Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 66 : de antan-anchan (3251) à antronoz (3300) :
  • antañ / anchañ
    antañ / anchañ

    v. tr. d. Creuser des sillons pour irriguer.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anncha (1er n nasal), tr. « faire des rigoles, pour dessécher, même sens que kanouc’helli. »

  • antekrist
    antekrist

    m. Antéchrist.

    ●(1499) Ca 9a. Anticrist. g. idem. ●(c.1500) Cb 14b. Antechrist. g. idem.

    ●(c.1680) NG 1797. En Antechrist a day er bet-man. ●(1744) L'Arm 13b. Antechrist, tr. «Antecristt.»

    ●(1838) CGK 23. Marve guelet aben cant vla / An antec'hrist o tispaca. ●(1847) FVR 20. ma krede gand ann dud vad e oa arru amzer an Ante-Krist.

  • antell .1
    antell .1

    f. –où (chasse) Piège.

    ●(1924) BILZbubr 40/898. penôs stigna antell pe las er c'hirjer.

  • antell .2
    antell .2

    voir antellañ

  • antellañ / antelliñ / antell
    antellañ / antelliñ / antell

    v. tr. d.

    (1) (chasse) Tendre, dresser (un piège, un filet, etc.).

    ●(1732) GReg 332a. Dresser des embuches, tr. «antell Rouëjou, ou, antell trapedou.» ●721b. Tendre des pieges, tr. «Antell gripedou.» ●912b. Tendre des piéges, tr. «antel peichou.»

    ●(1867) MGK 15. Gant stignou, krouk-lasou, zo e-kuz antellet / Evit paka ann evnigou. ●(1878) EKG II 190. Me am boa antellet va higennou etre Kornek ha Roc'h-Ledan.

    ●(1904) DBFV 8b. antellein, v., tr. «tendre un filet.» ●(1912) MMPM 128. unan euz ar stignou antellet d'an Eneou gant Satan. ●(1927) GERI.Ern 19. antell v. a., tr. «Tendre (un filet, un piège), bander.» ●(1981) ANTR 133-134. stigna eul las-kroug hag antell eur griped.

    (2) par ext. Préparer en secret, ourdir, tramer.

    ●(1906) FHAB Gwengolo/Here 351. pe'n em zestument dre guz evit antella ho aferiou.

  • anteller
    anteller

    m. –ion Piégeur.

    ●(c.1836) COM $$$. Ann Anteller ô tont, piou va laer, émézhan ?

  • antellet
    antellet

    adj. (Piège) tendu.

    ●(1981) ANTR 134. ar griped antelled.

  • antelliñ
    antelliñ

    voir antellañ

  • antenn
    antenn

    s. -où Antienne, antiphone.

    ●(1576) H 32. Antenou deuot dan ytron Maria. ●Goude pep antenn leueret un oreson dan ytron Maria, tr. « After every antiphon say a prayer to the Lady Mary. »

  • anterin
    anterin

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Complet.

    ●(14--) N 656. Greomp vng anclin anterin dan Trindet, tr. «Inclinons-nous tous devant la Trinité.» ●(1530) Pm 156 (Tremenuan). En creisic an couffy en vn fest anterin, tr. «Au beau milieu du repas, en un festin complet.»

    ●(c.1680) NG 85. Chetuy er pendec sin enterin.

    (2) Entier.

    ●(1659) SCger 51b. entier, tr. «anterin.» ●(1732) GReg 351b. Entier, qui a toutes les parties qu'il doit avoir, tr. «Anterin.»

    ●(1919) DBFVsup 3a. antelin, adj., tr. «entier.»

    (3) Tous, global.

    ●(14--) N 656. Greomp vng anclin anterin dan Trindet, tr. «Inclinons-nous tous devant la Trinité.» ●(1530) Pm 39 (Tremenuan). Da guir roe an ster anterin, tr. «Du vrai roi de tous les astres.»

    (4) Intact.

    ●(1942) DRAN 94. Ha neuze, re hir amzer int bet e « Verdun », evit gallout sponta rak kornadou evel heman, anterin ar gwez, an tiez, an trevadou e pep lec’h ennañ.

