI.Ern 26. arouezek adj, tr. «symbolique.»

  • arouezenti
    arouezenti

    voir arouezinti

  • aroueziadur
    aroueziadur

    m. Signe, indication.

    ●(1927) GERI.Ern 26. aroueziadur m., tr. «signe, indication.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...