Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 91 : de asprener (4501) à astouin (4550) :
  • asprener
    asprener

    m. –ion Rédempteur.

    ●(18--) SAQ II 387. En eur c'henel eo deut da veza hon rener / En eur vervel, hon asprener.

  • assac'h
    assac'h

    m. Cagnotte.

    ●(1919) KZVr 338 - 24/08/19. assac'h, tr. «cachette (yalc'h a-dreñv), Treger.» ●(1927) GERI.Ern 27. assac'h, tr. «bourse à part (yalc'h adréñv), argent amassé en cachette.»

  • assav
    assav

    m. (religion) Réssurection.

    ●(1874) POG 124. dre c'halloud he asav burzuduz. ●149. dre he asav a-douez ar re varo.

  • assevel
    assevel

    v.

    I. V. intr. Ressuciter.

    ●(1874) POG 138. ar re varo a asav.

    II. V. tr. d.

    (1) Relever.

    ●(1884) MCJ 124. assehuel baniél gloér en Eutru Doué.

    (2) (religion) Ressuciter.

    ●(1874) POG 6. Dre ma-z-oc'h bet asavet / Ha dre ma-z-oc'h d'ann nenv pignet.

    ●(1907) FHAB Here 229. S. Paul ne lavar-hen ket ez eo plijet gant an Tad assevel dre Jesus Christ, n'e ket ebken kement a zo en douar, mes ive kement a zo en env ?

  • asstagañ
    asstagañ

    v. tr. d. Rattacher, attacher à nouveau.

    ●(1931) VALL 625a. Rattacher, attacher à nouveau, tr. «asstaga.»

  • astaj
    astaj

    m. –où (architecture)

    (1) Étage.

    ●(1633) Nom 127a. Tristega : maison à trois estages : ty á try astaig.

    ●(1866) FHB 91/311b. en astach huela eus ho zi. ●(1871) FHB 311/398a. en astach kenta. ●(1889) ISV 141. er c'huec'hvet pe er seisvet astach.

    ●(1924) CDFi 29 mars 1. eun astaj ha galatez hepken. (...) En astachou, he c'hambr da gousket.

    (2) [au plur.] Dépendances d'une ferme.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/446. Astachou n. m. pl. – Désigne les dépendances d'une ferme (à l'exclusion de la maison d'habitation), c'est à dire : étables, écuries, hangars, etc... : astachou fall a zo er gêr-mañ. Le singulier demeure totalement inusité, sans doute à cause de l'homophone estaj, étage.

  • astal
    astal

    m.

    (1) Interruption.

    ●(1732) GReg 146a. Cessation, discontinuation, interruption, relâche, tr. «Bas Leon. astal.» ●292a. Discontinuation, tr. «B[as] L[éon] astal.» ●797a. Relache, cessation de travail, de peine, repos, tr. «(Ouessant & bas Leon. astal.» ●898a. Donnez un peu de surseance à vôtre tristesse, tr. «Roït un nebeud astal d'o tristidiguez.»

    ●(1876) TDE.BF 25b. Astal, s. m. T[régor], tr. «Cessation momentanée.»

    ●(1927) GERI.Ern 28. astal m., tr. «Interruption, cessation momentanée.» ●(1982) ENEU 41. (Eusa) veze ked a astal kalz etre an daou labour.

    (2) Hep astal (ebet) : sans cesse, sans relâche.

    ●(1732) GReg 203b. Continu, sans interruption, tout de suite, tr. «B[as] L[eon] hep astal.»

    ●(1846) BAZ 17. eb astal ebet. ●206. a gane heb astal. ●(1859) MMN 21. Ar Verc'hes a bede heb astal, da lavaret eo, nos déis. ●(1893) IAI 8. eb ean nag astal.

  • astalañ
    astalañ

    v.

    (1) V. intr. (en plt de la pluie) Cesser momentanément.

    ●(1909) BROU 203. (Eusa) astala, tr. «se dit surtout de la pluie.» ●(1914) KZVr 58 - 12/04/14. (Eusa) astala, tr. «cesser momentanément, se dit surtout de la pluie, Ouessant (D. Malgorn).» ●(1927) GERI.Ern 28. astala v. n., tr. «cesser pour quelques instants.»

    (2) V. tr. d. fam. Astalañ e lañchenn : se taire.

    ●(1931) VALL 106b. cessez votre bavardage, tr. «astalit ho lañchenn fam[ilier].»