    B. (en plt d'un animé)

    (1) (en plt de qqn) Expéditif.

    ●(1732) GReg 352a. Entier, qui veut resolument ce qu'il veut, tr. «Anterin.»

    ●(1835) AMV 122. ret e zoa beza vigilant hac antiren da zastum ar mann-se.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Antelin, tr. «prompt, expéditif, actif, éveillé, à la fois adroit et vif, H[au]te-Corn[ouaille].» ●antrin, tr. «laborieux, expédidif, Coadout (de anterin).» ●(1928) BREI 61/2d. Mari Kerlabour zo antilin. Boed d'he yer teir gwech bemde. (…) Yann Kerlabour 'zo antilin 'vel e wreg. Boed gant e zaoud leiz o frezebou. ●(1935) BREI 389/1b. en e vuhez a berson antrin hag oberiant. ●4a. d'ar Yaouankiz kristen da veza antrinoc'h c'hoaz, pegwir ganti eman ar wirione. ●(1936) BREI 442/1b-c. An Ao. Joanno, ken gouiziek, ken ampart, ken antrin ha ma oa, a c'houeze buhez a bep sort dre lec'h ma tremene.

    (2) Gwreg anterin : virago.

    ●(1633) Nom 12b. Virago : femme vertueuse, & qui fait acte d'homme : gruec vertuzus, ha á gra actou á vn den gruec anterin.

    (3) (en plt d'un animal) Marc'h anterin : étalon.

    ●(1732) GReg 162a. Cheval entier, tr. «marc'h anterin.»

    ●(1919) DBFVsup 3a. marh antelin, tr. «étalon.»

    II. Adv.

    (1) Absolument.

    ●(1575) M 3570. Nep à preder pep amser anterin, tr. «celui qui médite en tout temps absolument.»

    (2) Vivement.

    ●(1575) M 1871-1872. Mardeu oarse barnn den, so ven hep soutenanç / A douger anterin, gant he examinanç, tr. «Si donc le jugement de l'homme, qui est vain, sans appui, / Est redouté vivement, avec son enquête.»

    (3) Entièrement.

    ●(1688) MD II 7. E possedit anterin va enè.

  • anterinamant
    anterinamant

    adv. Du tout.

    ●(1659) SCger 46a. du tout, tr. «anterinamant.»

  • anterinañ
    anterinañ

    v. tr. d.

    (1) Faire qqc. complètement.

    ●(1530) J 152. Hy en mailluras, / Hac en lyen fin / He mab mat ha din / A anterinas, tr. «elle enveloppa de bandelettes en toile fine son bon et digne fils, de la tête au pieds.»

    (2) Reconstituer.

    ●(1732) GReg 351b. Remettre la chose en son entier, tr. «Anterina un dra. pr. anterinet.»

  • anterinañs
    anterinañs

    f. Intégrité.

    ●(1732) GReg 536b. Integrité, entière perfection d'une chose, tr. «Anterinancz.» ●L'intégrité de la Confession, tr. «An anterinancz eus ar gofeçzion.»

    ●(1931) VALL 395b. Intégrité, état complet, tr. «anterinañs f.»

  • anterinded
    anterinded

    f. Intégrité.

    ●(1931) VALL 395b. Intégrité, état complet, tr. «anterinded f.»

  • anterinder
    anterinder

    m. Intégrité.

    ●(1931) VALL 395b. Intégrité, état complet, tr. «anterinder m.»

  • antetamant
    antetamant

    m. –où Entêtement.

    ●(1767) ISpour 82. unn antètemant requinuss el-cé. ●(1790) Ismar 124. un antètemant requinus èl-ce.

  • antienenn
    antienenn

    f. –où (religion) Antienne.

    ●(1860) BAL 308. An antienennou a vez disevel, ervez ar goueliou (...) Epad ma caner an antienenn. ●(1880) SAB 316. antienenn ar Magnificat. ●322. antienenn ar Verc'hez. ●335. Epad ma caner an antienenn.

  • antienn
    antienn

    f. –où (religion) Antienne.

    ●(1831) RDU 110. er memb antienneu. ●(1874) POG vii. da lavaret eo e ve kanet ann Antien araog ha goude pep Salm, er Gousperou.