  • astandart
    astandart

    s. Étendard.

    ●(1499) Ca 12b. Astandart. g. baniere. ●(c.1500) Cb 18a. g. qui porte la baniere. b. nep a zouc an astandart.

  • astañva
    astañva

    v. tr. d. Regoûter.

    ●(1732) GReg 795b. Regouter, tr. «Aztañva. pr. aztañvet.»

  • astaol
    astaol

    m. –ioù

    (1) Contrecoup.

    ●(1732) GReg 205b. Contre-coup, a la tête par quelque coup, ou chûte, tr. «Aztaul. p. aztaulyou.»

    ●(1867) FHB 138/267b. Kement taol a scoer varnezhan a ia an astaol anezhan beteg ar penn pella euz an douar. ●(1876) TDE.BF 25b. Astaol, s. m., tr. «Contre-coup.» ●(1890) MOA 185a. Contre-coup, tr. «Astaol, m.»

    (2) Rebond.

    ●(1732) GReg 205b. Contrecoup, rebond d'une boule, pierre, &c., tr. «Aztaul. p. aztaulyou.»

  • astasion
    astasion

    f. –où (religion) Station du chemin de croix.

    ●(1922) KAAG 70. Eur zant a rea Hent ar Groaz (...) euz an eil astasion d'eben (...) da bep hini euz an astasionou.

  • asteflu
    asteflu

    m. –où

    (1) (en plt de qqc.) = (?) Outil, engin, bricole (?).

    ●(1933) ALBR 43. fuzeennou obus ha pep seurt astefluou all a deue gantan.

    (2) (en plt de qqn) = (?) Empoté (?).

    ●(1913) KOME 3. 'Man an asteflu-ze aze bopred ?... Me gave d'in oa êt arôk !...

  • astell .1
    astell .1

    f. –où, estell

    I.

    (1) (?) Paisseau, séran (?).

    ●(1895) GMB 43. à Saint-Clet astell, instrument que Gr. appelle «attelle platte et aiguë pour pesseler du lin», astelat, pesseler.

    ●(1914) KZVr 58 - 12/04/14. astell, tr. «instrument pour pesseler le lin. Trég[uier].» ●(1919) KZVr 338 - 24/08/19. astell, tr. «pesseau pour le lin, le chanvre, Treger.» ●(1927) GERI.Ern 29. astell f. pl. estell, tr. «Attelle, palette, bois (pour pesseler le lin).»

    (2) fam. Outil, truc, engin.

    ●(1937) DIHU 310/247. Ur fuzilien fiskal e zo genoh azé ! Pegement e goust un astel sord-sé ?

    (3) [au plur.] Dévidoir.

    ●(1732) GReg 283b. Devidoir, instrument à deux branches posées en croix sur un pivot, tr. «æstell. an æstell. (ce mot est un pluriel d'astell, qui veut dire, atelle).»

    ●(1857) CBF 93. Dibuna an neud war ann estel, tr. «Dévider le fil au dévidoir.»

    II.

    (1) absol. Spatule pour retourner les crêpes.

    ●(1914) KZVr 58 - 12/04/14. astell, tr. «Synonyme de «sklisen» palette pour tourner les crêpes sur la poêle. Corn[ouaille] Besco.» ●(1927) GERI.Ern 29. astell f. pl. estell, tr. «Attelle, paleete, bois (pour tourner les crêpes.).»

    (2) absol. Bâton pour mêler la bouillie.

    ●(1744) L'Arm 19b. Attelle pour mesler la bouillie, tr. «Assteel.. leu. f.»

    ●(1904) DBFV 12b. astel, f. pl. –lleu, tr. «attelle, bâton pour mêler la bouillie.» ●(1927) GERI.Ern 29. astell f. pl. estell, tr. «Attelle, palette, bois (pour mêler la bouillie).»

    (3) (anatomie) Astell-ar-yod : index.

    ●(1962) HYZH 36/34. astell ar yod (achtèl ër youd). ●(1972) HYZH 79/11. bizig ar rigoudaou (Gwimilio), bizig an awaou (Kastell-Paol), astell ar yod (Alr[e]), krogig ar yod (Plogoneg).

    ●(2007) DGRGE 44b. [Noms des doigts pour les enfants : astell ar yod.

  • astell .2
    astell .2

    m. –où (mesure) Demi boisseau.

    ●(1927) GERI.Ern 29. astell f., tr. «Ancienne mesure pour les grains.» ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Astell = an anter-boezellad : 75 lur pe war-dro.

  • astell-grampouezh
    astell-grampouezh

    f. Spatule pour retourner les crêpes.

    ●(1732) GReg 60a. Attelle, espatelle pour tourner les crêpes sur la galetoire, tr. «astell-grampoes. p. æstell-grampoes.»

    ●(1934) FHAB C'hwevrer 57. Nag e vo ret d'ezi toka he zuilhenn, larda he fillig, astenn ar brest gant ar rozell, ha rei bec'h d'he astell-grampouez !...

  • astell-karr
    astell-karr

    m. Corps de charrette. cf. kastell-karr

    ●(1910) EGBT 98. astel-kar, m., tr. «corps d'une charrette.» ●99. da zelc'hen an astel-kar, gant ar reio hag ar peulio.

  • astell-yod
    astell-yod

    f.

    I.

    (1) Bâton pour mêler la bouille.

    ●(1732) GReg 60a. Attelle, bâton pour méler la bouillie, tr. «astell-youd. p. æstell-youd.»

    ●(1929) MKRN 90. ha wechigou e vize dao da Soaz kemer an astall-ioud evit ober d'hon jarro e stokenn, tr. «celle-ci [Françoise] dut recourir au bâton qui servait à remuer la bouillie pour obtenir un peu de silence.» ●(1932) BRTG 99. astel ioud é Janton.

    (2) Divezv evel un astell-yod : complètement décuité.

    ●(1966) LIMO 16 décembre (G) *Mabedad. Divéù él un astel ioud.

    II. (anatomie) Astell-ar-yod : index.

    ●(1972) HYZH 79/11. bizig ar rigoudaou (Gwimilio), bizig an awaou (Kastell-Paol), astell ar yod (Alr[e]), krogig ar yod (Plogoneg).

  • astellad .1
    astellad .1

    f./m. –où Contenu d'un demi boisseau.

    ●(1857) CBF 39. pemp ha tri-ugent ostellad (lire : astellad) gwiniz-du, tr. «65 mesures d'un demi-boisseau de blé-noir.» ●68. teir astellad pe eur gwarsad hanter, tr. «un boisseau et demi.» ●(1863) MBF 105. mesul tri astellad, tr. «trois boisseaux.»

    ●(1927) GERI.Ern 29. astellad f., tr. «son contenu [Ancienne mesure pour les grains].»

  • astellad .2
    astellad .2

    m. –où

    (1) Ce qui adhère au bâton à mêler la bouillie.

    ●(1912) RVUm 25. En hani e zariù er ioud / En des en astellad aveit é lod, tr. «Celui qui fait cuire la bouillie / Aura pour sa peine ce qui adhère au bâton.» ●(1919) DBFVsup 4a. astellad, f., tr. «bouillie adhérente au bâton à mêler.» ●(1927) GERI.Ern 29. astellad V[annetais] f., tr. «bouillie adhérente au bâton.»

    (2) Coup donné avec la spatule à retourner les crêpes.

    ●(1934) MAAZ 104. kenevè ma kav en tu de ziskrap azidan en astelladeu.

    (3) Coup de bâton à bouillie.

    ●(1919) DBFVsup 4a. astellad, f., tr. «coup de bâton.» ●(1927) GERI.Ern 29. astellad V[annetais] f., tr. «coup de bâton.»

    (4) (en plt de qqn) Bon à rien, fumiste.

    ●(1974) YABA 25.05. Pé astellad ? Pé istrogell e oè kablus ? ●YABAlevr 241. Astellad m. –où grimacier, bon à rien (vallée du Scorff). ●(1974) LIMO 25 mai. Astellad, tr. «fumiste, mauvais plaisant.»

  • astellat
    astellat

    v. tr. d.

    (1) (?) Paisseler, sérancer (?).

    ●(1895) GMB 43. à Saint-Clet astell, instrument que Gr. appelle «attelle platte et aiguë pour pesseler du lin», astelat, pesseler.

    ●(1914) KZVr 58 - 12/04/14. astellat, tr. «pesseler le lin, Trég[uier].» ●(1927) GERI.Ern 29. astellat v. a., tr. «pesseler.»

    (2) (cuisine) Remuer (la bouillie).