  • antier
    antier

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Entier.

    ●(1557) B I 411. Darnn he esper antier he pridiry, tr. «ce qu'elle veut et ce qu'elle pense.» ●(1621) Mc 49. hac ez pate an songeson se vn dez antier. ●(1633) Nom 202b. Caput, fors, summa : la somme principale & entiere : an soum principal hac antier. ●207b. Summam cauere alicui : assurer la somme entiere : assuriff an soum antier. ●222b-223a. Lustrum : temps de quatre ans accomplis : an amser á peuar bloaz antier, accoumplisset.

    ●(c.1680) NG 1242. Euit vr blé entier.

    ●(1835) AMV 52. ha just eo e rofac'h dezan ho calon antier. ●(1838) CGK 29. er rouanteles antier.

    (2) Courageux.

    ●(1849) GBI II 330. N'hoc'h ket, ma mab, un den antier, tr. «Vous n'êtes pas, mon fils, un homme complet.»

    (3) Intègre.

    ●(14--) N 1486. ez dle bezaff (…) prudant, constant vaillant antier, hep bout nep queuer azerant, tr. «Il doit être (….) / Prudent, constant, ferme, intègre, / Sans être à aucun égard partial.» ●(1557) B I 524. Bez fier feruant ha prudant hac antier, tr. «sois fière, fervente, sage et sans reproche.»

    (4) Entier, non castré.

    ●(1633) Nom 272b. Integer : entier, tout frais : vn den antier, fournis á pep læch, castret mat.

    ●(1890) MOA 250a. Étalon, tr. «marc'h antier, – antierad, se disent également, à St-Pôl.).»

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 233. asambleou marc'hou antier.

    II. Adv. Complètement, tout à fait.

    ●(1557) B I 5. Gruet silancc ha maz commancer / Antier dre myster disclaeryet / Clouar ystoar sante (variante : santes) Barba, tr. «faites silence afin que l'on se mette à représenter tout entière, sous la forme d'un mystère, la douce histoire de sainte Barbe.» ●480. Quemeret diff tiz hoz bizyer, / Ha scourgezou calet seder, / Ha gruet antier he quenderen, tr. «Prenez-moi vite vos bâtons et des fouets bien durs, et amenez-la à bout.» ●(1575) M 1210. Squient, entendamant, da bout vaillant antier, tr. «Bon sens, entendement, pour qu'elle soit [l'âme] tout à fait vaillante.»

  • antierad
    antierad

    m. Étalon.

    ●(1890) MOA 250a. Étalon, tr. «marc'h antier, – antierad, se disent également, à St-Pôl.).»

  • antieramant
    antieramant

    adv. Entièrement.

    ●(1621) Mc 3-4. ha ma disquit do explica antieramant.

    ●(1659) SCger 51b. entierement, tr. «antieramant.» ●(1792) BD 1306. arbet casy hep mar so din antieramant, tr. «Le monde, presque sans exception, est à moi entièrement.» ●2059. ahane men voello arbet antieramant, tr. «De là-bas je verrai le monde en entier.»

    ●(1835) AMV 52. e ve dezan ho calon antieramant. ●(1849) GBI I 56. Hag a dewo ar bed-ma en holl antieramant, tr. «Destiné à incendier le monde entier.»

  • antifon
    antifon

    s. Antienne.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 32). Antiphon, antienne. ●(1499) Ca 9a. Antiphon. g. antiphone.

  • antifonenn
    antifonenn

    f. –où (religion) Antienne.

    ●(1874) POG 99. Neuze e ve kanet unan a Antifonennou ar Werc'hez. ●(1894) BUZmornik 172. a greiz lavaret ann antiphonenn euz a offis ar Verc'hez. ●(1895) GMB 32. pl[uriel] añtifoneno dans une chanson connue, Magnificat Plouc'ha.

  • antilin
    antilin

    voir anterin

  • antilop
    antilop

    s. –ed (zoologie) Antilope.

    ●(1918) LZBt Mae 17. eur muzik fentus, gret gant kernio antilop, en giz da gernio-boukin.

  • antilopenn
    antilopenn

    f. antiloped (zoologie) Antilope.