    ●(1919) DBFVsup 4a. astellat, v. a., tr. «remuer (la bouillie).»

  • astellata
    astellata

    v. tr. d. Frapper à coups de spatule.

    ●(1934) MAAZ 123. éh amb de zonet hon deu d'houh astellatat hou tiù…

  • astellenn
    astellenn

    f. –où Étagère.

    ●(1914) KZVr 58 - 12/04/14. astellen f., tr. «planche fixée ou appuyée contre un mur ou un meuble pour recueillir quelque chose ou mettre des ustensiles de ménage (île de Batz, Milin).» ●(1927) GERI.Ern 29. astellenn L[éon] f., tr. «planche fixée ou appuyée pour mettre des ustensiles, etc.»

  • astellennañ
    astellennañ

    v. tr. d. Panser.

    ●(1928) BFSA 45. astellenna (panser) a rae o gouliou.

  • astellerezh
    astellerezh

    m. Action de battre avec le bâton à bouillie.

    ●(1932) BRTG 48. aveit dihoal doh héh astellereh.

  • astellouer
    astellouer

    m. –où Atelier.

    ●(1866) FHB 95/340a. en astellouer a Nazareth. ●(1866) FHB 99/373a. mar yaffemp e kær, d'an astellouerou.

  • astenn .1
    astenn .1

    adj.

    (1) Allongé.

    ●(1911) BUAZperrot 75. tremen an deiz pad astenn oc'h oremuzat.

    (2) Kig-astenn : chair molle.

    ●(1879) ERNsup 157. kik astenn, chair molle, qui s'allonge, qui n'a pas de consistance, Trév[érec].

  • astenn .2
    astenn .2

    m.

    I.

    (1) Allonge, rallonge.

    ●(1732) GReg 29a. Allonge, pour rendre plus long, tr. «Asténn. p. Asténnou.» ●Mettre une allonge à une jupe, &c, tr. «Lacât un Asténn ouc'h ul losténn &c.»

    (2) Action d'étendre.

    ●(1846) DGG 333. an asten a ra an escop d'e zaouarn azioc'h pen ar re a receo ar veleguyach.

    (3) Allongement.

    ●(1927) GERI.Ern 29. astenn m., tr. «Allongement.»

    (4) Allonge.

    ●(1927) GERI.Ern 29. astenn m., tr. «allonge.»

    (5) Élasticité.

    ●(1927) GERI.Ern 29. astenn m., tr. «Allongement.»

    II. (pêche) Partie haute d'un filet de pêche.

    ●(1944) GWAL 165/305. (Ar Gelveneg) Da ober ur roued e reer da gentañ an astenn, a zo anezhañ erien uhelañ ar roued, war e hed ; fardet eo ken hir ha ma karer : astenn eur roued vrilli a zo mil lagad er Gelveneg.

    III.

    (1) Avance financière.

    ●(1959) BRUD 8/58. Neuze c'hwi a bêo astenn an arhant e feur. ●Pêa rin astenn an arhant.

    (2) Kemer arc'hant war astenn : recevoir de l'argent à intérêt.

    ●(1927) GERI.Ern 29. kemer war astenn m., tr. «recevoir (de l'argent) à intérêt.»

  • astenn / astenniñ .3
    astenn / astenniñ .3

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Étendre, étirer.

    ●(1499) Ca 13a. Astenn. estandre / dilater. ●(1633) Nom 213a. Verricula, verticilli, epitonia : pieu pour tendre ou destendre les cordes : peig pe ibil euit asten da (lire : ha) diasten an querdin. ●257b-258a. Tetanus, rigor distentio & extentio : rigueur du col : drouc gouzouc, pa na guell plegaff nac asten an gouzouc.

    ●(c.1680) NG 859-860. Biscouah Jesus ne goulennas credeu / Euit asten e ol membreu. ●1582. Quén nen doué e Langroes e diureh astenet.

    (2) Étendre (la pâte à crêpes, etc.).

    ●(1792) BD 787-790. Men ya da asten ma leuriat / men he dorno agalon vat / courag ameus vit he dornan / mar be mat ma greun da hadan, tr. «Je vais étendre mon airée. / Je la battrai de bon cœur. / J'ai du courage pour la battre, / Si mon grain est bon à semer.»

    ●(1908) FHAB Gwengolo 269. Jeannet (..) a astenne ar brest gant ar rozel. ●(1908) PIGO II 29. lakat toaz en gô hag astenn krampouez er bilig. ●(1933) MMPA 50. astenn al liou war al lien. ●(1934) FHAB C'hwevrer 57. Nag e vo ret d'ezi toka he zuilhenn, larda he fillig, astenn ar brest gant ar rozell, ha rei bec'h d'he astell-grampouez !...

    (3) Astenn arc'hant da ub. : donner, tendre (de l'argent) à qqn pour l'aider financièrement.

    ●(1790) MG 92. Me astèn dehi un dra-bennac a uéhieu. ●158-159. astèn un dra-benac d'em zad.

    ●(1919) DBFVsup 4a. asten, v., tr. «avancer, prêter ou donner (de l'argent).» ●(1927) GERI.Ern 29. astenn et astenna v. a., tr. «avancer (de l'argent).»

    ►absol.

    ●(1790) MG 89. ha quenevè en dud-vat péré en dès astennét teign, ne ouian quet petra em bezai groeit.

    (4) Tendre, installer (la voile) sur les mâts.

    ●(1877) EKG I 24. al lian a oue astennet var ar guerniou.

    (5) Étendre.

    ●(1732) GReg 472b. Etendre la buée à secher sur la grève, tr. «Astenn ar c'houëz var ar c'hroa da sec'ha.»

    ●(1877) EKG I 50. e kavign frankiz da astenn eur guchenn golo. ●(1880) SAB 70. pa ne astennet an doussier pe linser auter nemet d'an ofertoer.

    ●(1904) DBFV 12b. asten, astennein, v. a., tr. «étendre, allonger.» ●(1925) BILZ 106. astenn ar fard war ar bili evit o digwea. ●(1949) KROB 11/13. astenn ar gannadenn war ar glazvez.

    (6) Astenn e c'har, e zivesker : hâter le pas.

    ●(1876) TDE.BF 434. kaer avad en devoa astenn gant tiz he zivesker bihan ha skein mibin gant he zaou droadik enn hent. ●(1877) EKG I 220. Ha Kivoron hag ar zoudardet varzu ti ar Prat en eur astenn ho gar.

    (7) Astenn e gammed : hâter le pas.

    ●(1878) EKG II 322. Ne reaz nemed astenn he gammed evit mont buannoc'h er meaz a vourk Plougasnou.

    (8) Tendre (une partie du corps.)

    ●(1871) CST 85. krena a rae ar zoudarded pa welent ar Sarmat oc'h astenn e zourn pounner hag e vrec'h nervennet-teo en eur lavaret : «Allo, paotred, mar deus ganeoc'h, deuit ! ●(1878) EKG II 116. astenn a riz va gouzouk evit taoler eun taol-lagad a bep tu var an hent braz.

    ●(1909) NOAR 152. An azen hag an ejen a astenne o fenn a-zioutan. ●(1912) MMPM 89. Gant eur blijadur vraz eo ec'h hastennaz he gouzoug var ar c'hef-laz. ●(1925) BILZ 111. brec'hiou gwevn ha ramplus evel kroc'hen eur zilienn, oc'h astenn o spegou yen war ho troad pe war ho kof-gar ? ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 48. Pa vez c'hoant da lakat eur velfedenn grogennek da zispaka he c'herniel e leverer d'ezi : – Birou, birou, astenn da gorn, me a lavaro d'it e pelec'h ema da dad ha da vamm ; dindan an daol, e Porz-Paol, o tebri kig ha kaol !

    (9) Astenn udb. da ub. : passer qqc. à qqn.

    ●(1909) BROU 203. (Eusa) tendre, passer une chose, tr. «Astenn di[n] an dorz.»

    (10) Tendre (un fil, etc.).

    ●(1659) SCger 117a. tendre aux oiseaux, tr. «asten rouegeou da &c.»

    ●(1907) KANngalon Mezheven 426. A dreuz ar ruiou e oue astennet garlantezennou kaer.

    (11) Faire gagner de la surface.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 129. Er mihér-zén tennet a eil crouhen ur huen, e astennér guet ur mel-coêd.

    (12) Étendre, faire tomber (qqn).

    ●(18--) SAQ I 219. pe gemeret eur vesventi hag ho c'hastenno maro e korn an hent.

    (13) Lakaat an noz da astenn an deiz : prendre sur la nuit.

    ●(1936) FHAB Eost 300. Ret eo lakaat an noz da astenn an deiz evit gellout en em baka.