    ●(1931) VALL 28b. Antilope, tr. «antilopenn f. pl. –ped.»

  • antimoan
    antimoan

    m. (minéralogie) Antimoine.

    ●(1633) Nom 249b. Stibium, stimini, alabastrum, antimonium, officinis nominatur : de l'antimoine : an antimoën. ●(c.1718) CHal.ms ii. L'antimoine l'a fait uomir, tr. «en antimoin' en des ean lacait de durul.» ●(1732) GReg 40a. Antimoine, corps mineral compose de souffre & de mercure, tr. «Antimoan.»

    ●(1834) SIM 133. amann antimoan.

  • antinal
    antinal

    adj. Rétif.

    ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Antinal. Kavet am eus ar ger-ze war notennou skrivet gwechall gant an abad Etienne, gant ar ger gallek «retif» da heul. Biskoaz n'em eus klevet ar ger-ze. [d'après F. Vallée]

  • Antioch
    Antioch

    n. de l. Antioche.

    ●(1530) Pm 55 (Tremenuan). Me a ioae e bro anthioche (variante : Antioche), tr. «J'étais au pays d'Antioche.»

  • antirenn
    antirenn

    f. antired (ichtyonymie) Lutraire Lutraria lutraria.

    ●(1973) ICTB II p 243. R-103. (La Pensez) Lutraire antirenn, –tired.

  • antisipañ
    antisipañ

    v. tr. d. Anticiper.

    ●(1499) Ca 9a. Anticipaff. g. anticiper.

  • antisipasion
    antisipasion

    f. Anticipation.

    ●(c.1500) Cb 14b. g. anticipation. b. idem.

  • antisipet
    antisipet

    adj. Anticipé.

    ●(c.1500) Cb 14b. g. anticipez. b. anticipet.

  • Antoen
    Antoen

    voir Anton

  • Anton / Antoen
    Anton / Antoen

    n. pr.

    I. Antoine.

    ●(c.1656) VEach 117. Anton Maignan ames ar memes quær a sant malou. ●(1772) KI 287. ac en ilis afourchet / var Bemmoch sant anton, tr. «dans l'église, à califourchon sur le cochon de saint Antoine.»

    ●(1862) BSH 22. Penos-ta açzanti gant ar roue Anton ? ●(1870) FHB 292/244a-b. an tad Anton a anavee an oll louzaou.

    ●(1904) BSAB 5. Sant Anton a oe ganet en ker Lisbon. ●10. Sant Anton adkaver an treo dianket.

    ●(1943) HERV 158. Trei a reas he fenn hag e welas kamaladed ha kamaladezed Anton o sellout outi, evel en eur c’hoarzin goap. ●(1980) MATIF 85. An Anthoennick.

    II. (pathologie)

    (1) Tan-sant-Anton : érysipèle.

    ●(1633) Nom 264a. Erysipelas, facer ignis, ignis : le feu sainct Antoine : tan sant Anton.

    ●(1890) MOA 247a. L'érésipèle, tr. «Tan-sant-Antoun, m.»

    ●(1931) VALL 270b. Érysipèle, tr. «tan-sant-Anton.»

    (2) Droug-sant-Anton : érysipèle.

    ●(1931) VALL 270b. Érysipèle, tr. «droug-sant-Anton.»

  • antoniñ
    antoniñ

    v. tr. d. Entonner.

    ●(1868) KMM 56. Mari (…) a antonas e c'hantic. ●(1889) SFA 294-295. ar Veleien hag ar breudeur-bian a antonaz an Te Deum.

    ●(1911) BUAZperrot 640. Sobieski a antonas an Te Deum. ●802. Mamm Doue a antonas an offis.

  • antortilhet
    antortilhet

    adj. Entortillé.

    ●(1633) Nom 17a. Cincinnus : passe fillon, cheueul entortillé : bleo plancounnennet, antortillet. ●108a. Mæander : bordure d'habillement entortillée : bordeür habidou ourlet hac antortillet.

  • antoued
    antoued

    s. Greffe.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Ente, tr. «greff', greffeu, antoüet.»