    (14) Faire durer, prolonger.

    ●(1659) SCger 1a. Dieu vous face viure longtemps, tr. «Doue ra astenno oc'h hoazl.» ●98a. prolonger, tr. «astenn.» ●(1732) GReg 759b. Prolonger sa vie, tr. «astenn e vuhez.»

    ●(c.1825/30) AJC 268. vid asten on bué, tr. «pour prolonger notre vie.» ●(1894) BUZmornik 127. enn eur astenn he bedennou. ●349. Doue a zo en em blijet oc'h astenn merzerenti ar zant-ma.

    (15) (en plt d'un mouvement, d'un groupe, d'une idée) Faire croître, prendre de l'importance, étendre son influence.

    ●(1866) LZBt Gwengolo 199. evit skoran hag astenn Breuriez ar Fe.

    (16) Prolonger, proroger (un délai), différer.

    ●(1732) GReg 759a. Prolonger le terme, tr. «astenn an termen.»

    ●(1839) BESquil 27. er ré e za d'asten termén d'où honversion.

    ●(1904) DBFV 12b. asten termén, tr. «tarder, différer.»

    (17) Astenn e deod diwar-goust ub. : médire de qqn.

    ●(1921) PGAZ 103. morse n'eo bet klevet koulskoude oc'h aztenn he zeod divar gouzt an nesa.

    (18) Astenn e zeskadurezh : élargir le champ de ses connaissances.

    ●(1911) BUAZperrot 818. redet a rea ar bed evit kemeret e blijadur hag astenn e zeskadurez.

    (19) Allonger d'eau.

    ●(1996) GRVE 6. Lakaad dour er jistr, hag astenn ar zoubenn.

    (20) Appliquer.

    ●(1557) B I 185. Ha oar ho querchenn astennet / Aroez an glan croaz, tr. «faites sur vous le signe de la sainte croix.»

    B. Loc. adv. Dre astenn ster : par extention de sens.

    ●(1944) GWAL 165/312-313. Kaoteriad : ur meuz aozet gant pesked a bep seurt ; dre astenn ster, ar pesked a vez degaset d'ar gêr evit pred an tiegezh.

    II. V. intr.

    A.

    (1) (en plt de qqc.) S'allonger, s'étirer, prendre de la longueur.

    ●(1647) Am A-347. Me a bet ar grucq sec'h pe an huguen / Var becq da lanchen a mac'h asteno, tr. «Je souhaite (que) (?) la tumeur (?) sèche ou (?) l'ampoule (?) sur le bout de ta mauvaise langue et qu'elle s'étende.»

    ●(1909) KTLR 2. al lian a astenne, atao. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197. gant al labour-douar an holl izili a c'hoari a-bep eil hag e tigoront, e kaletaont, ec'h astennont, e startaont.

    (2) (en plt de qqn) S'allonger, s'étendre.

    ●(1909) NOAR 26. koll a rafen va amzer oc'h astenn a-nevez.

    (3) =

    ●(1978) BZNZ 95. (Lilia-Plougernev) Hag a neuze ar vag a veze peseurt e veze great dac'h an dra-se ? Roet skuilh dezhi, en adreñv hag en araog. Setu an dra-se astenne muioc'h c'hoazh. Reiñ pente d'ar vag, ar penn petamant a-dreñv.

    B. par ext. (en plt d'un mouvement, d'un groupe, d'une idée) Croître, grandir, prendre de l'importance, étendre son influence.

    ●(1912) BUAZpermoal 514. Dioustu an Urz neve a oe kavet mat gant ar pab Sixt V ; astenn a reas prim.

    III. V. pron. réfl. En em astenn.

    (1) (en plt de qqn, d'un animal) S'étendre, s'allonger.

    ●(1530) Pm 265 (Mab Den). Eynn guenn ho em astenn quentrat, tr. «De blancs agneaux s'étendent prématurément.» ●(1633) Nom 261a. Pandiculatio : s'estendre de tout son corps : en em astenn á chuen ez crochen.

    ●(1889) ISV 436. araog en em asten da gousket. ●(1897) EST 11. Lod (…) / hum asten ar en doar.

    (2) S'étirer.

    ●(1633) Nom 14a. Tendo : tendons : an gouaziet perè en em asten.

    (3) (en plt d'un mouvement, d'un groupe, d'une idée) Croître, prendre de l'importance, étendre son influence.

    ●(1877) EKG I 238. rak abaoue ar feiz ne deuz great nemed en em astenn hag en em grenvaat muioc'h-mui e Plougerne. ●(1894) BUZmornik 580. Evelse ive e lakeaz he Urs d'en em astenn enn eur feson burzuduz.

    ●(1911) BUAZperrot 184. An trede urz, dre he aked, a en em astennas ivez kenan. ●312. he devoa lakeat ar greden-ze d'en em astenn. ●520. o brud ne raio nemet en em astenn mui-oc'h-mui.

    (4) (en plt d'un pays, etc.) S'étendre.

    ●(1926) FHAB Here 362. An holl broiou a zo dindan e c'halloud a en em astenn beteg harzou ar bed.

    (5) En em astenn war : empiéter sur.

    ●(1869) TDE.FB 325b. La mer a empiété sur le rivage, tr. «ar mor a zo en em astennet war ann aot.»

    IV.

    (1) Lakaat an noz da astenn an deiz : voir noz.

    (2) Lakaat astenn d'he zavañjer : voir tavañjer.

    (3) Astenn ub. war e bevar ivin : voir ivin.

    (4) Astenn e vrec'h : voir brec'h.

  • astenn-gouzoug
    astenn-gouzoug

    m. =

    ●(1877) FHB (3e série) 3/23b. ne c'houlenne ket vel eget ober eun astenn-gouzoug var eur banne mad a vete.

  • astenn-ster
    astenn-ster

    m. (linguistique) Extension sémantique.

    ●(1931) VALL 286b. par extension (sémantique), tr. «dre astenn-ster.»

  • astennad
    astennad

    m. –où Action de s'étirer.

    ●(1919) DBFVsup 4a. astennad, m., tr. «action de s'étirer, soubresaut, course à toutes jambes.» ●(1927) GERI.Ern 29. astennad V[annetais] m., tr. «action de s'étirer, soubresaut.»

  • astennadur
    astennadur

    m.

    (1) Allongement, Extension.

    ●(1732) GReg 29a. Allongement, action d'allonger, tr. «Asténnadur.» ●(1774) AC 28. dre astennadur dreist vuzur eus ar vatrice, tr. «par l'extrême dilatation de la matrice.» ●63. an astennadur eus an anvelopou, tr. «l'extension des enveloppes ou membranes.»

    ●(1904) DBFV 12b. astennadur, tr. «extension, dilatation.» ●(1914) DFBP 13b. allongement, tr. «Astennadur.» ●(1920) MVRO 59/1a. astennadur ha grevusted ar c'hlenved-peultrin en Breiz. ●(1927) GERI.Ern 29. astennadur m., tr. «accroissement, extension.» ●(1931) VALL 597a. Prolongation, tr. «astennadur.»

    (2) Action de dégourdir.

    ●(c.1718) CHal.ms i. degourdissement, tr. «digrop' diourdissemant astennadur.»

  • astenner .1
    astenner .1

    m. –ion Personne qui amplifie, exagère.

    ●(1732) GReg 34b. Amplificateur, celui qui amplifie, & qui aggrandit les choses au-delà de ce qu'elles sont, tr. «astennèr. pp. yen.»

  • astenner .2
    astenner .2

    m. Extenseur.

    ●(1931) VALL 286b. Extenseur, tr. «astenner m.»

  • astennet
    astennet

    adj.

    (1) Étendu.

    ●(1499) Ca 13a. Astennet. g. estanduz.

    ●(1871) KTB.ms 15 p 61. Pa oa ar gwez holl astennet war ann douar ez oant c'hoas da fagodi. ●(1889) SFA 78. treustou koz astenned a-hed ar mogerriou.

    ●(1935) OALD 51/18. Pe vein ar en tresul, astennet mik ha iein.

    (2) Allongé.

    ●(1870) FHB 308/374b. astennet var he c'holc'het ha kousket en e gloz.

    ●(1955) STBJ 85. Met al lôn, astennet a-hed e lañjerenn, ne c'helle ket fichal.

  • astennidigezh
    astennidigezh

    f. Prolongation, prorogation.

    ●(1732) GReg 759b. Prolongation, tr. «astennidiguez a dermen.»

    ●(1927) GERI.Ern 29. astennidigez f., tr. «action d'étendre.»