    ●(1904) DBFV 8b. antouet, s., tr. «ente, greffe (Ch. ms.).»

  • antraet
    antraet

    m. Onguent. cf. traet

    ●(1744) L'Arm 200b. énn unn ogan ou énn unn antrætt. ●259b. Ongan, tr. «Antrætte.. teu.»

    ●(1904) DBFV 8b. antret, atret, m. pl. eu, tr. «onguent, remède externe.» ●(1934) BRUS 225. De l'onguent, tr. «antret.» ●(1962) GERV 145. antred ha diennou flour evit ar c'hroc'hen. ●169. antred : onguent, e galleg.

  • antre
    antre

    m. –où

    (1) Entrée.

    ●(1499) Ca 9b. Antre. g. antree. ●(1633) Nom 130b. Cauedium, cauum ædium : la court à l'entrée d'vne maison : an court á vez en antrè vn ty. ●145b. Propyleum : l'entrée de la porte du palais, maison, &c. : an digor pe an antrè á vn ty. ●231a. Fauces, angustiæ montium : entrée estroitte : vn antrè hencq. ●246a. Ostium portus : l'entrée du port : an antrè ves an portz mor.

    ●(1659) SCger 51b. entrée, tr. «antre.» ●(1732) GReg 354a. Les entrées des Villes sont sales, tr. «An antrëou eus ar c'hærryou a so ordinal hudur.»

    ●(1838) CGK 28. Penaos lyès e c'hancoënn / Prenna dorojou an antre.

    ●(1907) AVKA 163. en antre ur geriaden.

    (2) Couloir d’entrée (de maison).

    ●(1962) EGRH I 7. antre f. -où, tr. « entrée, couloir d’entrée (de maison). »

    (3) fig.

    ●(1818) HJC 117. car me honzeu ne gavant quet antré en hou calon.

    (4) Début, commencement.

    ●(1727) HB 95. enn antre eus ãn Oferen.

    (5) Ober antre vat : faire bonne mine.

    ●(c.1718) CHal.ms i. allants, faire bonne mine a tous allans et venants, tr. «ober cher uat dénol, ober diguemer mat de beb unon, ober antré vat min mat d'en oll.»

  • antreadenn
    antreadenn

    f. –où Entrée en nombre de personnes.

    ●(1968) BAHE 57/20. hanter-kant million a antreadennoù.

  • antredeus
    antredeus

    m. Entredeux.

    ●(1633) Nom 76b. Sinus, alarum cauum : le creu d'où sortent les rameaux : an antredeus ves an coulm, an disparty ves an coulm.

  • antrelu
    antrelu

    m. (ornithologie) Rouge-gorge.

    ●(1919) DBFVsup 3a. antrelu, lantrelu, m., tr. «rouge-gorge (Saint-Jean-Brévelay).»

  • antren
    antren

    v. intr.

    I.

    (1) Entrer.

    ●(1499) Ca 9b. Antren. g. entrer. ●(c.1500) Cb [antren]. g. entree et issue secrette. b. lech secret da antren ha da saillaff. ●(1575) M 520. Ne antreo en eff, dre leff ho eneff cæz, tr. «Leur pauvre âme n'entrera pas au ciel, par malheur.» ●(1633) Nom 230. Eluuies, vorago : louage, esgout d'immondices : toull an vileniou, vn san pe en hiny ez antren an oll faillançc.

    ●(1659) SCger 51b. entrer, tr. «antren, p. eet.» ●(1727) HB 595. antren er Barados. ●(1783) BV 21/527-528. o doue ma buguel pes desolation / a leques breman da antren em hallon.

    ●(1834) SIM 66. Antren a rejomp en un ty. ●137. laqat ar c’heuz da antren en e galon. ●(1838) CGK 13. bars en he zy da antren. ●(1849) GBI ii 228. Kenta ti ma’z eo antreet, tr. « Dans la première maison où il est entré. » ●(18--) AID 71. groa dean antren, tr. «fais-le entrer.»

    ●(1925) BILZ 107. enk meurbed ar ganol evit antren er porz.

    (2) Antren en-unan : se recueillir, descendre en soi-même.

    ●(1852) MML 64. ma na c'houlqet antren en'han hec'h-unan. ●115. Antren a ra en-han ec'h-unan, ober a ra reflexion voar he stad.

    II. Antren en e Ankou : voir Ankou.

  • antrepren .1
    antrepren .1

    s. –où Entreprise.

    ●(1831) RDU 11. én é ol antrepreneu.

  • antrepren .2
    antrepren .2

    v. tr. d. Entreprendre.

    ●(1774) AC va. an ardiseques da antrepren eb er beza disquet. ●(c.1785) VO 31. antreprenein ur voyage quen diæz.

  • antreprenour
    antreprenour

    m. –ion Entrepreneur.

    ●(1866) FHB 100/379b. c'hwi mistri, c'hwi antreprenouryen ha re-all.

    ●(1931) CDFi 05/09 p. 1b. PLAN AN TI, savet gant eun entrepreneur pe gant eun all. Red eo merka ar c’homodite ha rei d’an doriou ha d’ar prenecher ar brazder deread.

  • antretanamant
    antretanamant

    m. Entretien.

    ●(1633) Nom 204b. Demensum : l'entretenement d'vn esclaue pour vn mois : an antrenamant á vn esclau euit vn mis.

  • antreteniñ
    antreteniñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Entretenir (qqn).

    ●(1612) Cnf 39b. maezeur hac attreteniff è besterd.

    (2) Entretenir (qqc.).

    ●(1847) MDM 298. ma vije atretenet mad ar steriou, ma vije reoliet mad an dinaou anez-ho.

    (3) (sens moral)

    ●(1863) GOM 175. da antreteni ar scanvadurez ha da rei lec’h hac occasion da dentationou an droug-spered.

    II. V. pron. réfl. En em antreteniñ : s'entretenir.

    ●(1710) IN I 216. emeas ac'hano ne de quet permetet so-quen en em antreteni volontieramant en ur sonjeson a blijadur.

  • antronoz
    antronoz

    adv., prép., m.& conj. voir tronoz

    I. Adv.

    (1) Le lendemain.

    ●(1659) SCger 72b. le lendemain, tr. «an tronos.» ●129b. antronos, tr. «le lendemain.» ●(c.1680) NG 1042. Bet entrenos. ●1580. bet nauë er entrenos.

    ●(1870) MBR 32. antronoz a-raok sao-heol. ●(1878) EKG II 29. Antronoz e kouezas klan. ●103. Varc'hoaz hag antronoz, e tleont en em gaout.

    ●(1900) MSJO 107. Anternoz e kueze eus an Env eur glao puil. ●(1929) MKRN 155. Rûadur d'abardaez-noz / Amzer vrao antronoz.

    (2) Antronoz vintin : le lendemain matin.

    ●(c.1680) NG 329. Hac en tronos mintin.

    ●(1846) BAZ 105. partial antronos-vintin. ●(1849) LLB 2096. Hag en trenoz vitin é kleu en Overen. ●(1878) EKG II 11. betek antronoz vintin.

    ●(1900) MSJO 70. hag anternos vintin e tiblaser adarre. ●114. Anternos vintin e lavaras da dud he di n'oa ket dinec'h. ●(1910) MAKE 92. antronoz vintin.

    (3) Antronoz all : surlendemain.

    ●(1867) FHB 112/60b. nag hirio, na varc'hoaz, nag antronoz, nag antronoz all. ●(1894) BUZmornik 143. Antronoz hag antronoz all, kelou ebed anezhan ken nebeut.

    II. Prép. Le lendemain de.

    ●(1732) GReg 546a. Le jour d'après mon depart, tr. «Antronos va disparty.»

    ●(1906) KANngalon Gwengolo 206. Antronoz ar voterez diveza. ●(1911) BUAZperrot 28. Antronoz an eured.

    III. M. An eil antronoz : surlendemain.

    ●(1911) BUAZperrot 288. mes, en eil antronoz, araok ma oa sklear awalc'h. ●(1912) MMPM 131. Antronoz hag an eïl antronoz e reaz adarre er memez tra.

    IV. Loc. conj. Antronoz ma : le lendemain que.

    ●(1854) MMM 403. antronos ma souffras ar maro evidomp.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...