  • asteñvañ
    asteñvañ

    v. intr. Reprendre racine.

    ●(1927) GERI.Ern 27. astiñva, tr. «reprendre racine.»

  • asteudenn
    asteudenn

    f. asteud (menuiserie) Tenon.

    ●(1904) DBFV 12b. astedenn, f. pl. asted, tr. «tenon qui entre dans la mortaise.»

  • astez
    astez

    s. Espèce de. cf. asez, lastez

    ●(1925) SATR 49. Rak Gweltas eo an hini am eus aon, eun astez mignanour flour a zo digoueet aze eun dek vlâ zo bennak.

  • astik
    astik

    voir asik

  • astizer
    astizer

    m. –ion Celui qui excite.

    ●(1744) L'Arm 298b. Pousseur, tr. «Asstizérr.. zerion.»

    ●(1904) DBFV 12b. astizour, –zér, m. pl. –zerion, tr. «celui qui pousse, qui excite.» ●(1927) GERI.Ern 30. V[annetais] astizour m., tr. «instigateur.»

  • astizerez
    astizerez

    f. –ed Celle qui excite.

    ●(1744) L'Arm 298b. Pousseuse, tr. «Asstizeréss.. ézétt. f.»

    ●(1904) DBFV 12b. astizeréz, f. pl. ed, tr. «celle qui pousse, qui excite.»

  • astizerezh
    astizerezh

    m. Incitation.

    ●(1904) DBFV 12b. astizereh, m. pl. eu, tr. «incitation.»

  • astiziñ
    astiziñ

    v. tr. d. Attiser.

    ●(1744) L'Arm 20a. Attiser, tr. «Asstisein.»

    ●(1838) OVD 63. Er chonge-zé e zelie astisein én hou calon ur respet bras. ●101. ur pratique péhani e gonseillan d'en ol fidélèed ; m'ou astise memb de guement-cé. ●189. En usage réglet mad ag en discipline e astise bras en tuémzer ag en devotion.

    ●(1904) DBFV 12b. astizein, astisein, v. a., tr. «attiser, exiter, exhorter.» ●(1907) VBFV.fb 5a. animer, tr. «astizein.» ●40a. exciter, tr. «astizein.» ●(1927) GERI.Ern 30. V[annetais] astiz, astizein v. a., tr. «exhorter, exciter.»

  • astizus
    astizus

    adj. Excitant.

    ●(1904) DBFV 12b. astizus, tr. «excitant.»

  • astomm
    astomm

    adj. (Mets) réchauffé.

    ●(1633) Nom 55b. Iusculum coactum : gelatine : soubennic az tom, souben dastumet.

    ●(1732) GReg 787a. Soupe réchauffée, tr. «Soubenn aztom.» ●958a. Viande rechauffée, tr. «Qicq aztom.»

    ●(1927) GERI.Ern 27. astom, tr. «(mets) réchauffé.» ●(1932) FHAB Here 413. Te eo Tina ? deus da danva ar yod astomm 'ta !

  • astommañ / astommiñ
    astommañ / astommiñ

    v. tr. d.

    (1) Réchauffer (un mets).

    ●(1732) GReg 787a. Rechauffer, tr. «Aztoma. pr. aztomet.»

    ●(1889) CDB 167. Ar ioud zo chomet / A vo astommet.

    ●(1977) PBDZ 755. (Douarnenez) astommiñ, tr. «réchauffer.» ●(1981) ANTR 69. astomma ar voutaillad kafe-lêz.

    (2) sens fig. =

    ●(1874) FHB 483/97a. ho geier a zo coz oll ha bet astommet.

  • astommet
    astommet

    adj. (Mets) réchauffé.

    ●(1869) FHB 243/271b. penaos, Aotrou, e cavit ar maout astommet.

    ●(1921) PGAZ 46. leun a voued aztommet. ●(1981) ANTR 28. yod kerh astommed ha frited.

    ►sens fig.

    ●(1944) VKST Meurzh 71. Tamallou koz, Yann, a zeu ganeoc'h. Tamallou astommet.

  • astouiñ
    astouiñ

    v. intr. Pencher vers l'avant.

    ●(1979) VSDZ 81. (Douarnenez) Ar vag 'neus ezhomm da vezañ kentoc'h war he fri, kentoc'h astouet war-raok, tr. (p. 245) «Le bateau doit piquer un peu du nez, il doit être plus lourd à l'avant.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...